Thứ Bảy, ngày 10/12/2016 12:44 PM (GMT+7)
Thứ Bảy, ngày 21/03/2015 13:52 PM (GMT+7)

Điều tra ẩu gây án oan: Điểm mặt những sai sót "kinh điển"

Giữa án oan và điều tra ẩu có mối quan hệ nhân quả với nhau: Điều tra ẩu, sử dụng mớm cung, bức cung, nhục hình, làm sai lệch nội dung vụ án sẽ dẫn tới kết tội oan một con người.

   
Thực trạng này vừa được đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mổ xẻ tại phiên họp ngày 19 và 20.3. Pháp Luật TP.HCM xin lược thuật hai nội dung gây bức xúc xã hội này.

"Điểm mặt" một số lỗi trong hoạt động điều tra

Bản dự thảo báo cáo của đoàn giám sát của Quốc hội đã chỉ ra nhiều sai sót, vi phạm của cơ quan điều tra dẫn đến oan, sai…

Theo dự thảo báo cáo của đoàn giám sát của Quốc hội về tình hình oan, sai trong hình sự được công bố sáng 20.3 thì hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ hình sự vẫn còn những thiếu sót, vi phạm. Từ đó dẫn đến một số trường hợp oan, sai, có vụ rất nghiêm trọng, gây dư luận không tốt. Khởi đầu của những sai sót đó thuộc trách nhiệm của cơ quan điều tra.

Thu thập chứng cứ thiếu sót, sai phạm

Sai sót đầu tiên được đoàn giám sát chỉ ra là công tác điều tra thu thập chứng cứ đối với loại án giết người, cướp tài sản, hiếp dâm và giết người không quả tang còn yếu kém. Thậm chí có những vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp Đỗ Văn Đương dẫn chứng một số vụ qua giám sát thấy quá trình khám nghiệm không thu thập, làm rõ đến cùng những dấu vết, chứng cứ quan trọng từ hiện trường, tử thi, dấu vết con người của thủ phạm như dấu chân, vân tay, sợi tóc... Có những hồ sơ vụ án cho thấy có sự vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng như biên bản ghi lời khai bị tẩy xóa, sửa chữa, thiếu khách quan, ngụy tạo chứng cứ, không kịp thời giải quyết khiếu nại kêu oan, đơn tố cáo bị bức cung, nhục hình…

 dieu tra au gay an oan: diem mat nhung sai sot "kinh dien" hinh anh 1
Có rất ít vụ dùng nhục hình bị phát hiện và xử lý. Trong ảnh: Năm bị cáo công an Phú Yên dùng nhục hình làm chết anh Ngô Thanh Kiều. Ảnh: Tấn Lộc
Dẫn lại vụ án Lê Bá Mai (Bình Phước) bị kết án về tội hiếp dâm trẻ em và giết người, dự thảo báo cáo cho rằng quá trình khám nghiệm hiện trường trong vụ án này đã không tổ chức nhận dạng nạn nhân để xác định người bị giết có phải là cháu Út hay không. Việc thu giữ đồ vật, tài sản không có lệnh của người có thẩm quyền, việc ghi biên bản mô tả đồ vật, tài sản thu giữ thiếu chính xác, dùng từ ngữ thể hiện tùy tiện làm cho cùng một vật chứng lại có cách hiểu khác nhau…

Một vụ án khác được nhắc đến là vụ Đỗ Minh Đức (Hải Phòng) bị kết án về tội giết người. Trong suốt quá trình điều tra, truy tố, xét xử, Đức đều không nhận tội và cho rằng các bị cáo khác (bị kết án về tội gây rối trật tự công cộng) đã đổ tội cho mình. Tuy nhiên, Đức vẫn bị kết án với chứng cứ chỉ có lời khai gián tiếp của đồng bọn về việc Đức tự khoe mình đâm người bị hại. Vụ án xảy ra 10 năm, đến nay, một đồng phạm có lời khai về Đức đâm chết bị hại đã chết, một đối tượng thì đang ở nước ngoài. Thời gian lâu như vậy nên không thể lấy được vân tay trên chuôi dao đâm chết nạn nhân để giám định.

Cũng theo đoàn giám sát, ngoài những sai phạm cơ bản trên, hoạt động điều tra tại một số địa phương còn có thiếu sót, vi phạm tố tụng như biên bản ghi lời khai sơ sài, không ghi tư cách người tham gia tố tụng, cùng một thời gian điều tra viên lấy lời khai của nhiều người ở các địa điểm khác nhau; không làm rõ mâu thuẫn trong lời khai của các bị can và giữa lời khai của bị can với người làm chứng, người bị hại; biên bản hỏi cung bị tẩy, sửa, thiếu chữ ký của bị can….

“Những vi phạm, thiếu sót này là nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện về điều tra, thu thập chứng cứ và số vụ phải trả hồ sơ điều tra bổ sung còn nhiều, làm kéo dài việc giải quyết vụ án, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ảnh hưởng đến tính đúng đắn, nghiêm minh của hoạt động tư pháp” - dự thảo báo cáo kết quả giám sát nhận định.

Mớm cung, dụ cung, bức cung, nhục hình

Cũng theo dự thảo báo cáo của đoàn giám sát, trong ba năm qua có 46 đơn tố cáo về bức cung, nhục hình trong hoạt động điều tra (đã giải quyết 40 đơn). Có 26 vụ/40 bị can nguyên là cán bộ công an bị tố cáo về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, trong đó có 12/26 bị can bị truy tố về tội dùng nhục hình.

