Thứ Năm, ngày 08/12/2016 05:30 AM (GMT+7)

Sôi động với “quyền im lặng”

authorHải Phong Thứ Hai, ngày 22/06/2015 07:12 AM (GMT+7)

(Dân Việt) Ngày 17.6, Quốc hội dành cả ngày để thảo luận về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi. Nhiều vấn đề đã được các đại biểu Quốc hội (ĐB) đề cập, nhưng nóng nhất vẫn là tranh luận xung quanh quy định “quyền im lặng”. Nghị trường đã có một ngày hết sức sôi động khi thảo luận về “quyền im lặng”.

   

Trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi do Viện trưởng Viện KSND Tối cao Nguyễn Hòa Bình trình ra trước Quốc hội, các quy định liên quan đến quyền im lặng của người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, cụ thể là họ “không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội” (tại Điều 40, 41, 42, 43), đã được các ĐB tập trung mổ xẻ.

Chống bức cung, nhục hình

Đồng tình với quy định của dự thảo, ĐB Lê Thị Nga (Thái Nguyên) – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp phân tích: “Thực tế cho thấy lần đầu bị công an triệu tập nhiều người mất bình tĩnh, thậm chí hoảng loạn, nhất là người ít hiểu biết về pháp luật, vị thành niên, người dân tộc thiểu số, có những trường hợp đã tự sát tại nơi lấy lời khai hoặc nơi giam giữ”.

Bà Nga dẫn chứng bằng trường hợp của anh Hoàng Văn Ngài, người dân tộc Mông, đã tự sát năm 2013 tại Công an Gia Nghĩa, Đăk Nông sau 2 ngày bị triệu tập lên làm việc.

 soi dong voi “quyen im lang” hinh anh 1
ĐB Trần Ngọc Vinh (TP.Hải Phòng) phát biểu tại diễn đàn QH chiều 17.6.  Ảnh: Như Ý
Bà Nga cho rằng, quyền tự bảo vệ đó thực chất là một phần quan trọng của quyền bào chữa, là một phương thức tự bảo vệ đơn sơ nhất, nhưng khả thi nhất cho người dân, dù ở trình độ nhận thức pháp luật thấp nhất trước sự đối diện với điều tra viên được đào tạo bài bản về thủ pháp điều tra, dày dạn nghiệp vụ thẩm vấn và khẳng định.

“Việc dùng mọi biện pháp kể cả vũ lực buộc nghi can phải khai nhận tội mà mình không thực hiện, sau đó hợp thức hóa, ngụy tạo chứng cứ khác cho phù hợp với diễn biến lời nhận tội rồi lấy đó làm chứng cứ để buộc tội trước tòa là nguyên nhân gốc rễ của những vụ án oan chấn động dư luận vừa qua. Vụ án Huỳnh Văn Nén ở Bình Thuận, vụ Nguyễn Thanh Chấn ở Bắc Giang và vụ Trần Văn Đỡ ở Sóc Trăng là 3 vụ điển hình” - bà Nga khẳng định.

Cùng chung quan điểm, ĐB Trần Ngọc Vinh (TP.Hải Phòng) sau khi dẫn ra một phần nội dung Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị năm 1966 mà Việt Nam đã tham gia, trong đó Điều 1a của Công ước quy định: "Nghi can có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc tội phải nhận mình là có tội" đã phân tích thêm: Sở dĩ cả thế giới ghi nhận quyền này vì khi nghi can rơi vào vòng tố tụng, họ phải đối mặt với bộ máy điều tra có đầy đủ phương tiện, thiết bị hiện đại, có kiến thức chuyên sâu về pháp lý hình sự và kỹ năng thẩm vấn. Thậm chí, phải đối mặt với nguy cơ sẽ bị sử dụng bạo lực bức cung, nhục hình. Trong khi đó nghi can luôn ở thế yếu trong tố tụng hình sự, ít hiểu biết về pháp luật.

Nhìn nhận một góc nhìn khá khác biệt, ĐB Trần Xuân Hùng (Hà Nam) dù đồng tình với với quy định về “quyền im lặng của bị can, bị cáo” nhưng vẫn đặt vấn đề “quyền của bị can, bị cáo chỉ được thực hiện khi cơ quan tiến hành tố tụng chấp hành nghiêm chỉnh. Trong hoàn cảnh người bị tạm giam, tạm giữ nhưng không có người chứng kiến, không có sự giám sát, nếu cơ quan tố tụng không tôn trọng quyền nói trên thì cho dù quy định chi tiết đến bao nhiêu, rộng lớn thế nào cũng chỉ là hình thức mà thôi”.

