5 dự án đường ống dẫn dầu hàng tỷ USD chuyển hơn 10 triệu thùng dầu/ngày, giúp thế giới bớt lệ thuộc eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây là tuyến đường đủ sâu và rộng để các tàu chở dầu siêu lớn đi qua, nhưng cũng là một điểm nghẽn đặc biệt nguy hiểm vì phần lớn dầu xuất khẩu của các nước nằm trong Vịnh Ba Tư không có tuyến thay thế trực tiếp ra đại dương.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, trong năm 2024, trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu thô, khí ngưng tụ và sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Con số này tương đương khoảng 20% nhu cầu chất lỏng dầu mỏ toàn cầu và hơn một phần tư lượng dầu được giao dịch bằng đường biển trên thế giới. Dòng chảy trong quý I/2025 vẫn gần tương đương mức của năm trước.

Hormuz không chỉ là câu chuyện của dầu. Khoảng một phần năm lượng khí tự nhiên hóa lỏng được giao dịch trên toàn cầu cũng đi qua eo biển này, chủ yếu là LNG của Qatar. Điều đó có nghĩa bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đồng thời tác động đến giá dầu, giá khí đốt, chi phí điện và giá vận chuyển hàng hóa trên nhiều thị trường.

Khủng hoảng tại Hormuz đã biến những kế hoạch cơ sở hạ tầng từng được xem là phương án dự phòng thành ưu tiên an ninh quốc gia. Dưới đây là 5 dự án đường ống dẫn dầu được kỳ vọng sẽ giúp thế giới giảm sự phụ thuộc vào eo biển chiến lược này.

UAE tiến nhanh nhất với tuyến đường tới Fujairah

UAE là quốc gia Vùng Vịnh có lợi thế địa lý rõ nhất trong cuộc đua tránh Hormuz. Lãnh thổ nước này có bờ biển tại Fujairah nằm trên vịnh Oman, ở phía ngoài eo biển. Dầu từ các mỏ ở Abu Dhabi có thể được bơm qua đất liền tới Fujairah rồi xếp lên tàu mà không phải đi qua điểm nghẽn giữa Iran và Oman.

UAE hiện vận hành đường ống Habshan-Fujairah có công suất khoảng 1,8 triệu thùng/ngày. Tuyến này nối các mỏ và cơ sở xử lý dầu trên đất liền của Abu Dhabi với cảng xuất khẩu Fujairah. Đây là một trong hai hệ thống đường ống lớn hiện có tại Vùng Vịnh có khả năng tránh Hormuz, bên cạnh tuyến Đông–Tây của Ả Rập Xê Út.

Từ năm 2025, UAE triển khai đường ống Đông-Tây thứ hai, chạy song song với tuyến hiện có. Giám đốc điều hành Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi, ông Sultan Al Jaber, cho biết vào tháng 5/2026 rằng dự án đã hoàn thành khoảng 50% và đang được đẩy nhanh để đi vào hoạt động trong năm 2027.

Khi tuyến mới hoàn thành, tổng năng lực vận chuyển dầu bằng đường ống tới Fujairah dự kiến tăng gấp đôi, từ khoảng 1,8 triệu lên 3,6 triệu thùng/ngày. Tuyến mới dài khoảng 406 km, tương đương 252 dặm, giúp UAE có thể chuyển một phần lớn sản lượng dầu ra biển Ả Rập mà không sử dụng Hormuz.

Ông Sultan Al Jaber cho rằng an ninh năng lượng hiện không còn chỉ phụ thuộc vào khả năng khai thác, mà còn nằm ở tuyến vận chuyển, kho chứa và mức độ dự phòng. Theo ông, quá nhiều năng lượng của thế giới đang phải đi qua quá ít điểm nghẽn, đó là lý do UAE đầu tư vào hạ tầng tránh Hormuz từ hơn một thập kỷ trước.

Dù vậy, Fujairah không hoàn toàn miễn nhiễm với rủi ro. Cảng này nằm bên ngoài Hormuz nhưng vẫn ở trong phạm vi hoạt động của tên lửa, UAV và các lực lượng trên biển trong khu vực. Tuyến đường ống cũng có thể bị tổn thương tại điểm xuất phát, trạm bơm, kho chứa hoặc bến xuất dầu. Hạ tầng thay thế giúp giảm rủi ro điểm nghẽn nhưng không thể xóa bỏ rủi ro chiến tranh.

