50 năm Sài Gòn - Gia Định mang tên Bác: Nông thôn không chỉ đổi thay, mà còn đổi vai

Có một cách dễ nhất để cảm nhận hành trình 50 năm của TP.HCM là rời trung tâm đô thị, xuôi về những miền quê ngoại thành. Hôm nay vẫn còn những ruộng rau, vườn mai, đầm tôm, rừng ngập mặn, nhưng diện mạo đã khác rất xa so với ký ức của nhiều người.

Đường bê tông nối dài đến từng xóm nhỏ, trường học khang trang, trạm y tế đạt chuẩn, internet phủ rộng, những ngôi nhà kiên cố san sát... Bức tranh ấy càng rõ nét hơn từ khi TP.HCM triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tạo nên cú hích đưa vùng ngoại thành chuyển mình từ "vùng trũng" thành những miền quê đáng sống.

Dấu ấn của một chương trình "làm thay đổi làng quê"

Nếu 50 năm là hành trình dài của nông thôn TP.HCM thì hơn 15 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới chính là giai đoạn tạo nên bước ngoặt rõ nét nhất.

Năm 2010, khi bắt tay thực hiện chương trình, nhiều xã ngoại thành vẫn còn thiếu đồng bộ về giao thông, thủy lợi, trường học, cơ sở văn hóa; thu nhập người dân còn thấp, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún. Thành phố xác định xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây cầu mà phải nâng chất toàn diện đời sống người dân, từ kinh tế, văn hóa, môi trường đến chuyển đổi số.

Sau hơn một thập kỷ, diện mạo vùng ngoại thành đã thay đổi gần như toàn diện. Đến nay, 100% số xã của TP.HCM đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 5/5 huyện trước khi sắp xếp đơn vị hành chính đều được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.

Thành phố đã đầu tư hơn 10.200 công trình hạ tầng gồm đường giao thông, trường học, trạm y tế, hệ thống thủy lợi, nước sạch, thiết chế văn hóa..., tạo nền tảng để người dân phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng sống.

Điều đáng nói là TP.HCM không đi theo lối mòn của nhiều địa phương thuần nông. Thay vì mở rộng diện tích sản xuất, thành phố lựa chọn con đường nông nghiệp đô thị, lấy khoa học công nghệ, giá trị gia tăng và thị trường làm động lực. Những cánh đồng lúa năng suất thấp dần được thay bằng nhà màng trồng rau, hoa lan, mai vàng, cá cảnh, bò sữa, tôm công nghệ cao... Giá trị sản xuất trên mỗi hecta đất nông nghiệp vì thế liên tục tăng, thuộc nhóm cao nhất cả nước.

Theo lãnh đạo TP.HCM, mục tiêu của chương trình nông thôn mới không dừng lại ở việc hoàn thành các bộ tiêu chí mà hướng đến xây dựng những vùng quê "đáng sống", nơi người dân có thu nhập ổn định, môi trường xanh - sạch - đẹp, dịch vụ công hiện đại và khoảng cách giữa nông thôn với nội đô ngày càng được rút ngắn. Giai đoạn mới, thành phố tiếp tục gắn xây dựng nông thôn mới với đô thị hóa và chuyển đổi số, tạo nền tảng để vùng nông thôn phát triển bền vững trong không gian đô thị đặc biệt.

Ông Lê Văn Lập (xã Bình Lợi) nhớ lại: "Ngày trước, muốn chở vài chục ký rau ra chợ cũng cực. Mùa mưa, xe đạp nhiều khi phải dắt bộ vì đường lầy. Bây giờ đường rộng, xe tải vào tận nơi, việc buôn bán thuận lợi hơn rất nhiều".

Theo bà Trần Thị Lan, một hộ dân ở xã Lý Nhơn, điều bà cảm nhận rõ nhất không phải là những con đường mới, mà là chất lượng cuộc sống. "Con cháu học trường đẹp hơn, khám bệnh gần hơn, nước sạch có tận nhà. Vùng quê giờ không còn thua kém thành phố như trước".

Từ vùng ven thành vành đai xanh của siêu đô thị

Nửa thế kỷ sau ngày thống nhất đất nước, TP.HCM bước vào một cột mốc phát triển mới khi mở rộng không gian sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Nếu trước đây, khi nhắc đến nông thôn TP.HCM, người ta chỉ nghĩ đến Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè hay Cần Giờ thì nay, bản đồ nông thôn của thành phố đã trải dài từ những vùng cây ăn trái Lái Thiêu, những cánh đồng cao su, vườn cây đặc sản Bình Dương đến các vùng hồ tiêu, sầu riêng, nhãn xuồng, nuôi trồng thủy sản và biển của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.

Lần đầu tiên, đô thị lớn nhất cả nước cũng trở thành địa phương sở hữu một không gian nông thôn rộng bậc nhất, với hàng trăm xã và hàng trăm nghìn hecta đất nông nghiệp. Bức tranh nông nghiệp của thành phố không còn gói gọn trong mô hình nông nghiệp đô thị mà mở rộng thành hệ sinh thái đa dạng, từ nông nghiệp công nghệ cao, cây ăn trái, chăn nuôi, thủy sản nước ngọt đến kinh tế biển.

Đây cũng là nền tảng để TP.HCM bước sang giai đoạn xây dựng nông thôn mới với quy mô hoàn toàn khác.

Theo định hướng của thành phố, mục tiêu trong giai đoạn mới không chỉ là giữ vững các xã đạt chuẩn nông thôn mới mà còn hướng tới xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, lấy người dân làm trung tâm, lấy thu nhập, môi trường và chất lượng sống làm thước đo. Hạ tầng giao thông sẽ tiếp tục được kết nối đồng bộ giữa các vùng; sản xuất nông nghiệp phát triển theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số; nông thôn trở thành không gian sinh thái, cung cấp thực phẩm chất lượng cao và là "lá phổi xanh" của siêu đô thị.

Ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP.HCM từng nhấn mạnh, sau khi mở rộng địa giới, thành phố không chỉ có thêm dư địa phát triển công nghiệp và dịch vụ mà còn có điều kiện hình thành những vùng nông nghiệp quy mô lớn, hiện đại, đủ sức cạnh tranh quốc tế; trong đó xây dựng nông thôn mới sẽ tiếp tục là một trong những chương trình trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân.

PGS.TS Võ Thị Thanh Lộc, chuyên gia phát triển nông thôn, nhận định: "Sau sáp nhập, TP.HCM không còn là một đô thị có nông thôn, mà là một siêu đô thị sở hữu cả vùng nông thôn rộng lớn. Thách thức không còn là xây dựng những con đường bê tông hay đạt bao nhiêu tiêu chí, mà là tạo ra những vùng quê đáng sống, có kinh tế phát triển, môi trường bền vững và người dân có thu nhập ngày càng cao".

×