22 "bình ắc quy nước" khổng lồ sẽ giúp Việt Nam có hơn 10.600 MW vào năm 2035, bắt kịp xu hướng cùng Trung Quốc, Mỹ

Thuỷ điện tích năng là gì?

Thủy điện tích năng (TĐTN) là một dạng thủy điện dùng để lưu trữ năng lượng. Có thể hình dung nó giống như một “bình ắc quy” của hệ thống điện: tích trữ điện khi dư thừa và phát ra khi cần thiết. Nói đơn giản, điện sẽ được “nạp” vào lúc nhu cầu thấp và “xả” ra vào thời điểm nhu cầu cao.

Hệ thống thủy điện tích năng gồm hai hồ chứa ở hai cao trình khác nhau và một nhà máy thủy điện. Nhà máy sử dụng tua-bin thuận nghịch đặt gần hồ chứa, kết nối với hồ phía trên qua đường ống áp lực. Vào giờ cao điểm, nước từ hồ trên được xả xuống, tạo áp lực làm quay tua-bin để phát điện, sau đó nước được giữ lại ở hồ dưới.

Ngược lại, vào giờ thấp điểm, khi nhu cầu điện giảm, nhà máy sử dụng điện từ lưới để bơm nước từ hồ dưới trở lại hồ trên thông qua tua-bin hai chiều. Khi đó, hệ thống hoạt động như một máy bơm. Nhờ cơ chế này, thủy điện tích năng vừa đóng vai trò sản xuất điện, vừa là nơi tiêu thụ điện.

Tuy nhiên, cơ chế vận hành này phụ thuộc vào chênh lệch giá điện giữa giờ cao điểm và thấp điểm. Trên thực tế, lượng điện tiêu thụ để bơm nước thường lớn hơn lượng điện phát ra. Vì vậy, để đảm bảo hiệu quả kinh tế, giá điện vào giờ cao điểm cần cao hơn đáng kể so với giờ thấp điểm.

Xét về tổng thể, TĐTN là một phần quan trọng trong hệ thống năng lượng tái tạo. Trong bối cảnh phát triển năng lượng bền vững, việc lưu trữ điện đóng vai trò then chốt giúp hệ thống vận hành ổn định và tận dụng tối đa công suất phát. Do đó, thủy điện tích năng hiện được xem là giải pháp hàng đầu trong lưu trữ năng lượng. Các nhà máy có thể sử dụng tua-bin – máy phát truyền thống kết hợp với bơm và đường ống riêng, hoặc sử dụng tua-bin thuận nghịch.

Các ứng dụng đầu tiên của TĐTN xuất hiện tại Ý và Thụy Sĩ vào những năm 1890. Tại Hoa Kỳ, công nghệ này được đưa vào sử dụng từ năm 1930. Hiện nay, các nhà máy thủy điện tích năng đã có mặt trên khắp thế giới.

Theo Hiệp hội Thủy điện Quốc tế, tổng công suất lắp đặt của TĐTN trên toàn cầu đã đạt gần 200 GW. Trong đó, Trung Quốc dẫn đầu với 58,7 GW, chiếm 31,1% tổng công suất; tiếp theo là Nhật Bản với 27,5 GW (14,6%) và Mỹ với 23,2 GW (12,3%)… Những con số này cho thấy TĐTN đang ngày càng nhận được sự quan tâm và phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu.

22 nhà máy thủy điện tích năng tại Việt Nam trong quy hoạch

Trong Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, TĐTN được xác định là một trong những giải pháp chiến lược nhằm nâng cao khả năng điều tiết hệ thống điện, qua đó góp phần quan trọng vào việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.

Theo danh mục quy hoạch, trong giai đoạn 2025-2035, cả nước dự kiến triển khai 22 dự án TĐTN với tổng công suất khoảng 10.672 MW, phân bố từ miền Bắc, miền Trung đến khu vực Tây Nguyên. Đây đều là những dự án có điều kiện địa hình thuận lợi, được xem xét đầu tư dựa trên các tiêu chí về kỹ thuật, nhu cầu phụ tải và khả năng kết nối với hệ thống truyền tải điện quốc gia.

Cụ thể, từ nay đến năm 2030, dự kiến có 4 dự án với tổng công suất 3.600 MW đi vào vận hành. Trong đó, có 2 nhà máy thuộc Quy hoạch Điện VIII là TĐTN Bắc Ái và TĐTN Bắc Phước Hòa (Ninh Thuận), mỗi nhà máy có công suất 1.200 MW.

Bên cạnh đó, hai dự án gồm TĐTN Đông Phù Yên (Sơn La) với công suất 900 MW và TĐTN Đơn Dương 1 (Lâm Đồng) công suất 300 MW cũng đã được bổ sung vào danh mục điều chỉnh cho giai đoạn vận hành.