Iraq xây đường ống 700 km để mở nhiều cửa ra biển

Iraq là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nhất khi xuất khẩu qua Vịnh Ba Tư bị gián đoạn. Phần lớn dầu của nước này được vận chuyển từ các mỏ phía nam tới cảng Basra trước khi đi qua Hormuz. Việc thiếu tuyến thay thế có công suất lớn khiến sản lượng và nguồn thu ngân sách của Baghdad dễ bị tổn thương.

Ngày 1/5/2026, Iraq thông báo bắt đầu triển khai đường ống Basra-Haditha. Tuyến đường ống dài khoảng 700 km, tương đương 435 dặm, được thiết kế để vận chuyển 2,5 triệu thùng dầu mỗi ngày từ miền nam lên khu vực Haditha ở phía tây. Chính phủ đã phân bổ khoảng 1,5 tỷ USD cho giai đoạn đầu, nhưng tiến độ còn phụ thuộc vào các khoản ngân sách tiếp theo.

Điểm đáng chú ý là Basra-Haditha không chỉ tạo ra một tuyến xuất khẩu duy nhất. Từ Haditha, dầu Iraq có thể được kết nối với nhiều hành lang khác nhau, gồm cảng Aqaba của Jordan bên bờ Biển Đỏ, cảng Baniyas của Syria bên Địa Trung Hải và hệ thống dẫn tới Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ. Đường ống đồng thời có nhiệm vụ cung cấp dầu cho các nhà máy lọc dầu nằm dọc tuyến.

Dự án đã được phê duyệt từ năm 2024. Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani đánh giá đây là bước đi mang tính phòng ngừa, nhằm bảo vệ hoạt động xuất khẩu trước những biến động khu vực và nguy cơ gián đoạn các tuyến hiện có.

Tuy nhiên, công suất 2,5 triệu thùng/ngày mới là năng lực của đoạn Basra–Haditha. Để biến toàn bộ khối lượng này thành dầu xuất khẩu, Iraq còn phải hoàn thành hoặc khôi phục các đoạn nối sang Jordan, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Mỗi hành lang lại phụ thuộc vào thỏa thuận quá cảnh, tình hình an ninh, vốn đầu tư và quan hệ chính trị giữa các quốc gia liên quan.

Ả Rập Xê Út cân nhắc nâng công suất lên 9 triệu thùng/ngày

Ả Rập Xê Út đã có sẵn hệ thống tránh Hormuz lớn nhất khu vực. Đường ống dầu thô Đông-Tây, còn gọi là Petroline, được xây dựng từ đầu thập niên 1980, nối trung tâm xử lý dầu Abqaiq ở miền đông với thành phố cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Đường ống hiện có thể vận chuyển khoảng 7 triệu thùng/ngày. Theo lãnh đạo Saudi Aramco, khoảng 2 triệu thùng/ngày được cung cấp cho các nhà máy lọc dầu ở bờ biển phía tây, còn khoảng 5 triệu thùng/ngày có thể được dành cho xuất khẩu qua cảng Yanbu.

Riyadh đang xem xét tăng công suất thêm từ 1 đến 2 triệu thùng/ngày, đưa mức tối đa có thể đạt khoảng 8-9 triệu thùng/ngày. Phương án đang ở giai đoạn thảo luận sơ bộ và chưa rõ sẽ được thực hiện bằng cách nâng cấp tuyến hiện có hay xây thêm một đường ống mới. Một tuyến nhỏ hơn dành cho các sản phẩm dầu đã qua chế biến cũng được cân nhắc.

Ả Rập Xê Út còn trao đổi với Kuwait và một số nước láng giềng về khả năng tiếp nhận dầu từ các quốc gia không có lối xuất khẩu thay thế. Kuwait, Bahrain và Qatar hiện thiếu những đường ống riêng có thể đi vòng Hormuz. Tuy nhiên, kế hoạch mở rộng sẽ cần nhiều năm, tiêu tốn hàng tỷ USD và đòi hỏi cơ chế định giá, phối trộn cũng như phân bổ công suất phức tạp.

Cảng mới của UAE mở thêm “cửa hậu” cho hàng hóa

Bên cạnh dầu mỏ, UAE còn muốn giảm sự phụ thuộc của hoạt động thương mại nói chung vào Hormuz. DP World, tập đoàn khai thác cảng có trụ sở tại Dubai, đang xem xét phát triển một cảng đa năng mới trên bờ biển phía đông UAE và xây thêm một bến container tại cảng hiện có ở Fujairah.

