3 con động vật ngoại lai cực nguy hại, có con động vật đã bị cấm nuôi, bán tại Việt Nam

Ốc bươu vàng - Con động vật ngoại lai cắn ngang cây lúa, chồi non, có thể phá hoại toàn bộ ruộng lúa sau 1 ngày đêm

Bị xếp vào danh sách những con động vật ngoại lai xâm hại theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) có nguồn gốc từ Nam Mỹ, du nhập vào nước ta vào những năm 1980 với mục đích làm thực phẩm.

Dù được xem là món đặc sản đồng quê trên bàn nhậu, bàn ăn của người Việt, ốc bươu vàng vẫn là nỗi ám ảnh của người nông dân mỗi vụ lúa.

So với nhiều con động vật bản địa khác, ốc bươu vàng có sức phá hại lớn, gây dịch hại nghiêm trọng vì chúng ăn khỏe, ăn cả ngày lẫn đêm.

Loài ốc này có tốc độ sinh sản rất nhanh. Một con ốc bươu vàng từ 2 tháng tuổi đã có thể sinh sản, đẻ 2 lần/tháng, từ 300-500 trứng/lần; có thể sống tới 4-6 năm. Trứng ốc bươu vàng chỉ mất khoảng 12 - 14 ngày để nở. Ốc bươu vàng con sau 2 ngày có thể tự di chuyển được để kiếm ăn.

Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cây lúa giai đoạn mạ non là thức ăn ưa thích của ốc bươu vàng. Chúng cắn đứt gốc cây mạ hay lúa non rồi nhai thân hoặc lá non, làm trụi cả đám mạ.

Ốc bươu vàng càng lớn tác hại càng mạnh: loại bằng hạt ngô tác hại đã rõ, một con ốc một ngày ăn hết 5,26 - 9,33 dảnh lúa; khi ốc 4 - 5 cm (bằng quả bóng bàn) một ngày có thể ăn 11,96 - 14,33 dảnh lúa.

Loài ốc bươu vàng lây lan mạnh chủ yếu do khâu kiểm dịch không chặt chẽ, tự con người mang đến các vùng đất mới hoặc lây lan theo dòng nước chảy, nhất là qua các đợt lũ.

Nếu có thức ăn thích hợp hơn như bèo tấm, rong đuôi chó, bèo tổ ong thì sau khi cấy 15 ngày tác hại của ốc bươu vàng không đáng kể. Lúa cấy sau 30 ngày cũng ít bị ảnh hưởng bởi ốc bươu vàng.

Còn theo trang thông tin điện tử Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ môi trường tỉnh Nghệ An, ốc bươu vàng có thể trở thành dịch hại nguy hiểm cho cây lúa do loài ốc này thích ăn lá non, mạ và thân cây lúa, có thể phá hoại toàn bộ ruộng lúa khiến năng suất giảm mạnh.

Nghiên cứu cho thấy, với mật độ 1 con ốc bươu vàng (kích thước 2-3 cm) trên mỗi mét vuông trong giai đoạn lúa từ 3 đến 20 ngày sau gieo, năng suất lúa có thể giảm từ 15-20%, mất trắng ruộng lúa. Khi mật độ ốc tăng lên 6-10 con/m², ruộng lúa có thể bị phá hủy hoàn toàn chỉ sau một ngày đêm.

Bởi những tác hại của ốc bươu vàng, người nông dân phải phun thuốc diệt ốc bươu vàng mỗi vụ. Trong đó có những loại thuốc có chứa Metaldehyde và các hoạt chất cực độc, không chỉ diệt ốc mà còn diệt cả cua, cá, ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Để hạn chế tình trạng này, các chuyên gia khuyến khích người nông dân nên thực hiện các biện pháp phòng trừ tổng hợp từ trước khi cấy: dùng phên, lưới có mắt nhỏ chắn những nơi lấy nước; dùng lá chuối, lá đu đủ, xơ mít… làm bẫy nhử, gom ốc để dễ bắt; dùng vôi bột diệt ốc...

Tôm càng đỏ - Con động vật ngoại lai phá hoại hệ sinh thái, bị cấm nuôi, mua bán tại Việt Nam

Cũng là loài động vật ngoại lai được nhập vào Việt Nam làm thực phẩm, tôm càng đỏ (tên khoa học là Cherax quadricanatus) từng gây sốt một thời trên mạng xã hội Việt Nam. Loài tôm này có nguồn gốc từ Úc, Papua New Guinea sau đó đã xâm lấn, lây lan và xây dựng quần thể tại nhiều quốc gia.

Tôm càng đỏ có kích thước lớn, vỏ cứng, nhẵn bóng, có màu xanh rêu điểm một số vạch màu đỏ trên lưng.

Từ năm 2002, tôm càng đỏ đã được nhập và nuôi thử nghiệm tại Việt Nam nhưng kết quả cho thấy những tác hại khủng khiếp của chúng với đa dạng sinh học nên năm 2004, Bộ Thủy sản (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã cấm nuôi loài tôm này.