Trong giai đoạn 2031–2035, dự kiến sẽ có thêm 18 dự án TĐTN được triển khai với tổng công suất khoảng 7.072 MW, chủ yếu tập trung tại khu vực miền Bắc và miền Trung.

Danh mục các nhà máy TĐTN đưa vào vận hành giai đoạn 2025-2035:

Một số dự án thuỷ điện tích năng đã và chuẩn bị triển khai

1. Thủy điện tích năng Bác Ái

Dự án được chia thành hai giai đoạn đầu tư:

- Giai đoạn 1 tập trung thi công cụm công trình cửa xả, đảm bảo tiến độ tích nước hồ sông Cái vào đầu tháng 4/2021.

- Giai đoạn 2 bao gồm các hạng mục tuyến năng lượng, hầm ngách, đường thi công vận hành, san nền trạm phân phối 500kV… được khởi công từ ngày 22/2/2025, cùng với các công trình trên hồ, trạm 500kV và nhà điều hành.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đây là nhà máy TĐTN đầu tiên tại Việt Nam, đồng thời là một trong những dự án trọng điểm. Dự kiến tổ máy số 1 sẽ hoàn thành vào tháng 12/2029, tổ máy số 4 vào tháng 12/2030 và toàn bộ dự án hoàn tất vào tháng 5/2031.

Dự án đặt tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hoà, có công suất 1.200 MW lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Nhà máy gồm 4 tổ máy tua-bin, bơm – máy phát, mỗi tổ công suất 300 MW. Tổng mức đầu tư khoảng 21.100 tỷ đồng, từ nguồn vốn vay và vốn tự bố trí của EVN.

Nhà máy có nhiệm vụ tiếp nhận nguồn điện dư từ các dự án năng lượng tái tạo và điện hạt nhân trong khu vực, dùng để bơm nước từ hồ dưới lên hồ trên thông qua hệ thống đường hầm dài khoảng 3,7 km.

3. Thủy điện tích năng Phước Hòa

Dự án Thủy điện tích năng Phước Hòa đã được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư từ giữa năm 2024, giao cho liên danh gồm Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Phát triển Trường Thành, Công ty TNHH Daewoo Engineering & Construction (Hàn Quốc) cùng một số nhà đầu tư trong nước triển khai.

Dự án có quy mô công suất 1.200 MW, diện tích sử dụng khoảng 87,5 ha tại xã Bác Ái Tây, với tổng mức đầu tư 22.865 tỷ đồng. Theo kế hoạch, công trình sẽ được khởi công vào quý IV/2025 và dự kiến đi vào vận hành vào cuối năm 2030.

Đến thời điểm hiện tại, chủ đầu tư đã hoàn thành một số thủ tục quan trọng như thống nhất hướng tuyến đường dây đấu nối, thực hiện khảo sát địa hình – địa chất và lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho dự án.

2. Thủy điện tích năng Vĩnh Thạnh

Dự án được quy hoạch tại xã Vĩnh Thạnh với công suất 600 MW, tổng vốn đầu tư gần 11.000 tỷ đồng. Đây là dự án nằm trong Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh theo Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời được tích hợp vào Quy hoạch tỉnh Gia Lai giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Đây cũng là dự án thủy điện duy nhất trong danh mục nguồn năng lượng tái tạo bổ sung mới của địa phương.

Chủ đầu tư là Công ty cổ phần Tích năng Vĩnh Thạnh đã được chấp thuận nghiên cứu, khảo sát từ tháng 2/2025. Đến ngày 23/4/2026, sau hơn một năm triển khai, doanh nghiệp cùng các đối tác Pháp đã hoàn tất báo cáo nghiên cứu, đánh giá dự án có tính khả thi cao.

Theo thiết kế, dự án sẽ xây dựng hồ chứa trên với dung tích 4,3 triệu m³, đồng thời tận dụng hồ Định Bình hiện có làm hồ chứa dưới. Hệ thống sử dụng đường hầm dẫn nước hai chiều và tua-bin thuận nghịch. Dự án cũng bao gồm trạm biến áp 500kV công suất 750 MVA và đường dây 500kV mạch kép kết nối với trạm biến áp 500kV Bình Định.

Dự kiến, nhà máy sẽ vận hành trong giai đoạn 2031-2032, với sản lượng trung bình khoảng 783 triệu kWh mỗi năm. Khi đi vào hoạt động, dự án sẽ góp phần ổn định hệ thống điện, nâng cao khả năng điều tiết phụ tải, tận dụng nguồn điện dư từ năng lượng tái tạo, đồng thời đóng góp khoảng 320-350 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách địa phương.

×