Thứ Tư, ngày 21/11/2018 10:51 AM (GMT+7)
Chủ Nhật, ngày 11/11/2018 11:02 AM (GMT+7)

Quảng Nam: Không tin nổi có làng "4 không" giữa thế kỷ 21

Z’lao, ngôi làng xa nhất của xã Dang, huyện Tây Giang (Quảng Nam) vẫn quay quắt với cái nghèo, cái khó nhiều năm dài. Năm 2003, thủy điện A Vương được xây dựng và năm 2006 tích nước, đi kèm với đó, “số phận” ngôi làng càng chông chênh. Giữa thế kỷ 21, Z’lao trở thành ngôi làng “4 không” biệt lập bên lòng hồ thủy điện lớn thứ nhì tỉnh.

   

Chúng tôi vượt rừng đến Z’lao, ngôi làng biệt lập của xã Dang. Phải qua hết con đường bê tông, rồi vượt hàng chục cây số đường ngoằn ngoèo với một bên là núi đá cheo leo, một bên là vực sâu, có đoạn với những mỏm đá sắc nhọn như răng mèo, có chỗ phải xuống xe hè nhau đẩy “ngựa sắt” mới thấy Z’lao hiện ra. Lòng hồ A Vương đang cạn, có đoạn trơ đáy, lộ cả xác cây khô. Trên khắp đường Trường Sơn, dường như sông đã cạn nguồn...

 quang nam: khong tin noi co lang "4 khong" giua the ky 21 hinh anh 1

Z’lao nằm chông chênh bên lòng hồ thủy điện A Vương. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Làng biệt lập

Thấy được Z’lao cũng đã 15 giờ chiều. Nhưng phải đi thêm đường đất, băng qua cây cầu treo nhỏ rung bần bật dưới bánh xe, đến được bìa rừng, chúng tôi bỏ lại xe, lội bộ. Rồi nóc nhà đầu tiên của làng cũng hiện ra.

Nói Z’lao là ngôi làng bình yên, không có tiếng động cơ cũng đúng, bởi chẳng chiếc xe máy nào bò được tới làng. Làng cũng chẳng có âm thanh của ti vi, dàn hát karaoke như một số ngôi làng miền núi, bởi chưa hề có điện. Như cái gươl làng mà chúng tôi ngồi đây, cũng tuềnh toàng, dột nát mỗi khi mưa đổ, cả cái tivi vừa được huyện tặng cho làng (!) cũng không thể để ở gươl vì mưa dột.

Nghe tôi hỏi chuyện điện, một thanh niên vừa đến gươl làng lập tức nói: “Điện đóm gì có, chỉ có điện thủy luân dân tự bắt tại suối thôi, nhưng điện yếu lắm, lúc có lúc không”. “Ngoài cây cầu treo, bà con mình đi tới làng bằng đường nào nữa?”. “Chỉ có thể đi ghe trong lòng hồ (một dạng ghe đục từ thân cây lớn), nhưng sóng lớn lắm, hay chìm ghe, may mà chưa có vụ nào chết người” - anh thanh niên đáp.

Các anh Bí thư Chi bộ thôn, trưởng thôn, công an viên của thôn cùng đưa chúng tôi đến nhà già Bríu Le - nguyên Chủ tịch xã Dang. “Bữa nay còn đi bộ vào đây được, chứ ít hôm nữa mưa xuống, muốn vào Z’lao chỉ có ngồi thuyền độc mộc” - già Bríu Le mở đầu câu chuyện.

Những nỗi niềm của già Bríu Le về cảnh làng Z’lao trải ra. Người Z’lao đã học cách sống chung với cảnh không điện, không đường, không trường, không trạm. Trong ký ức của già Bríu Le và người dân Z’lao, ngôi làng nhỏ nằm sát dòng sông lớn này vốn xinh đẹp, thơ mộng. Sông từng nuôi sống bao thế hệ dân làng, từ mớ cá tôm bắt được, cho tới phù sa màu mỡ cho bãi bờ, giúp bà con trồng trọt, chăn nuôi.

Qua nhiều lần phản đối, cuối cùng người Z’lao và nhiều thôn làng cũng chấp nhận nhường đất làm thủy điện với giá bồi thường, hỗ trợ rất thấp. Tháng 8.2003, đập ngăn nước thủy điện xây dựng, tháng 12.2008 bắt đầu tích nước, thì mọi thứ xáo trộn.

“Không ai ngờ là cái đập tích nước cao đến vậy. Nghe vận động thì bà con tình nguyện hiến đất, hiến hoa màu, cây cối. Thế rồi con nước về, Z’lao bị cô lập hoàn toàn. Nhiều cây cối, hoa màu ven sông bị nhấn chìm, chẳng ai tính thiệt hại đó. Con đường mòn độc đạo đi lại sản xuất của làng cũng bị chìm trong nước, chỉ có mỗi cái cầu treo đầu làng làm sau này là gắn kết làng với bên kia. Nhưng cầu treo thì chỉ đi bộ, chớ mà khiêng người đau ốm, hay chở nông sản thì phải dùng ghe độc mộc đi trong lòng hồ. Gió lớn, sóng kinh lắm, lật úp ghe là thường, may là ở đây ai cũng biết bơi nên thoát chết” - già Bríu Le nhớ lại.

