3 người phụ nữ quan trọng nhất cuộc đời nhạc sĩ Trần Tiến, 2 người luôn khiến ông khóc nghẹn mỗi khi cất lời

Trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam đương đại, Trần Tiến là một hiện tượng đặc biệt. Âm nhạc của ông phóng khoáng, bụi bặm, dữ dội mà cũng đầy chất tự sự. Người ta nhớ đến ông với hình ảnh một nhạc sĩ du ca ngang tàng, thích xê dịch, thích tự do và đôi khi có phần “ngông”. Nhưng phía sau vẻ ngoài gai góc ấy lại là một tâm hồn giàu cảm xúc, đặc biệt luôn dành sự trân trọng sâu sắc cho phụ nữ – những người đã đi qua cuộc đời ông như những “nốt nhạc” quan trọng nhất.

Trong nhiều cuộc trò chuyện, nhạc sĩ từng thừa nhận rằng cuộc đời mình được nâng đỡ bởi những người phụ nữ. Họ không chỉ là người thân, mà còn là nguồn cảm hứng, là điểm tựa tinh thần để ông vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất của cuộc đời và sáng tạo nên những ca khúc sống mãi cùng năm tháng.

Người mẹ tần tảo – Ngọn nguồn cảm hứng của "Mẹ tôi"

Với Trần Tiến, hình ảnh người mẹ luôn ở vị trí thiêng liêng nhất. Ông sinh ra trong một gia đình đông con với 8 anh chị em. Cha mất sớm khi ông còn nhỏ, để lại gánh nặng cơm áo trên vai người mẹ tảo tần. Một mình bà phải bươn chải đủ nghề để nuôi đàn con khôn lớn. Từ công nhân lao động cho đến rửa bát thuê, bất cứ công việc nào có thể kiếm ra tiền, bà đều chấp nhận làm.

Tuổi thơ của nhạc sĩ vì thế gắn liền với những tháng ngày thiếu thốn nhưng chan chứa tình thương của mẹ.

Có lẽ cũng chính từ hoàn cảnh ấy mà trong âm nhạc của Trần Tiến luôn thấp thoáng sự bao dung, nhân hậu và nỗi thương cảm dành cho thân phận con người.

Ca khúc Mẹ tôi được xem là một trong những bài hát xúc động nhất viết về mẹ trong âm nhạc Việt Nam. Ít ai biết rằng, những câu hát đầu tiên của bài ca ấy được ông viết trong cánh gà sân khấu đúng vào ngày giỗ mẹ, khi đang lưu diễn cùng Trịnh Công Sơn.

Nỗi nhớ thương người mẹ đã mất không đến một cách ồn ào mà âm ỉ suốt nhiều năm trời. Để rồi từ những ký ức đau đáu ấy, Mẹ tôi ra đời như một lời tri ân muộn màng nhưng da diết của người con dành cho đấng sinh thành.

Nhạc sĩ Trần Tiến từng chia sẻ với Dân Việt rằng: “Tôi muốn mang một cái gì đó thật đẹp đến tất cả những người phụ nữ dù già dù trẻ, có lẽ bởi vì tôi yêu mẹ tôi, tôi yêu chị tôi và những người phụ nữ đã chăm sóc, nâng đỡ tôi trong những tháng năm gian khó nhất.

Lần cuối cùng mẹ còn bên tôi là năm 1984, lúc đó tôi đang ở An Giang thì mẹ mất. Tôi sống chết đi đủ các loại xe để về nhìn mẹ lần cuối cùng. Bài hát nào của tôi cũng có bóng dáng của mẹ. Bà yêu thương tất cả mọi người.

Thử tưởng tượng là bố tôi mất năm 42 tuổi, mà nhà tôi có 8 anh em, một mình bà nuôi hết. Tôi là con thứ 7 trong gia đình, tận mắt chứng kiến mẹ làm công nhân, ngày ngày rửa bát thuê cho hàng phở để có tiền nuôi các con ăn học”.

Tiến sĩ Mỹ học Thế Hùng chia sẻ với Dân Việt rằng, nhà nhạc sĩ Trần Tiến ngày xưa giàu có nổi tiếng phố Khâm Thiên và phố Ngõ Gạch (Hà Nội). Trước năm 1954, nhà ông giàu thứ 6 Hà Nội (thứ nhất là nhà tư sản tàu thủy Bạch Thái Bưởi). Sau này sa cơ, nhà cửa bị thu bằng sạch… mẹ ông phải đi làm thuê cho người ta.

“Chị tôi” – ca khúc Trần Tiến viết về người chị làm nghề giáo

Nếu mẹ là người sinh thành thì người chị gái lại là người thay mẹ chăm sóc các em sau biến cố gia đình. Trong ký ức của nhạc sĩ Trần Tiến, chị là người phụ nữ bình dị nhưng giàu đức hy sinh.

Khi cha mất sớm, chị gần như gác lại tuổi trẻ và những ước mơ riêng để quán xuyến gia đình. Những nhọc nhằn, mất mát ấy không được kể bằng những lời than vãn mà lặng lẽ đi qua năm tháng như cách nhiều người phụ nữ Việt Nam vẫn sống.

Chính sự hy sinh âm thầm ấy đã trở thành chất liệu để Trần Tiến viết nên Chị tôi – một trong những ca khúc nổi tiếng nhất trong sự nghiệp sáng tác của ông.

