Thứ Tư, ngày 07/12/2016 23:29 PM (GMT+7)

Bài thơ “Nông dân": Gai đấy nhưng mà thật!

authorNhà thơ Nguyễn Sĩ Đại Thứ Bảy, ngày 06/02/2016 06:20 AM (GMT+7)

(Dân Việt) Với tôi “Nông dân” là bài thơ được in nhiều nhất, tái bản nhiều nhất, đặc biệt ở các tạp chí của Hội Nông dân địa phương thời kỳ đổi mới. Nhiều bạn đọc gần xa đã liên hệ với tôi, bày tỏ sự đồng cảm và suy nghĩ của họ sau khi đọc bài thơ.

   

Nhiều bài học từ nông dân

Tôi sinh ra trong một gia đình nông dân rất nghèo ở xã Phú Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, cách Ngã ba Ðồng Lộc 8km. Xã Phú Lộc và xã Ðồng Lộc cùng nằm trên QL 15, tuyến đường lửa không lúc nào ngớt bom đạn. Bom đạn nhiều đến nỗi, ruộng đồng bị biến dạng vì hố bom, mẹ đặt lưỡi cày chênh chếch miệng hố bom. Tại sao mẹ đi cày mà không phải là cha? Vì tất cả thanh niên trai tráng, đàn ông đều nhập ngũ hay đi thanh niên xung phong, kể cả người đã 3-4 con.

 bai tho “nong dan": gai day nhung ma that! hinh anh 1

 Nông dân thu hoạch lúa ở Hoài Đức, Hà Nội. Ảnh: Đàm Duy

Nhưng những chàng trai rồi cũng chết, gục mãi trong mùi đất khi chưa biết mùi đời. Anh trai tôi trong số đó. Sau giải phóng miền Nam năm 1975, người nông dân trở về với chiếc ba lô 2 bộ quân phục nhẹ tênh với những thương tật và mọi cơn bệnh oái oăm. Lại lội bùn và ngửi đít trâu. Hồn nhiên chết và hồn nhiên sống.

Có lẽ hiện thực như thế nên khi học những bài thơ kháng chiến nói về người nông dân mặc áo lính như “Ðồng chí” của Chính Hữu, “Nhớ” của Hồng Nguyên là tôi cảm được ngay và không nguôi xúc động…

Người nông dân đã hy sinh như vậy suốt cả chiều dài lịch sử nhưng không một đền đáp. Khắc khoải ấy trong tôi càng ngày càng lớn khi thấy được những người có chức quyền luôn vẫy vùng để biến của chung thành của riêng, nhân cách rất kém nhưng miệng luôn nói lời hoa mỹ và đe dọa lập trường đối với người khác. Ðã thế, trong mọi giảng đường, mọi cuộc họp, cái gì xấu họ cũng đổ cho nông dân, nào là tư tưởng nông dân, lối sống nông dân... Ai cũng nói theo nhau. Làm như đất nước không tiến lên chủ nghĩa xã hội được, cuộc sống không phát triển được là vì nông dân.

 bai tho “nong dan": gai day nhung ma that! hinh anh 2

Niềm vui lao động. Ảnh: Đàm Duy

 Trong nhận thức của tôi, nông dân Việt Nam là cốt lõi, cùng với trí thức của họ đã làm nên dân tộc anh hùng, nhân văn, mẫn tuệ. Trước đây, tôi được học để phê phán chủ nghĩa thực dân đế quốc Mỹ và chủ nghĩa thực dụng Mỹ. Năm 2000, tại Washington, tôi gặp một giáo sư Mỹ. Ông ấy bảo: Cha ông các ông còn thực dụng hơn Mỹ, bằng chứng là những câu tục ngữ “Gió chiều nào che chiều nấy; Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”. Nông dân nói đấy. Nếu thay “thực dụng” bằng “thực tế”, nếu suy nghĩ sâu sắc, ta sẽ học được nhiều bài học từ nông dân!

Từ năm 1980, nhiều cái xấu và bất công trong xã hội bắt đầu vỡ ra. Câu thần chú “hiện tượng chứ không phải bản chất” không còn là con đê ngăn chặn dư luận bất bình. Nhiều đồng chí ưu tú, trung thực trong Ðảng đã nhận ra bệnh nói dối, bệnh quan liêu, cung cách làm ăn cũ là kẻ thù nguy hiểm và phát động phong trào Ðổi mới. Không khí Ðổi mới với khẩu hiệu “Nhìn thẳng sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật” đã làm cho con người có lương tri hơn, dũng cảm hơn, xã hội có thêm sức mạnh tinh thần.

“Gai đấy nhưng mà thật”

"Trong nhận thức của tôi, nông dân Việt Nam là cốt lõi, cùng với tri thức của họ đã làm nên dân tộc anh hùng, nhân văn, mẫn tuệ”.
Nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại

Tôi viết bài thơ “Nông dân” vào cuối năm 1989 với tình cảm của một nhà thơ nhưng với nhận thức và bức bối của một nhà báo  có những trải nghiệm thực tế nhất định để tin vào điều mình nói. Năm ấy, tôi 35 tuổi, mới cưới vợ vài tháng. Tôi nhớ đó là một đêm trời rét, cây bàng bên cửa sổ  run rẩy trút nốt những chiếc lá mong manh cuối cùng. Mưa. Không hiểu sao cứ mưa là tôi lại nhớ mẹ, nhớ quê làng thắt ruột.

