40 tuổi chuẩn bị cho tuổi già: “Không nên chờ đến khi về già mới chăm sóc sức khoẻ"

40 tuổi chuẩn bị cho tuổi già: "Thay đổi suy nghĩ, nhận thức của cả xã hội trong tương lai"

Bộ Y tế đang xây dựng tài liệu và kế hoạch tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ y tế phổ biến kiến thức đến cộng đồng, dự kiến triển khai từ 1/1/2027. Nội dung tập trung vào cách duy trì sức khỏe khi bước sang tuổi 40 - trung niên, phòng ngừa bệnh mạn tính, chủ động chăm sóc người thân cao tuổi, đồng thời chuẩn bị nguồn lực tài chính và việc làm cho tuổi già.

Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với PV Dân Việt, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh lý mạch máu Việt Nam cho biết, thời gian gần đây tiếp nhận nhiều bệnh nhân tuổi trung niên đến khám. Nhiều người than phiền năm hạn nên ốm lai rai từ Tết hoặc có người cho rằng đi viện là “hạn tam tai”.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Mạnh, những quan niệm này đều không đúng. Nghiên cứu của Mỹ cho thấy, lão hóa sinh học không diễn ra hoàn toàn tuyến tính. Thay vào đó, cơ thể có những giai đoạn xuất hiện nhiều biến đổi mạnh về phân tử, nổi bật là 44 tuổi và đầu tuổi 60.

“Tôi cho rằng, đề xuất của Bộ Y tế rất hay, sẽ thay đổi suy nghĩ, nhận thức của cả xã hội trong tương lai khi 40 tuổi đã chuẩn bị cho tương lai sau này về sức khoẻ. Các nghiên cứu của hội lão khoa, sức khoẻ trên thế giới chỉ ra rằng sau 40 tuổi, cụ thể năm 44 tuổi cơ thể bắt đầu lão hoá. Chúng ta chuẩn bị để làm chậm lại quá trình lão hoá chứ không phải chuẩn bị cho tuổi già.

Già tuỳ từng cá nhân, có người thấy 50-60 tuổi sức khoẻ rất yếu nhưng có người ở tuổi đó họ rất sung mãn. Chính vì vậy, không nên hiểu rằng cứ đến một mốc tuổi cụ thể, tất cả mọi người đều đồng loạt bước vào một giai đoạn lão hóa mới. Tuổi sinh học còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, bệnh nền, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, stress và lối sống…”, bác sĩ Mạnh phân tích.

Theo bác sĩ Mạnh, độ tuổi 40 là giai đoạn nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch bắt đầu tích lũy rõ hơn. Ở tuổi này, nhiều người vẫn cảm thấy cơ thể khỏe mạnh, công việc và sinh hoạt không có gì bất thường nên dễ chủ quan. Tuy nhiên, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thừa cân, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia hay stress kéo dài có thể âm thầm tác động đến hệ tim mạch. Nghiên cứu cũng ghi nhận những thay đổi liên quan đến chuyển hóa rượu và caffeine.

Không chờ có bệnh mới thay đổi lối sống

Bác sĩ Mạnh cho biết, đây là lời nhắc nhở về việc điều chỉnh lối sống, bởi không phải mọi biến đổi được phát hiện đều có thể khẳng định là hệ quả trực tiếp của lão hóa. Một phần có thể liên quan đến thói quen sinh hoạt và môi trường sống.

“Khi tuổi tăng, khối lượng và sức mạnh cơ có xu hướng suy giảm nếu không được duy trì bằng vận động phù hợp. Trong khi đó, các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và xơ vữa động mạch cũng có xu hướng gia tăng. Những yếu tố này có thể tác động qua lại, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống”, bác sĩ Mạnh phân tích.

Bác sĩ Mạnh cho rằng, điều quan trọng rút ra từ nghiên cứu không phải là “đóng khung” tuổi 44 hay 60 thành mốc lão hóa cố định mà là nhận thức rằng cơ thể có những giai đoạn biến đổi mạnh. Do đó, người dân cần chủ động chăm sóc sức khỏe từ sớm.

Vì vậy, ngay từ tuổi 40, mỗi người nên kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, hạn chế rượu bia và không hút thuốc. Kiểm tra định kỳ huyết áp, đường huyết, mỡ máu cũng giúp phát hiện sớm những bất thường.

“Chính vì thế không nên chờ đến khi "về già" mới chăm sóc sức khoẻ. Các nghiên cứu cho thấy, giai đoạn 35-40 tuổi là thời điểm vàng để chủ động điều chỉnh lối sống như giảm rượu bia, cắt bớt đường, tinh bột tinh chế, tăng cường các bài tập kháng lực giữ cơ. Từ đó có cơ thể đủ sức làm chậm quá trình lão hoá đến khi bước sang tuổi thực sự già đối với nam trên 60, nữ trên 55 tuổi”, bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc chuẩn bị sớm càng trở nên cấp thiết. Hiện tuổi thọ trung bình của người Việt khoảng 74 tuổi, nhưng số năm sống khỏe chỉ vào khoảng 65 tuổi. Điều đó đồng nghĩa nhiều người phải trải qua gần một thập kỷ cuối đời với bệnh tật, suy giảm vận động hoặc phụ thuộc vào người thân.

Sự gia tăng của các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, bệnh cơ xương khớp hay sa sút trí tuệ không chỉ ảnh hưởng đến người cao tuổi, mà còn tạo áp lực ngày càng lớn lên gia đình và hệ thống y tế.

Theo chuyên gia, mục tiêu của việc chuẩn bị tuổi già không chỉ là sống lâu hơn mà còn là kéo dài những năm tháng khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng sống.

Bác sĩ khuyến nghị trước hết là chủ động phát hiện và kiểm soát nguy cơ. Khám sức khỏe định kỳ một đến hai lần mỗi năm nên trở thành lịch hẹn bắt buộc với bản thân. Việc tầm soát cần được cá thể hóa theo độ tuổi, tiền sử bệnh và yếu tố nguy cơ thay vì áp dụng chung một gói cho tất cả.

Ưu tiên tiếp theo là bảo vệ hệ cơ - xương bằng cách duy trì vận động đều đặn, kết hợp các bài tập tăng sức mạnh, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và kiểm soát cân nặng. Khi khối cơ, sức mạnh và khả năng giữ thăng bằng được duy trì, nguy cơ té ngã và mất khả năng tự lập khi về già cũng giảm đáng kể.

Cuối cùng là chăm sóc sức khỏe tinh thần. Duy trì các mối quan hệ xã hội, nuôi dưỡng sở thích, tiếp tục học hỏi và tham gia cộng đồng sẽ giúp hạn chế cảm giác cô đơn, đồng thời tăng khả năng thích nghi khi bước vào tuổi nghỉ hưu.

×