Theo thông tin Financial Times được Reuters dẫn lại ngày 13/7/2026, dự án sẽ giúp hàng hóa đi thẳng vào vịnh Oman mà không phải qua Hormuz. Điều này có thể giảm áp lực đối với cảng Jebel Ali của Dubai, trung tâm trung chuyển lớn nhưng nằm bên trong Vịnh Ba Tư và phụ thuộc vào tuyến hàng hải qua eo biển.

Kế hoạch cảng hiện mới ở giai đoạn trao đổi và chưa có công suất, vốn đầu tư hoặc thời điểm hoàn thành chính thức. Tuy nhiên, hướng đi này cho thấy chiến lược tránh Hormuz đang mở rộng từ lĩnh vực dầu khí sang container, hàng tiêu dùng, thiết bị công nghiệp và toàn bộ chuỗi cung ứng khu vực.

Đường ống dẫn dầu Iraq-Jordan đến Aqaba

Một dự án khác, thường được gọi là Đường ống xuất khẩu Iraq-Jordan (IJEP), đã được thảo luận từ năm 2013 nhưng liên tục bị trì hoãn. Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết dự án này vẫn đang được xem xét cùng với dự án Basra-Haditha.

Nếu được xây dựng, đường ống chuyên dụng này sẽ vận chuyển tới 2,25 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Basra trực tiếp đến Aqaba trên bờ Biển Đỏ của Jordan.

Đường ống này được thiết kế để vận chuyển dầu thô từ Basra, miền nam Iraq, đến cảng Aqaba của Jordan trên Biển Đỏ. Từ Aqaba, dầu của Iraq có thể được xuất khẩu mà không cần đi qua Vịnh Ba Tư, mở ra cho Iraq một tuyến đường khác để tiếp cận thị trường quốc tế.

Mục tiêu chính của dự án là cung cấp cho Iraq nhiều lựa chọn xuất khẩu dầu mỏ hơn và giảm sự phụ thuộc vào các cảng vùng Vịnh. ​​Đối với Jordan, đường ống dẫn dầu sẽ mang lại những lợi ích riêng. Nước này dự kiến ​​sẽ nhận được dầu thô của Iraq với giá chiết khấu, đồng thời thu được doanh thu từ dầu mỏ vận chuyển qua lãnh thổ của mình.

Thế giới vẫn chưa thể hoàn toàn thoát khỏi ảnh hưởng của eo biển Hormuz

Ngay cả với tất cả các đường ống dẫn dầu và tuyến đường xuất khẩu mới này, eo biển Hormuz vẫn sẽ giữ vai trò vô cùng quan trọng. Bloomberg Intelligence ước tính rằng từ 7 triệu đến 9 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm lọc dầu mỗi ngày vẫn sẽ phụ thuộc vào tuyến đường thủy này ngay cả sau khi các dự án mới hoàn thành.

Qatar gần như chưa có phương án thực tế để thay thế toàn bộ hoạt động xuất khẩu LNG bằng đường biển, còn Kuwait, Bahrain và một phần sản lượng của Iraq vẫn phụ thuộc lớn vào eo biển.

Ngoài ra, không phải dự án nào cũng chắc chắn hoàn thành đúng thời hạn và đạt công suất thiết kế. Đường ống xuyên qua nhiều quốc gia có thể gặp vấn đề về vốn, an ninh, tranh chấp phí quá cảnh và quan hệ ngoại giao. Một tuyến tránh Hormuz nhưng lại phụ thuộc vào Biển Đỏ, Bab el-Mandeb, Địa Trung Hải hoặc lãnh thổ của nước thứ ba chỉ chuyển đổi dạng rủi ro chứ không loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Dù vậy, xu hướng dài hạn đã trở nên rõ ràng. Các nước Vùng Vịnh đang chuyển từ mô hình xuất khẩu tập trung vào một cửa ngõ sang mạng lưới nhiều hành lang: Fujairah trên vịnh Oman, Yanbu và Aqaba trên Biển Đỏ, Ceyhan và Baniyas trên Địa Trung Hải. Dầu mỏ có thêm nhiều đường ra biển đồng nghĩa khả năng một quốc gia sử dụng Hormuz để gây sức ép lên toàn bộ thị trường sẽ giảm xuống.

Eo biển Hormuz vì thế vẫn là điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, nhưng có thể không còn nắm giữ mức ảnh hưởng gần như tuyệt đối như trước. Cuộc khủng hoảng năm 2026 đang thúc đẩy UAE, Iraq và Ả Rập Xê Út chi hàng tỷ USD để xây dựng một bản đồ xuất khẩu mới, trong đó an ninh tuyến đường ngày càng được coi trọng không kém năng lực khai thác dầu.

×