Tôi thấy những làng quê sấp ngửa luống cày, tận hiến đến những đứa con cuối cùng cho nước nhưng sau mọi cuộc chiến tranh, người được chính quyền, được bổng lộc chưa bao giờ là người nông dân. Tôi thấy mình tệ với mẹ, với làng; cả xã hội đang tệ bạc với nông thôn, nông dân, nông nghiệp. Có người nói “Nông dân” không tư tưởng.

Câu thơ đầu tiên hiện lên, mở ra một mạch đi: Lấy hiện thực sinh động để chống lại những giáo điều, bênh vực cho người nông dân cả về quyền lợi vật chất và giá trị tinh thần. “Có người” tức là cả một mớ người nói lý luận suông, theo đuôi mà không hiểu biết, không có tình cảm gì với người nông dân. “Có người” tức là cả một mớ người làm cách mạng theo một mục tiêu đâu đâu chứ không phải vì số phận con người.

Trên chiếc giường cũ xin được, phải cưa ngắn đi để đặt cho vừa căn phòng 8m2 hẹp như cái ống cống ở tập thể báo Nhân Dân 187 Tây Sơn, tôi quay đầu lại với vợ hì hục viết. Vợ mới, không ngủ được đành thức theo, thỉnh thoảng góp ý; trở thành người đọc đầu tiên và là đồng tác giả. Cũng là người đầu tiên động viên: Ðược, được anh ạ! Bài thơ viết xong, trời sáng. Tôi lấy làm mãn nguyện, như cất được một gánh nặng bấy lâu.

Bài thơ có nhiều gai góc. Kể cả khuyên người nông dân không nên cả tin nữa Thờ Phật, thờ Tiên, thờ cả rắn, cả rồng/Cả tin quá, tin cả dì ghẻ ác. Kể cả cảnh báo rằng người nông dân khi tính sổ sẽ tính đến cùng Sống chết mấy lần nợ quyết trả bằng xong như cô Tấm, như Kiều. Một đất nước chín phần mười (ước lệ) đất nước nông dân mà không có chính sách đúng thì sẽ như ngồi trên một mầm họa!

Vì gai góc, tôi phải đem về báo địa phương, nhờ anh Duy Thảo, Khắc Hiển đăng trên Nghệ Tĩnh Chủ nhật năm 1989. Tôi đem tờ báo tặng đồng chí Phó Tổng Biên tập báo Nhân Dân và bày tỏ tâm sự của mình. Ðồng chí ấy cho đăng trên Nhân Dân năm 1990. Ðồng chí Hữu Thọ đọc xong, bảo: Gai đấy nhưng mà thật!

In được ở Nhân Dân, giống như được cấp giấy miễn thị thực; bài thơ được rất nhiều báo đăng lại; được rất nhiều bạn đọc, nhất là những người nông dân học thuộc. Ðó là một hạnh phúc lớn của tôi. Sau bài “Nông dân”, tất cả bạn bè đều gọi tôi là “Nhà thơ nông dân”.

Với tôi đây là bài thơ được in nhiều nhất, tái bản nhiều nhất, đặc biệt ở các tạp chí các hội nông dân địa phương thời kỳ đổi mới. Nhiều bạn đọc gần xa đã liên hệ với tôi, bày tỏ sự đồng cảm và suy nghĩ của họ sau khi đọc bài thơ. Không ít người là nông dân thật sự, rất vui nói là tôi rất hiểu họ, “vẽ” đúng chân dung họ: “Con gà mất chửi ba ngày quyết liệt/Con gái gả chồng cả xóm có trầu vui!”. Anh Hà Thạch, hiện là Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh, thuộc lòng Nông dân từ đầu đến cuối, thường trêu tôi: Thằng cha này đúng là “phản động”, năm 1989 đã dám viết “Cái trói tay của công hữu màu mè” mà không sợ bị... còng tay!”.

Một cử chỉ xúc động, khiến tôi ghi nhớ suốt đời là Tết năm 2012 sang 2013, gia đình tôi được đồng chí Nguyễn Quốc Cường- Ủy viên Trung ương Ðảng, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam mời đến trụ sở của Hội tại phố Tôn Thất Thuyết đón mừng xuân mới cùng với toàn thể Văn phòng Hội, có cả nhà báo Lưu Quang Ðịnh- Tổng Biên tập Báo NTNN.  Ðồng chí Nguyễn Quốc Cường còn thay mặt Hội trân trọng tặng tôi 5 triệu đồng, coi như nhuận bút của bài thơ “Nông dân”. Ðây là số tiền nhuận bút lớn nhất của một bài thơ mà tôi nhận được, nhưng điều lớn hơn là tình cảm của anh Cường và Hội mà tôi không bao giờ quên.

Sau đó, anh Cường, chúng tôi và anh Ðịnh cùng chụp ảnh lưu niệm với nhau. Hôm đó, tôi tự thấy như mình được kết nạp vào Hội Nông dân Việt Nam.

Người nông dân đã hy sinh như vậy suốt cả chiều dài lịch sử nhưng không một đền đáp. Đã thế, trong mọi giảng đường, mọi cuộc họp, cái gì xấu người ta cũng đổ cho nông dân, nào là tư tưởng nông dân, lối sống nông dân… Ai cũng nói theo nhau.

Nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại

Xem bình luận

TIN ĐỌC NHIỀU

MC Thanh Huyền được mệnh danh là MC nóng bỏng nhất VTV bởi cô sở...
Dù hiện tại không còn lên sóng bản tin thời sự 19h của VTV nhưng...
Cứ tưởng nghỉ hưu, phóng viên Sỹ Khỏe - người “ném” điện thoại trên...