Bài hát không xây dựng hình tượng người phụ nữ theo kiểu sử thi lớn lao mà chỉ khắc họa một người chị đời thường với những hy sinh giản dị nhưng khiến người nghe day dứt. Có lẽ vì thế mà Chị tôi vẫn sống mãi trong lòng công chúng suốt nhiều thập kỷ qua.

Theo nhạc sĩ Trần Tiến, nhân vật người chị trong Chị tôi không phải là nhân vật hư cấu. Trong cuốn Ngẫu hứng, nhạc sĩ Trần Tiến có ghi lại một tấm ảnh chụp cùng người chị ruột Trần Thị Bạch Yến, với lời ký đầy trìu mến: “Chị Yến hơn mình 4 tuổi, chăm sóc em cho đến ngày chị vào đại học mới thôi”. Chính nhạc sĩ cũng chia sẻ, người chị Yến dù thương và là người rèn giũa văn chương cho ông, nhưng lại không phải hình mẫu cho bài hát.

Chị Loan - một nhà giáo rời Hà Nội đi dạy học tận Đông Triều, chẳng thiết lấy chồng mới là nhân vật trong Chị tôi. Một người âm thầm như gió mát đầu hè, bền bỉ như giọt nước thấm đất, suốt một đời dạy học, suốt một đời lặng lẽ bên lề cuộc sống của người khác.

Tiến sĩ Mỹ học Thế Hùng tiết lộ với Dân Việt rằng, nhìn bên ngoài, nhạc sĩ Trần Tiến là một người rất đàn ông và ngầu đét. Ông luôn xuất hiện với quần bò, áo phông đầy chữ, có chút gì đó bụi bụi. Thậm chí, đôi khi lại còn "điều điệu" thắt chiếc khăn của vợ quanh cổ cho thêm phần ấn tượng. Nhưng hễ cứ hát ba bài "Mẹ tôi", "Chị tôi", "Quê nhà tôi ơi" là ông lại khóc như mưa, không ai dỗ được.

"Mỗi lần chúng tôi gặp nhau, Trần Tiến bao giờ cũng dặn: ‘Hùng yêu cầu bài gì Tiến cũng hát nhưng 3 bài ấy thì không nhé. Sợ lắm, vì cứ hát là khóc, khóc nhè’. Nhưng có lẽ tôi yêu Trần Tiến bạn mình nhất là những lúc Trần Tiến khóc nhè. Đó là lúc Trần Tiến là Trần Tiến nhất. Có một lần tôi chứng kiến Trần Tiến vừa hát vừa khóc nức nở bên bàn. Hai tay ôm mặt khóc, gục đầu vào bàn khóc… ", Tiến sĩ Mỹ học Thế Hùng cho biết thêm.

Nhà giáo Bích Ngà – “bến đỗ” bình yên của người nhạc sĩ du ca

Sau những năm tháng rong ruổi với âm nhạc và những chuyến đi dài, bến đỗ bình yên của Trần Tiến chính là người vợ – nhà giáo Bích Ngà.

Khác với hình ảnh nổi tiếng của chồng, bà Bích Ngà là người kín tiếng, hiếm khi xuất hiện trước truyền thông. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại trở thành điểm tựa lớn lao cho người nhạc sĩ tài hoa.

Trong nhiều cuộc trò chuyện, Trần Tiến từng hóm hỉnh nói rằng vợ luôn chấp nhận “cõi riêng” của ông để ông được tự do sống với âm nhạc. Đằng sau câu nói đùa ấy là sự thấu hiểu và đồng hành bền bỉ của một người phụ nữ dành cho người đàn ông nhiều cá tính.

Đặc biệt, khi nhạc sĩ mắc ung thư vòm họng giai đoạn 4, bà chính là người ở bên chăm sóc và tiếp thêm động lực cho ông chiến đấu với bệnh tật. Với một nghệ sĩ, mất giọng hát gần như là nỗi đau lớn nhất. Nhưng nhờ tình yêu và sự động viên của gia đình, Trần Tiến đã vượt qua giai đoạn khó khăn ấy để tiếp tục sống, tiếp tục sáng tác và xuất hiện trước công chúng. Có lẽ vì từng đi qua lằn ranh sinh tử nên âm nhạc và cách sống của ông về sau càng trở nên điềm tĩnh, sâu sắc hơn.

Nhạc sĩ Trần Tiến gặp bà Bích Ngà năm 1971 ở rạp Đại Nam (Hà Nội). Lúc đó ông chưa thành danh và vợ ông cũng đang là sinh viên năm cuối của trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Tuy nhiên, họ khá hiểu nhau và có một mối tình son sắt, tin tưởng nhau.

Năm 1972, nhạc sĩ Trần Tiến và vợ kết hôn. Năm 1975, vợ chồng ông đón con gái đầu lòng chào đời, vài năm sau sinh tiếp con gái thứ hai. Hiện tại, hai con gái của ông bà đã trưởng thành và định cư ở nước ngoài. Khi ông ốm, các con cũng về chăm sóc ông một thời gian dài.

Kể về vợ mình, nhạc sĩ Trần Tiến cho hay: "Bà ấy đúng là một người phụ nữ của gia đình. Chồng vào TP.HCM và Vũng Tàu, bà ấy sẵn sàng theo chồng. Khi tôi ốm, bà ấy chăm sóc từng tí một".

×