Đến nay, tôm càng đỏ vẫn nằm trong danh sách con động vật ngoại lai xâm hại của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bị cấm nuôi, cấm mua bán tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, tôm càng đỏ có kích thước lớn (trung bình con trưởng thành từ 300 - 400 g/con), có thể sinh sống ở nhiều loại môi trường khác nhau, từ vùng ven biển nước lợ tới môi trường nước ngọt; môi trường sống ưa thích là những nơi có dòng chảy chậm.

Loài tôm thường ẩn nấp trong các hang hốc, rễ cây thủy sinh lớn ven bờ; là loài ăn tạp, thức ăn gồm các loại thực vật, động vật, mùn bã hữu cơ, đôi khi có thể ăn thịt lẫn nhau. Chúng có thể đào hang sâu tới 2m, phá hủy kênh mương, thủy lợi nên được xếp vào 100 loài nguy hiểm nhất trên thế giới.

Tôm càng đỏ được đánh giá là loài xâm hại nguy hiểm do có khả năng chống chịu với nhiều điều kiện môi trường thay đổi và khắc nghiệt, sinh sản nhanh, ăn tạp, phàm ăn, cả ăn động và thực vật, cạnh tranh thức ăn, có khả năng đào hang sâu, có khả năng lây truyền dịch bệnh sang các đối tượng tôm càng bản địa, cắt lúa...

Loài tôm này có có thể nhanh chóng thiết lập quần đàn, trở thành một loài chính trong hệ sinh thái mà nó sinh sống. Sự xâm nhập của tôm càng đỏ có thể ảnh hưởng đến loài bản địa; lây bệnh dịch; gây hại cho các hoạt động nuôi trồng thủy sản, đê điều, nông nghiệp nếu thoát ra ngoài…

Mọi hành vi nhập khẩu, gây nuôi, buôn bán tôm càng đỏ là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý nghiêm.

Theo đó, mọi hành vi nuôi, lưu giữ, vận chuyển, trồng, cấy loài ngoại lai xâm hại ngoài phạm vi khu bảo tồn sẽ bị xử phạt hành chính từ 1.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng tùy theo mức độ nghiêm trọng (theo Điều 51, Nghị định 45/2022/NĐ-CP) hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ Luật Hình sự 2015 (phạt tiền từ 100 triệu đồng đến một tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 7 năm).

Cá lau kiếng - Loài động vật ngoại lai phá kênh rạch, phàm ăn, khiến ngư dân than thở vì... rách lưới

Cá lau kiếng, còn được gọi là cá lau kính, cá tỳ bà, cá mặt quỷ hoặc cá dọn bể, là một loài cá nhiệt đới da trơn, được biết đến với tên khoa học là Hypostomus plecostomus.

Dù là loại cá cảnh phổ biến, cá lau kiếng cũng nằm trong danh sách động vật ngoại lai có nguy cơ xâm hại do có khả năng phát triển và lan rộng nhanh, khi thả ngoài tự nhiên có biểu hiện cạnh tranh thức ăn, môi trường sống và có khả năng gây hại đến các loài sinh vật bản địa của Việt Nam.

Cá lau kiếng có thể sinh sản quanh năm, mùa vụ sinh sản kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 và rộ nhất vào tháng 8. Có một thời, cá lau kiếng sinh sôi khắp sông rạch miền Tây, ảnh hưởng đến kinh tế của người dân, khiến các cơ quan quản lý tại một số địa phương phải ban hành văn bản yêu cầu quản lý, kiểm soát loài cá này.

Thông tin thêm về loại cá này, theo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Long An (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh), cá lau kiếng ăn sinh vật bám, rong rêu và nhiều loại thức ăn khác, rất hung hăng trong môi trường tự nhiên, luôn cạnh tranh thức ăn gay gắt với các loài cá khác.

Một số loài cá lau kiếng có thể đạt đến kích thước 70cm trong khi ở nguyên quán kích cỡ lớn nhất của chúng chỉ khoảng 30cm.

Không chỉ ăn rong tảo và mùn bã, cá lau kiếng có thể ăn trứng của các loài thủy sản khác hoặc bám vào da cá vồ, cá tra và các loài cá khác để hút nhớt, ảnh hưởng đến tốc độ sinh sản và phát triển của các loại thủy sản. Loài cá này còn có tập tính đào hang, khiến bờ sông, kênh rạch bị sạt lở.

Dù có thể ăn được, nhưng cá lau kiếng rất ít thịt và không có giá trị thương phẩm. Loài cá này khiến nhiều ngư dân phải đau đầu mỗi khi mắc lưới vì mình đầy gai ngạnh nhọn hoắc, vảy cứng sần sùi. Một khi cá đã mắc lưới thì khó gỡ, nếu cá quẫy đạp mạnh có thể gây rách lưới.

×