40.000 công nhân làm việc không ngơi nghỉ suốt 12 năm để xây dựng đập Tam Hiệp lớn nhất thế giới, "ngốn" 37 tỷ đô la

Đập Tam Hiệp Trung Quốc có gì mà ngốn hết 37 tỷ đô la?

Đập Tam Hiệp là công trình thủy điện lớn nhất thế giới xét theo công suất lắp đặt, nằm trên sông Dương Tử – con sông dài thứ ba thế giới – tại thị trấn Tam Đẩu Bình, thành phố Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

Tên gọi “Tam Hiệp” dùng để chỉ những hẻm núi hẹp mà sông Dương Tử chảy qua trong vùng núi này gồm hẻm núi Qutang, Wu và Xiling.

Dự án được khởi công vào năm 1994 với mục tiêu phát điện, kiểm soát lũ và nâng cao năng lực vận tải thủy trên tuyến sông huyết mạch của Trung Quốc.

Hồ chứa của đập bắt đầu tích nước từ ngày 1/6/2003, hình thành một vùng hồ trải dài qua khu vực Tam Hiệp, giữa Nghi Xương (Hồ Bắc) và Phù Lăng (Trùng Khánh). Thân đập chính hoàn thành vào năm 2006, trong khi toàn bộ dự án – ngoại trừ hạng mục âu tàu – cơ bản hoàn tất và đi vào vận hành đầy đủ vào tháng 7/2012, khi các tổ máy phát điện cuối cùng được đưa vào hoạt động.

Mới đây, theo Tân Hoa Xã đưa tin, Trung Quốc đã chính thức khởi công dự án đường thủy mới tại đập Tam Hiệp – dự án hạ tầng trọng điểm đầu tiên trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030). Với tổng vốn đầu tư khoảng 77,2 tỷ nhân dân tệ (11,4 tỷ đô la), dự án sẽ xây dựng hệ thống âu tàu nội địa lớn nhất thế giới và mở rộng năng lực vận tải tại đập nhằm đáp ứng lưu lượng hàng hóa ngày càng tăng trên sông Dương Tử.

Dự án được triển khai sau hơn một thập kỷ nghiên cứu, trong bối cảnh năm 2025 lượng hàng hóa thông qua đập Tam Hiệp đạt 173 triệu tấn, vượt công suất thiết kế. Hạng mục chính gồm tuyến đường thủy mới với hệ thống âu tàu đôi 5 bậc dành cho tàu có trọng tải tới 10.000 tấn, cùng việc nâng cấp hệ thống âu tàu tại đập Gezhouba.

Sau khi hoàn thành, đập Tam Hiệp sẽ có 4 tuyến âu tàu và 1 thang nâng tàu, nâng năng lực thông qua lên 336 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, gần gấp đôi hiện nay, góp phần tăng cường vận tải trên sông Dương Tử và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực.

Về thiết kế, đập Tam Hiệp được xây dựng bằng bê tông cốt thép với chiều dài 2.355 m, chiều cao thân đập 181 m và cao trình đỉnh đập 185 m so với mực nước biển. Quá trình xây dựng tiêu thụ khoảng 27,2 triệu m³ bê tông, 463.000 tấn thép (tương đương lượng thép để xây dựng khoảng 63 tháp Eiffel), đồng thời đào đắp hơn 102 triệu m³ đất đá.

Khi vận hành, mực nước hồ chứa có thể được duy trì ở cao trình tối đa 175 m, cao hơn khoảng 110 m so với mực nước sông ở hạ lưu. Hồ chứa có chiều dài trung bình khoảng 660 km, rộng khoảng 1,12 km, dung tích 39,3 tỷ m³ nước và diện tích mặt nước khoảng 1.045 km². Tổng diện tích đất bị ngập để hình thành hồ chứa vào khoảng 632 km².

Bên cạnh những đóng góp to lớn về phát điện, cắt giảm nguy cơ lũ lụt trên lưu vực sông Dương Tử và thúc đẩy giao thông đường thủy, đập Tam Hiệp cũng là một trong những công trình gây nhiều tranh luận nhất thế giới.

Theo các số liệu được công bố, khoảng 1,3 triệu người đã phải di dời để nhường chỗ cho hồ chứa; nhiều di tích lịch sử, khảo cổ và văn hóa bị ngập nước, trong khi các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về những tác động lâu dài của dự án đối với hệ sinh thái và môi trường của lưu vực sông Dương Tử.

Theo Reuters dẫn lại số liệu kiểm toán do Trung Quốc công bố, đập Tam Hiệp có tổng mức đầu tư khoảng 254,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 37 tỷ USD), bao gồm chi phí xây dựng, tài chính và tái định cư cho khoảng 1,3 triệu người dân. Đây là một trong những dự án thủy điện có tổng vốn đầu tư lớn nhất trong lịch sử thế giới.

Trước đó, Chính phủ Trung Quốc ước tính rằng dự án đập Tam Hiệp sẽ có giá 180 tỷ nhân dân tệ (22,5 tỷ đô la), tuy nhiên con số đã vượt lên do các nguyên nhân trên.

Để hoàn thành công trình, 40.000 công nhân đã làm việc không ngơi nghỉ trong suốt 12 năm.

Sau khi Tam Hiệp đi vào hoạt động, vào năm 2020, một video mô phỏng do trang Caijing Lengyan (Trung Quốc) công bố đã mô tả kịch bản giả định nếu đập Tam Hiệp bị vỡ gây xôn xao dư luận.

