131 vòm cầu đá trăm tuổi sắp hồi sinh, đánh thức ký ức người Hà Nội

Ký ức về vòm cầu đá trăm năm tuổi, nơi trú ẩn kiên cố giữa "mưa bom bão đạn"

Chiều 7/8, ngồi dưới vòm cầu đá trăm năm tuổi ở phố Gầm Cầu, Hà Nội, bà Nguyễn Thị Phương (72 tuổi) cho biết, bà và nhiều người dân bày tỏ đồng tình trước việc toàn bộ 131 vòm cầu đá từ thời Pháp sẽ được cải tạo nhằm bảo tồn di sản, hướng tới phát triển các không gian văn hóa nghệ thuật, ẩm thực và công viên công cộng.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, bà Phương kể, sinh ra và lớn lên nên chứng kiến bao thăng trầm lịch sử. Tuổi thơ của bà Phương cũng như nhiều người dân phố cổ Hà Nội từng gắn liền với vòm cầu đá này.

Theo bà Phương, trong giai đoạn chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ, đặc biệt là chiến dịch 12 ngày đêm Điện Biên Phủ trên không năm 1972, hệ thống vòm cầu rỗng được người Pháp xây dựng từ năm 1900 đến 1902 để làm cầu dẫn đường sắt lên cầu Long Biên này đã biến thành những căn hầm trú ẩn tự nhiên vô cùng kiên cố.

“Hồi nhỏ, những đứa trẻ như chúng tôi thường ra đây chơi. Trước đây các vòm cầu đá đều mở thông nhau, rất thoáng đãng. Có lẽ điều khiến tôi nhớ nhất đó là thời điểm tháng 12/1972, Mỹ liên tục dội bom B52 tàn phá dữ dội. Chúng ném bom xuống khu vực cầu Long Biên rồi nhiều khu vực nội thành Hà Nội.

Hồi đó khi nghe báo động chúng tôi liền chui vào vòm cầu đá để trú ẩn. Ngoài hầm trú bom có lẽ đây là nơi an toàn không kém. Tôi nhớ nhất một hôm địch ném bom dữ dội, cả nhà tôi mỗi người một ngả. Khi đó, bố tôi vừa khóc vừa gọi tên các con. Chị em chúng tôi vô cùng hoảng sợ khóc tìm cha mẹ. Cũng may trời thương cả nhà tôi không ai bị sao”, bà Phương nhớ lại.

Theo bà Phương, nhiều vòm cầu trước đây từng được sử dụng làm kho chứa hàng. Có gia đình vì nhà chật chội, đông con đã ra vòm cầu đá quây lại làm nơi ăn ở sinh hoạt. Chính vì vậy, sau đó các vòm cầu bị bịt kín để tránh tình trạng lấn chiếm. Bà kỳ vọng việc cải tạo thành không gian văn hóa sẽ góp phần làm đẹp đô thị và tạo thêm điểm sinh hoạt, tham quan cho người dân.

Cùng quan điểm như bà Phương, ông Nguyễn Văn Hùng (57 tuổi, ở phố Gầm Cầu) chia sẻ, trải qua hơn 30 năm, nhiều đoạn phố trở nên nhếch nhác, lộn xộn hơn. Theo ông việc cải tạo lại là rất cần thiết, phải làm để Thủ đô được đẹp và khang trang hơn nhưng phải làm đúng cách.

Hệ thống 131 vòm cầu đá từ phố Phùng Hưng đến phố Gầm Cầu dài tổng cộng 1,716km. Các ô vòm được xây bằng đá hộc lắp ghép. Mỗi ô cổng vòm có diện tích khoảng 16m2, chiều rộng tương đương nhau, còn chiều cao dao động 2-6m tùy từng đoạn. Phần lớn các ô vòm trước đây được bịt kín để đảm bảo an toàn và an ninh trật tự.

Kỳ vọng thay đổi diện mạo vòm cầu đá trăm năm tuổi

Theo ghi nhận của PV Dân Việt, hiện có 6 ô vòm vẫn được mở để phục vụ giao thông, trong đó hai ô được giữ nguyên hiện trạng, gồm ô số 122 nối phố Nguyễn Thiếp và ô số 9 nối ngõ Hàng Hương với phố Phùng Hưng.

Theo phương án đề xuất, 131 vòm cầu từ ga Long Biên đến nút giao Trần Phú - Ngõ Trạm được chia thành 6 đoạn (A, A1, B, C, D, E), mỗi đoạn mang một chức năng riêng như không gian văn hóa - nghệ thuật cộng đồng, khu ẩm thực, chợ truyền thống và công viên công cộng.

Riêng đoạn E, từ phố Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên, được quy hoạch thành công viên công cộng kết hợp bảo tồn ga Long Biên cũ, tạo không gian xanh và kết nối với tuyến đi bộ dọc hệ thống vòm cầu.

Dọc phố Phùng Hưng hướng về Hàng Cót, gần 20 ô vòm được trang trí bằng các tác phẩm trong dự án phố bích họa Phùng Hưng, do các họa sĩ Việt Nam và Hàn Quốc thực hiện từ cuối năm 2017, hoàn thành đầu năm 2018. Sau nhiều năm sử dụng, một số hạng mục và tác phẩm đã xuống cấp. Nhiều đoạn bị tận dụng làm bãi đỗ xe máy, ô tô.

Đoạn qua phố Gầm Cầu (cạnh ga Long Biên), các vòm cầu cao khoảng 6m. Đoạn này có các cửa hàng kinh doanh, làn đường phía các ô vòm được kẻ vạch làm bãi đỗ xe, người dân tận dụng để hàng hóa, đậu xe tạo nên khung cảnh nhếch nhác.

Đoạn vòm cầu đá chạy qua phố Gầm Cầu dài 500m. Tuyến đường tập trung đông đúc hộ kinh doanh và quán ăn dù con phố chỉ rộng 4m. Ô vòm số 79 vào năm 2021 được đục thông và từng sử dụng để kinh doanh ăn uống nhưng hiện đã đóng cửa, quây tôn. Phía trong ô vòm hiện vẫn được người dân tận dụng làm nơi chứa đồ đạc, bàn ghế, xung quanh cỏ dại mọc um tùm.

Trong tổng số 131 vòm cầu hiện nay, có 6 vòm mở phục vụ giao thông, 97 vòm được xây bịt 2 lớp tường, 21 vòm bịt 4 lớp và 7 vòm còn giữ nguyên trạng. Nhiều khu vực dưới các vòm cầu và dọc công trình hiện được sử dụng để kinh doanh, buôn bán, một số vị trí nhếch nhác, ảnh hưởng đến cảnh quan.

Đoạn từ phố Hàng Cót đến phố Hàng Giấy được định hướng phát triển thành không gian ẩm thực, giới thiệu các món ăn truyền thống của Hà Nội. Các ô vòm sẽ bố trí nhà hàng, quán cà phê, cửa hàng đặc sản cùng không gian phục vụ khách tham quan.

Theo đề án chỉnh trang mới, đơn vị tư vấn đề xuất định hướng phát triển theo từng đoạn: Khu vực từ Cửa Đông đến Lê Văn Linh hình thành không gian thủ công mỹ nghệ; đoạn Lê Văn Linh - Hàng Cót phát triển thành không gian văn hóa, nghệ thuật cộng đồng; đoạn Hàng Cót - Hàng Giấy tập trung phát triển không gian ẩm thực; đoạn phố Gầm Cầu - Nguyễn Thiếp trở thành khu chợ truyền thống; còn đoạn từ Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên được định hướng thành công viên công cộng, gắn với bảo tồn ga Long Biên.

×