ĐBSCL: Nếu đê bao vỡ, thiệt hại rất lớn

(Dân Việt) - Nhiều đê bao khép kín ở khu vực ĐBSCL hiện nay đã quá lạm dụng việc “chống lũ triệt để” chứ không còn là “đê bao kiểm soát lũ”. Thế nên, khi tình trạng vỡ đê xảy ra thì hậu quả sẽ khó có thể lường nổi.

Nhiều năm gắn bó với công tác quy hoạch hệ thống thủy lợi vùng rốn lũ ĐBSCL, thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện - chuyên gia về đất ngập nước thuộc Quỹ Bảo vệ động vật hoang dã quốc tế (WWF), đã trao đổi về cách hiểu sai lệch các tác dụng của đê bao ở ĐBSCL: Chính bởi quan điểm hệ thống đê bao khép kín là tuyệt đối an toàn nên người dân rất an tâm với việc thiết kế mọi công trình nhà cửa, ao cá… theo mực nước mấp mé trong mùa lũ. Quan trọng hơn là nhiều trẻ em trong vùng đã không còn biết bơi lội do cha mẹ cảm thấy... không cần thiết, nên nếu xảy ra sự cố vỡ đê thì thiệt hại về nhân mạng, tài sản… sẽ rất lớn.

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện - chuyên gia về đất ngập nước thuộc Quỹ Bảo vệ động vật hoang dã quốc tế (WWF)

Như ông nói, chẳng lẽ sáng kiến làm đê bao khép kín ở khu vực ĐBSCL lại vô tình là mối nguy lớn cho người dân nơi đây?

- Thực tế xây dựng đê bao khu vực ĐBSCL không chỉ đơn thuần là bờ đất mà còn có hệ thống điều tiết nước, xả lũ và nhất là gắn với khu dân cư nên không chỉ tạo thuận lợi cho sản xuất lúa vụ 3, mà còn mang lại sự tiện lợi về sinh hoạt, giao thông và nhất là chuyện an sinh xã hội cho người dân… Tuy nhiên, chính cách sử dụng và quản lý hệ thống đê bao này đang có vấn đề.

Vấn đề của hệ thống đê bao này đang gặp phải là gì?

- Khi thiết kế hệ thống đê bao này, các địa phương đều có hệ thống điều tiết để có thể tích nước hoặc xả lũ thông qua các hệ thống cống, đập. Thế nhưng, hiện nay nhiều đê bao lại chỉ đóng cửa ngăn lũ tràn vào nên cái thiệt hại trước hết là vấn đề giảm phì nhiêu đất, chuột bọ phá hoại, nguồn tài nguyên thủy sản và ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, chính hệ thống đê bao này nếu biết tận dụng sẽ trở thành các hồ chứa nước ngọt quý giá để phân phối nước ngọt cho các vùng khác trong mùa khô.

Khắc phục sự cố vỡ đê bao ở xã Thường Thới Tiền, huyện Hồng Ngự (Đồng Tháp) năm 2011.

Dĩ nhiên, ở vùng đê bao khép kín này nên khuyến khích người dân ứng dụng các mô hình sản xuất, nuôi trồng thủy sản. Về sinh hoạt, cần lưu ý người dân xây dựng các công trình phải đảm bảo cao hơn mực nước tích trữ và chú ý nhiều hơn đến việc đảm bảo an toàn cho trẻ.

Nếu như thế thì tại sao chúng ta phải xây hệ thống đê bao khép kín trong khi bờ bao lửng (bờ bao chống lũ tháng 8) đã có từ lâu đời và từng được đánh giá là “giá rẻ - chất lượng cao”?

- Để nhận định công bằng về bờ bao lửng cần phân tích đầy đủ ưu điểm và cả nhược điểm của nó. Cụ thể, bờ bao lửng thường được đắp bằng đất với kỹ thuật đơn giản nên giá thành rẻ, dễ thực hiện nhưng nhược điểm của nó là chỉ giải quyết mục tiêu bảo vệ sản xuất trong năm và sau mỗi mùa lũ, hệ thống này bị lũ tàn phá, phải tu bổ thường xuyên, tốn kém. Vấn đề càng nghiêm trọng hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng cao như hiện nay thì việc phải có hệ thống bờ bao khép kín là cần thiết. Vấn đề làm sao là chúng ta phải có cách khai thác tốt để đem lại hiệu quả cao nhất.

Theo ông, cần làm gì nữa để người dân vùng đê bao khu vực ĐBSCL chung sống an toàn với lũ?

- Nếu ngay từ bây giờ chúng ta xây dựng phương án cụ thể cho nước lũ tràn vào và có lộ trình rõ ràng trong 5 - 10 năm để khi mở cống thì mực nước trong đê bằng với ngoài đê, có như vậy thì về cơ bản mới đảm bảo an toàn cho vùng đê bao. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải vận động người dân khi thiết kế các công trình nhà ở, sản xuất phải trên mực an toàn và các địa phương phải quản lý chặt chẽ việc này.

Xin cảm ơn ông!

Quốc Hải (thực hiện)