Theo mô phỏng, bức tường nước cao gần 100m sẽ tràn xuống hạ lưu với tốc độ trên 100km/h, khiến đập Cát Châu Bá và thành phố Nghi Xương bị nhấn chìm chỉ sau khoảng 30 phút.

Nước lũ sau đó tiếp tục di chuyển dọc sông Dương Tử, gây ngập nhiều khu vực như Nghi Đô, Kinh Châu, Nhạc Dương trước khi tới Vũ Hán sau khoảng 10 giờ, với mực nước ngập dự kiến từ 5-7m. Tuy nhiên, video cũng nhấn mạnh toàn bộ dữ liệu chỉ là ước tính phục vụ mô phỏng, không phản ánh tình huống thực tế.

Tuy nhiên, nếu viễn cảnh thảm khốc này xảy ra sẽ tạo nên một trận sóng thần khủng khiếp, xóa sổ toàn bộ vùng hạ lưu Dương Tử, bởi năng lượng nước từ áp lực dòng chảy là khủng khiếp. Nó cũng khiến Trung Quốc lâm vào tình trạng thiếu điện, kinh tế suy sụp và dịch bệnh bùng phát.

Mới đây, sáng ngày 7/6/2026, mưa lớn kỷ lục do hoàn lưu bão Maysak đã làm vỡ một đoạn đập dài 50m tại hồ chứa nước Liulan (thành phố Hoành Châu, Quảng Tây, Trung Quốc), khiến lượng nước khổng lồ đổ xuống hạ lưu. Trước tình hình lượng mưa đạt mức lịch sử (lên tới 713,3 mm tại huyện lân cận) và đập bị vỡ, chính quyền thành phố Nam Ninh đã nâng mức ứng phó lũ lụt lên Cấp I (mức cao nhất) và khẩn cấp sơ tán khoảng 48.000 người dân đến nơi an toàn.

Nhà máy thuỷ điện Tam Hiệp có công suất lớn nhất thế giới

Nhà máy thủy điện Tam Hiệp được trang bị 32 tổ máy phát điện chính, mỗi tổ có công suất 700 MW, cùng 2 tổ máy phụ công suất 50 MW phục vụ vận hành công trình. Tổng công suất lắp đặt đạt 22.500 MW, đưa Tam Hiệp trở thành nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất thế giới.

Mỗi ngày, công trình sản xuất trung bình 0,54 TWh điện, lượng điện đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng của khoảng 5,4 triệu hộ gia đình trong một tháng. Với quy mô và năng lực vận hành vượt trội, đập Tam Hiệp được đánh giá là một trong những kỳ tích kỹ thuật nổi bật của thế kỷ XXI.

Theo cổng thông tin của China Three Gorge Corporations, Nhà máy thủy điện Tam Hiệp đã sản xuất hơn 1.600 TWh điện sạch kể từ năm 2003 - khi tổ máy phát điện đầu tiên được đưa vào hoạt động.

Lượng điện này tương đương với tổng lượng điện tiêu thụ trực tiếp của người dân Trung Quốc trong cả năm 2022. Nó cũng tương đương với việc tiết kiệm hơn 480 triệu tấn than đá tiêu chuẩn và giảm lượng khí thải carbon dioxide khoảng 1,32 tỷ tấn.

Bên cạnh việc phát điện, nhà máy thủy điện Tam Hiệp còn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát lũ lụt, vận tải đường thủy và sử dụng tài nguyên nước.

Nhà máy thủy điện Tam Hiệp cùng với năm nhà máy thủy điện khổng lồ khác trên sông Dương Tử là Wudongde, Baihetan, Xiluodu, Xiangjiaba và Gezhouba tạo thành hành lang năng lượng sạch lớn nhất thế giới.

Trung Quốc xây siêu đập 170 tỷ đô la ở Tây Tạng

Chưa dừng lại ở đập Tam Hiệp với hàng loạt con số kỷ lục, Trung Quốc còn tham vọng hơn khi chính thức khởi công dự án siêu đập 170 tỷ đô la ở Tây Tạng vào năm 2025.

Theo Reuters, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã chính thức khởi công dự án thủy điện Mặc Thoát trên sông Nhã Lỗ Tạng Bố, với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 170 tỷ USD. Đây được xem là dự án thủy điện lớn nhất thế giới và là công trình năng lượng tham vọng nhất của Trung Quốc kể từ sau đập Tam Hiệp.

Dự án gồm 5 nhà máy thủy điện bậc thang, có sản lượng thiết kế khoảng 300 tỷ kWh mỗi năm, gấp hơn 3 lần đập Tam Hiệp. Công trình được xây dựng tại hạ lưu sông Nhã Lỗ Tạng Bố, nơi dòng sông có độ chênh cao khoảng 2.000 m trên quãng dài 50 km, tạo nguồn thủy năng đặc biệt lớn.

Được phê duyệt vào cuối năm 2024 sau nhiều năm nghiên cứu, dự án là một phần trong chiến lược phát triển năng lượng tái tạo của Trung Quốc, hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2060 và thúc đẩy phát triển kinh tế tại khu vực Tây Tạng.

Nguồn: Tân Hoa Xã, Tạp chí Năng lượng quốc tế, Wikipedia, Global Times, China Three Gorge Corporations, Reuters

×