Thứ Sáu, ngày 23/06/2017 07:51 AM (GMT+7)

Nhà Gươl, linh hồn của người Cơ Tu

authorSan Nguyễn Thứ Sáu, ngày 18/09/2015 09:15 AM (GMT+7)
Sự kiện: Kiến trúc Việt

(Dân Việt) Các buôn làng của người Cơ Tu thuộc tỉnh Quảng Nam dù giàu hay nghèo đều có nhà Gươl. Nhà Gươl là trung tâm sinh hoạt của cả buôn làng, là linh hồn của người Cơ Tu. Người ta coi làng nào không có nhà Gươl tức là không còn gốc truyền thống văn hoá Cơ Tu.

   

Già làng Briu Pố, thôn Arớh, xã Lăng, Tây Giang cho hay: “Người Cơ Tu khi lập làng, dựng nhà đều chọn đất để dựng nhà Gươl đầu tiên. Theo quan niệm của người Cơ Tu, Gươl là chốn linh thiêng nơi cư ngụ của thần linh, ông bà, tổ tiên họ. Nhà Gươl được dựng chính giữa làng, người dân dựng nhà xung quanh tạo thành hình bầu dục. Nhà Gươl là nơi sinh hoạt truyền thống, nơi hội họp giải quyết công việc, nơi lưu giữ những báu vật của làng, nơi diễn ra lễ tục cúng bái, nơi cất giữ của cải chung và cũng là nơi tiến hành các lễ nghi của làng. Nhà Gươl càng to càng thể hiện làng đó giàu mạnh”.

 nha guol, linh hon cua nguoi co tu hinh anh 1

Già làng Briu Pố chạm trổ hình đầu trâu lên bức vách của nhà Gươl. (Ảnh: S.N)

Việc chọn đất, chọn cây để xây dựng nhà Gươl luôn đòi hỏi theo một khuôn mẫu chung, đó là có trang trí hình vẽ, khắc họa theo lối cổ truyền văn hóa Cơ Tu. Nhà Gươl được thiết kế theo kiểu nhà sàn, mái nhà lợp bằng lá. Những tấm vách được chạm trổ điêu khắc hình ảnh các con vật không thể thiếu như đầu trâu, con trâu, gà trống, tắc kè, trăn… Các hình ảnh sinh hoạt đời thường như người đàn ông đánh trống, phụ nữ bồng con cũng được chạm trổ, thể hiện trình độ và khéo léo của các nghệ nhân. Trong nhà Gươl bao giờ cũng trưng bày nhiều loại nhạc cụ, công cụ truyền thống, nhiều đầu thú mà dân làng đã săn bắt hoặc đã giết thịt trong các lễ hội...

Nhà Gươl thiêng liêng nên những người được phép ngủ lại nhà Gươl chỉ là đàn ông và thanh niên còn son rỗi. Còn người thanh niên mới cưới vợ hay vợ đang có bầu hoặc người mang tang và đàn bà con gái kiêng cữ không được ngủ lại tại nhà Gươl của làng. Trong Gươl, mọi người không được đánh cãi nhau mà luôn đoàn kết đùm bọc thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau.

Hiện nay hầu hết số thôn người Cơ Tu ở các huyện Đông Giang, Nam Giang (Quảng Nam) đã có nhà Gươl. Không chỉ làm nhà Gươl cho làng mình, người Cơ Tu ở 10 xã của huyện Tây Giang còn tham gia đóng góp công sức để dựng nên làng văn hoá Cơ Tu ở xã Atiêng. Trong làng văn hoá này hiện có 12 nhà truyền thống với 10 nhà  sàn, 1 nhà Gươl, 1 nhà dài. Mỗi ngôi nhà sàn đại diện cho một xã. “Nhờ Nhà nước quan tâm, nên nhà Gươl vẫn được duy trì ở khắp các bản làng người Cơ Tu. Người dân tự nguyện hiến đất, Nhà nước hỗ trợ một phần, còn lại dân làng tự bảo nhau góp của, góp sức để cùng nhau dựng nhà, bảo vệ lấy bản sắc văn hoá của dân tộc mình” – già làng Briu Pố chia sẻ.

Xem bình luận

TIN ĐỌC NHIỀU

Dân cư tại một ngôi làng Thụy Sĩ lo ngại những bức ảnh du khách...