50 năm Sài Gòn - Gia Định mang tên Bác: Hồi sinh những dòng kênh đen, đánh thức mạch sống đô thị

Từ "dòng kênh chết" thành không gian đáng sống

Có một thời, nhắc đến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm hay Tàu Hủ - Bến Nghé, người dân TP.HCM chỉ nhớ đến màu nước đen đặc, mùi hôi nồng nặc và những căn nhà ổ chuột chen chúc hai bên bờ. Nước thải sinh hoạt xả thẳng xuống kênh, rác nổi kín mặt nước, biến những dòng chảy từng là huyết mạch giao thương thành "vết sẹo" giữa lòng đô thị.

Suốt nhiều thập niên, việc cải tạo các dòng kênh là bài toán nan giải vì liên quan đến hàng chục nghìn hộ dân, nguồn vốn rất lớn và hệ thống hạ tầng kỹ thuật phức tạp. Nhưng với quyết tâm chỉnh trang đô thị, TP.HCM đã từng bước di dời nhà trên và ven kênh, xây dựng hệ thống thu gom nước thải, nạo vét lòng kênh và làm đường dọc hai bên bờ.

Ngày nay, những tuyến kênh từng ô nhiễm đã khoác lên mình diện mạo mới. Mặt nước trong hơn, cây xanh phủ kín lối đi, trở thành nơi người dân tập thể dục, vui chơi mỗi sáng, mỗi chiều.

Ông Nguyễn Ngọc Công, nguyên Giám đốc Trung tâm Điều hành Chương trình chống ngập nước TP.HCM, từng nhận định: "Cải tạo kênh rạch không chỉ là xử lý ô nhiễm mà còn tạo động lực phát triển đô thị, nâng chất lượng sống và ứng phó biến đổi khí hậu".

Bên hiên nhà lộng gió nhìn ra dòng kênh Tân Hóa đã được kiên cố hóa, ông Nguyễn Văn Hùng (phường Bình Phú) bồi hồi chia sẻ:

"Hồi xưa ở đây khổ lắm, nhà cửa ọp ẹp, nước đen ngòm, muỗi mòng vo ve quanh năm. Lúc nhà nước bảo dời đi để làm kênh, thú thật dân tụi tôi cũng lo. Nhưng giờ nhìn lại xem, bờ kè sạch đẹp, chiều chiều ra đây tập thể dục, ngắm xóm giềng vui vầy, thấy quyết định ngày đó của thành phố và sự đồng lòng của tụi tôi là hoàn toàn đúng đắn. Thành phố mình đã thực sự hồi sinh rồi."

Tiếp tục hành trình hồi sinh mạng lưới kênh rạch

Thành công của các dự án Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm hay Tàu Hủ - Bến Nghé là nền tảng để TP.HCM tiếp tục hướng đến mục tiêu cải tạo hàng chục tuyến kênh còn ô nhiễm như Xuyên Tâm, Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên và nhiều tuyến rạch nhỏ khác.

Trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian phát triển sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hệ thống sông ngòi, kênh rạch càng giữ vai trò quan trọng trong chống ngập, cải thiện môi trường và phát triển kinh tế xanh. Việc hồi sinh các dòng kênh không chỉ trả lại màu xanh cho đô thị mà còn tạo nên những hành lang sinh thái, không gian công cộng và giá trị bất động sản mới.

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, thành phố đang tiếp tục ưu tiên nguồn lực để cải tạo các tuyến kênh trọng điểm, kết hợp chỉnh trang đô thị, xây dựng hệ thống thu gom nước thải và phát triển giao thông ven sông.

Nửa thế kỷ nhìn lại, những dòng kênh xanh không chỉ là lá phổi điều hòa khí hậu mà đã trở thành những không gian văn hóa, du lịch đặc sắc. Những chuyến thuyền súp, thuyền du lịch ngược xuôi đưa du khách khám phá một TP.HCM dịu dàng, soi bóng những tòa nhà chọc trời xuống mặt nước phẳng lặng.

Hành trình xanh ấy vẫn đang tiếp diễn, như chính dòng chảy không ngừng nghỉ của vùng đất này hướng về một tương lai bền vững.

×