Đáng chú ý, một số địa phương để xảy ra việc dùng nhục hình gây hậu quả nghiêm trọng, làm chết người, gây bức xúc trong dư luận. Một số vụ việc đã được Pháp Luật TP.HCM thông tin, như điều tra viên ở Sóc Trăng dùng nhục hình ép bị can Trần Văn Đở và sáu bị can khác phải khai theo ý chí của mình là đồng phạm trong vụ giết người, cướp tài sản, dẫn đến việc khởi tố, bắt giam oan bảy người. Vụ 5 công an TP.Tuy Hòa (Phú Yên) dùng nhục hình với 70 vết thương dẫn đến cái chết của anh Ngô Thanh Kiều (sắp tới đây sẽ xử sơ thẩm lần hai)...

Cạnh đó, có tình trạng điều tra viên đã mớm cung, dụ cung trong quá trình lấy lời khai người bị tạm giữ hoặc hỏi cung bị can. Điển hình, vụ Nguyễn Toàn Thắng (Bình Phước) bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử về tội hiếp dâm trẻ em. Điều tra viên dụ cung: “Nếu nhận tội thì sẽ cho về thi tốt nghiệp phổ thông và đại học”…

Tuy nhiên, trên thực tế, việc tố giác bức cung, nhục hình và việc điều tra chứng minh gặp nhiều khó khăn do hành vi phạm tội xảy ra tại địa điểm, bối cảnh đặc biệt, khép kín. Nhiều trường hợp chỉ khi ra tòa bị cáo mới khai được việc mình bị bức cung, nhục hình nhưng phần lớn những lời khai này cũng không được HĐXX thẩm tra, làm rõ.

“Việc giải quyết các đơn thư tố cáo về bức cung, dùng nhục hình trong quá trình điều tra còn chậm, ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân và tiềm ẩn nguy cơ oan, sai. Việc xử lý đối với cán bộ vi phạm có biểu hiện nương nhẹ, kể cả một số trường hợp xử lý hình sự cũng thiếu nghiêm minh, chưa tương xứng với tính chất, mức độ hành vi vi phạm và hậu quả gây ra” - dự thảo báo cáo nhận định.

Vụ dùng nhục hình nghiêm trọng ở Bắc Giang: Kỷ luật 11 cán bộ

Ngày 14.1.2014, Nguyễn Thị Nguyệt Nga bị TAND tỉnh Bắc Giang xét xử về tội mua bán trái phép chất ma túy. Tại tòa, Nga khai không thực hiện hành vi mua bán trái phép chất ma túy đồng thời tố cáo điều tra viên Công an tỉnh Bắc Giang đã ép cung, dùng nhục hình. Tòa án tỉnh sau đó đã hoãn phiên tòa, quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Giang sau đó ra quyết định về việc giải quyết khiếu nại, tố cáo với nội dung không chấp nhận nội dung khiếu nại của bà Nga. Bị can tiếp tục gửi đơn đến VKSND và TAND tỉnh…

Tại cuộc làm việc với đoàn giám sát hôm 19.3, đại diện Bộ Công an thông tin sau khi kiểm tra, xác minh đơn của bị can thấy có dấu hiệu bức cung, nhục hình, bộ này đã kiên quyết xử lý rất nghiêm minh. Cụ thể, kỷ luật 11 cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Bắc Giang, bao gồm cả giám đốc, phó giám đốc, thủ trưởng cơ quan CSĐT công an tỉnh… Những người này có liên quan đến quá trình điều tra vụ án nói trên bằng các hình thức cảnh cáo cho xuất ngũ, giáng cấp bậc hàm và cảnh cáo.

Ngày 3.12.2014, hai điều tra viên là thiếu tá Nguyễn Danh Ngọc và thiếu tá Đào Mạnh Tiến đã bị khởi tố, bắt tạm giam về tội dùng nhục hình. Hiện nay, Cơ quan CSĐT Bộ Công an đang điều tra để sớm có kết luận, đề nghị truy tố trước pháp luật.

Vụ Nguyễn Thanh Chấn: Kháng nghị tái thẩm là sai

Vụ án Nguyễn Thanh Chấn được kháng nghị theo thủ tục tái thẩm chứ không phải kháng nghị giám đốc thẩm. Kháng nghị tái thẩm là khi vụ án có tình tiết mới, cơ quan tố tụng không có lỗi. Tuy nhiên, ngay trong quyết định kháng nghị thì hình thức là tái thẩm nhưng bản chất là giám đốc thẩm.

Tại sao chúng ta lại biến giám đốc thẩm thành tái thẩm? Nếu chúng ta nói cơ quan tố tụng không có lỗi thì việc khởi tố ông Phạm Tuấn Chiêm (chủ tọa phiên tòa phúc thẩm kết tội ông Chấn - NV) có chính xác hay không? Kháng nghị tái thẩm là sai hoàn toàn so với quy định của pháp luật.

Lê Thị Nga, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp
Theo (Theo Đức Minh/Pháp luật TP.HCM)
Xem bình luận

TIN ĐỌC NHIỀU

Sau buổi sáng Bộ trưởng thị sát 4 bệnh viện (BV), chiều cùng ngày...
Ngày 7.12, trong hội nghị lấy ý kiến nhân dân để thống nhất bán cây...
Để rước cô dâu về nhà, chú rể Cao Trung Tín (SN 1988, trú xã Nhơn...