4 bước sáp nhập thôn, tổ dân phố theo quy định mới nhất

Bước 1: UBND cấp xã xây dựng Đề án sáp nhập, tổ chức lại thôn, tổ dân phố

Khoản 1 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định, việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố phải được bắt đầu bằng việc UBND cấp xã xây dựng Đề án và trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là bước nền tảng quyết định chất lượng của toàn bộ quá trình sắp xếp đơn vị dân cư ở cơ sở. Việc xây dựng Đề án không thể thực hiện một cách cơ học mà phải căn cứ vào các nguyên tắc tổ chức thôn, tổ dân phố, tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình, điều kiện địa lý, đặc điểm dân cư và hướng dẫn của UBND cấp tỉnh.

Trên thực tế, việc sáp nhập hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố thường xuất phát từ yêu cầu tinh gọn bộ máy, bảo đảm quy mô dân cư theo quy định hoặc đáp ứng yêu cầu quản lý trong điều kiện mới. Vì vậy, ngay từ khâu xây dựng Đề án, chính quyền cấp xã phải đánh giá đầy đủ hiện trạng, tác động và khả năng vận hành sau khi thực hiện sắp xếp.

Đề án càng được chuẩn bị kỹ lưỡng thì quá trình lấy ý kiến Nhân dân và xem xét thông qua sau đó càng thuận lợi, hạn chế phát sinh khiếu nại, kiến nghị hoặc các ý kiến trái chiều trong cộng đồng dân cư.

Bước 2: Tổ chức lấy ý kiến Nhân dân và hoàn thiện hồ sơ

Khoản 2 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về Đề án thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là bước thể hiện rõ nguyên tắc dân chủ trực tiếp trong quản lý cộng đồng dân cư. Người dân là chủ thể chịu tác động trực tiếp từ việc thay đổi địa giới, tên gọi, cơ cấu tổ chức hoặc phương thức quản lý tại thôn, tổ dân phố nên tiếng nói của người dân phải được tôn trọng và ghi nhận đầy đủ.

Sau khi tiếp nhận ý kiến, UBND cấp xã có trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu và giải trình toàn bộ các nội dung góp ý để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cấp xã.

Khoản 3 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định, hồ sơ trình HĐND cấp xã gồm 4 thành phần cơ bản:

Trong đó, Đề án là tài liệu quan trọng nhất, phải làm rõ sự cần thiết của việc sắp xếp; hiện trạng quy mô số hộ gia đình; phương án tổ chức lại; tên gọi dự kiến của thôn, tổ dân phố mới; điều kiện bảo đảm hoạt động sau sắp xếp; phương án giải quyết đối với người hoạt động không chuyên trách và các vấn đề liên quan khác.

Có thể hiểu, đây là bộ hồ sơ pháp lý hoàn chỉnh để cơ quan dân cử ở địa phương có căn cứ xem xét, quyết định việc sắp xếp đơn vị dân cư trên địa bàn.

Bước 3 và Bước 4: HĐND cấp xã xem xét, ban hành Nghị quyết

Khoản 4 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định, trên cơ sở hồ sơ do UBND cấp xã trình, HĐND cấp xã sẽ xem xét và ban hành Nghị quyết về việc thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố tại kỳ họp gần nhất.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là bước cuối cùng nhưng có ý nghĩa quyết định về mặt pháp lý. Chỉ khi Nghị quyết được HĐND cấp xã thông qua thì việc sáp nhập hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố mới chính thức được thực hiện.

So với các quy định trước đây, Nghị định 185/2026/NĐ-CP đã phân cấp mạnh hơn cho chính quyền cơ sở khi giao thẩm quyền quyết định trực tiếp cho HĐND cấp xã. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn quy trình hành chính, giảm các tầng nấc trung gian và tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong việc sắp xếp đơn vị dân cư phù hợp với thực tiễn.

Như vậy, quy trình thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố hiện nay có thể được khái quát thành 4 bước gồm: Bước 1 là Xây dựng Đề án; Bước 2 Lấy ý kiến Nhân dân; Bước 3 Hoàn thiện hồ sơ; Bước 4 HĐND cấp xã ban hành Nghị quyết.

Đối với các đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định UBND đặc khu sẽ trực tiếp xây dựng Đề án, tổ chức lấy ý kiến Nhân dân và ban hành Quyết định thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn sau khi hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Có thể thấy, điểm nổi bật của Nghị định 185/2026/NĐ-CP là đề cao vai trò của người dân trong quá trình sắp xếp đơn vị dân cư ở cơ sở, đồng thời tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cấp xã. Đây được xem là bước đi phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền và xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả trong giai đoạn mới.

×