Ai chịu trách nhiệm nếu tội phạm lộng hành?

Trong khi khá nhiều ĐB nêu quan điểm đồng tình với quy định về “quyền im lặng”, vẫn có những ý kiến trái chiều, đề nghị giữ nguyên như bộ luật hiện hành. Cũng dễ hiểu khi các ý kiến này thuộc về các ĐB đang trong ngành tố tụng hoặc có liên quan tới tố tụng.

Quan điểm
ĐB Đỗ Văn Đương (TP.HCM)
 Ở một số nước phát triển, điển hình như Mỹ có quy định nghi can có quyền im lặng cho đến khi có luật sư. Tức là khi luật sư có mặt thì không còn im lặng nữa, nghi can bắt đầu trình bày lời khai. Đáng chú ý là cùng với quy định này, tố tụng hình sự Mỹ còn có chế định khuyến khích nghi can tự giác khai nhận tội lỗi, nếu tội nhẹ sẽ được xóa tội, tội nặng sẽ được giảm miễn tội hình sự.  Đấy mới là tư tưởng giáo dục hoán cải tội nhân và giữ trật tự xã hội.  
ĐBQH, đại tá Phạm Trường Dân - Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam cho rằng: “Nội dung này cần phải được quan tâm nếu không sẽ ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh phòng chống tội phạm”.

“Tôi đề nghị không nên quy định bắt buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội thành một quyền độc lập trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Điều đó làm phá vỡ các nguyên tắc tố hình sự, dễ bị lợi dụng, gây khó khăn, phức tạp đến công tác phòng ngừa, đấu tranh, phòng chống tội phạm” - ĐB Dân nêu quan điểm.

Mạnh mẽ hơn, ĐB Đỗ Văn Đương (TP.HCM) còn đặt câu hỏi: Khi tội phạm lộng hành, trách nhiệm sẽ thuộc về ai?

Ông Đương phân tích: Nhiệm vụ của tố tụng hình sự trước hết là đấu tranh phòng chống tội phạm và cùng với đó là không được để xảy ra oan sai. Không thể coi trọng chống oan sai mà không chú ý tới đấu tranh phòng chống tội phạm, giữ nghiêm kỷ cương phép nước. Nếu quá đề cao tới chống oan sai, quá đề cao tới quyền của người phạm tội, đặt ra các quy định không khả thi làm bó tay cơ quan điều tra thì lợi ích nhà nước, lợi ích xã hội sẽ bị xâm phạm, tội phạm sẽ lộng hành.

Theo ông Đương, quy định hiện hành cũng đã rất tiến bộ: Khai hay không khai là quyền chứ không phải nghĩa vụ của người bị bắt. Cơ quan điều tra không chỉ phụ thuộc vào mỗi lời khai của người phạm tội. Người ta vẫn tìm các bằng chứng khác để kết tội, đó là trách nhiệm chứng minh.

Ông Đương lấy dẫn chứng: “Trong khi bom khủng bố hẹn giờ chỉ còn vài tiếng nữa sẽ phát nổ, tổ chức tội phạm giết người cướp của đang chuẩn bị hành động mà tại thời điểm bị bắt, chỉ có đối tượng phạm tội mới biết được thời gian, địa điểm thì nhất định phải khai báo. Nếu chỉ chậm 1 phút thì tai họa khôn lường. Đấy là nhân đạo cho một người nhưng sẽ giết nhiều người. Vậy tại sao lại khuyên người ta im lặng để tránh hậu quả?”.

Xem bình luận
"Nếu quá đề cao tới chống oan sai, quá đề cao tới quyền của người phạm tội, đặt ra các quy định không...
Bình luận có 0 phản hồi
Là người dân tôi hoàn toàn không đồng tình với đại biểu Đương. Không thể lấy cá biệt để đánh giá...
Bình luận có 0 phản hồi

TIN ĐỌC NHIỀU

Liên quan đến vụ cướp ngân hàng gây chấn động dư luận tại TP.Huế,...
Liên quan đến vụ cướp ngân hàng gây chấn động dư luận tại TP.Huế,...
Trong phiên tòa xử vụ quan hệ tình dục với cháu N (13 tuổi), phát...