Chưa hết, trước khi có đập ngăn nước, vị trí của thôn nằm sát chân núi, giao thông đi lại dễ dàng, việc làm rẫy, trồng trọt, lội bộ đánh bắt cá suối và trồng lúa rẫy… của bà con thuận tiện. Nhưng quá trình tích nước đã làm mực nước sông A Vương tăng đột biến vào mùa mưa, làng Z’lao bắt buộc phải di dời lên vị trí giữa sườn núi, khó khăn chồng chất, làng bị biệt lập kể từ đó...

Nghịch lý ở Z'lao

Z’lao vẫn là ngôi làng “bốn không” giữa thế kỷ 21. Theo già Bríu Le, do không ước tính được mức độ ảnh hưởng của thủy điện nên dân làng xưa nay cũng không ai gây khó dễ, đòi đền bù gì, cứ mặc nhiên chấp nhận, cuối cùng thì sự việc đã rồi. Z’lao có 45 hộ dân với 187 nhân khẩu, có 34/45 hộ thuộc diện nghèo.

Cuộc chiến chống cái nghèo, cái đói cứ dai dẳng. Không đường, không điện, không trường, không trạm (y tế), cuộc mưu sinh của người dân khó trăm bề. Thu nhập chính của người làng vẫn là trồng rẫy, khai thác các sản vật rừng như mật ong, măng... và đặc sản là rượu nếp than, nhưng do cách trở, cô lập, thương lái cũng chẳng tới mua.

Còn nếu đem chợ bán thì tiền chợ chẳng bù lại được tiền xăng, tiền công sức vận chuyển nông sản ra tới chợ nên Z’lao đã quen tự cung tự cấp. Muối, mì chính, mì tôm, xà phòng, thuốc men... đều phải dự trữ, nếu không muốn đánh cược mạng sống qua sông trong mùa lũ.

Chặng đường đến trường của trẻ em Z’lao cũng lắm gian nan. Những buổi đến trường đường xa lắc đầy hiểm trở, chuyện trượt ngã lấm lem quần áo, mặt mũi hay bật máu như cơm bữa.  Bhling Ngói - Trưởng thôn Z’lao kể, các em học sinh từ lớp 1 tới lớp 4 phải học  lớp ghép ở trường làng tạm bợ, thường xuyên bị dột nát, xiêu vẹo. Từ lớp 5 tới lớp 12, vì quá khó khăn đi lại nên các em đều học bán trú tại các trường trên địa bàn huyện Tây Giang, mấy tháng mới được về thăm nhà một lần.

Lắm em vì không thể vượt rừng đi tìm con chữ nên bỏ học giữa chừng. Cả thôn hiện có 1 em học đại học và 5 em học cao đẳng - đó như kỳ tích của làng. Ở thôn không có trường mẫu giáo, và các cháu trong độ tuổi mẫu giáo vẫn chưa được đến trường.

Niềm mong mỏi lớn nhất của người dân thôn Z’lao là có được điện lưới quốc gia. Nghịch lý ngậm ngùi “bóng tối dưới chân nguồn phát điện”. Nguồn sáng duy nhất của cả thôn là dòng điện thủy luân (tua bin nước) đặt ở bên bờ suối, nhưng không ổn định, chập chờn.

“Tết Mậu Tuất vừa qua, UBND huyện Tây Giang đã hỗ trợ cho thôn Z’lao 10 chiếc máy phát điện thủy luân để người dân đón tết. Nhưng vào mùa mưa hay xuất hiện lũ quét, người dân không thể dùng được các máy thủy luân này, chưa kể máy móc hay bị hư” - Bríu Cành - Bí thư Chi bộ thôn Z’lao kể.

Chung nỗi niềm đau đáu với Z’lao, ông Nguyễn Thanh Tâm - Chủ tịch UBND xã Dang chia sẻ, Z’lao tuy không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thủy điện A Vương như các thôn K’la, A Lua, song lại chịu ảnh hưởng gián tiếp bởi thủy điện, mà câu chuyện “hậu thủy điện” vẫn là bài toán nan giải.

Từ câu chuyện mặt bằng, câu chuyện sinh kế bị ảnh hưởng, cùng các vấn đề dân sinh khác là áp lực, gánh nặng cho địa phương. Mấy chục năm nay, đường đến với Z’lao hết sức gian nan, chỉ có thể đi vào mùa nắng, còn mùa mưa thì chịu; điện lưới thì không biết đến khi nào mới có.

Gần đây, tỉnh, huyện, xã có quan tâm hỗ trợ làm đường tới thôn, san ủi mặt bằng bố trí tái định cư, cấp phát cây giống nhưng những hỗ trợ vẫn còn nhỏ giọt, với nguồn lực hạn chế của địa phương thì cũng chưa thấm vào đâu so với nỗi gian nan, nhọc nhằn người Z’lao phải đối diện.

Bao giờ Z’lao có điện lưới quốc gia? Bao giờ Z’lao hết khó? Chưa ai trả lời được.

Theo Hoàng Liên (Báo Quảng Nam)
Xem bình luận

TIN ĐỌC NHIỀU

Đục hàu ven sông ở Cà Mau từ lâu là nghề đem lại nguồn thu nhập khá...
Hơn 10 năm gắn bó với nghề nuôi con “ăn cơm nằm” anh Trần Như Kiên...
Dạo bước trên những con đường bê tông liên bản khang trang, rộng...