75.000 nông dân Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai tham gia trồng cà phê tái sinh, thu nhập có thể tăng 15%

Chiều 11/8, tại diễn đàn đối thoại Việt Nam - Uganda về phát triển cà phê bền vững trong khuôn khổ hợp tác Nam - Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy sản Uganda và Tổ chức IDH công bố khởi động Chương trình Cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu (RCP) tại Việt Nam.

Chương trình tập trung tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai, hướng tới xây dựng vùng cung ứng Robusta tái sinh, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và truy xuất nguồn gốc.

Trong bốn năm tới, chương trình đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 75.000 nông dân, trong đó 70% nông hộ áp dụng các thực hành nông nghiệp tái sinh. Các hoạt động được kỳ vọng giảm khoảng 240.000 tấn CO2 và tăng 15% thu nhập cho nông dân. Kết quả được đo lường, báo cáo và thẩm định thông qua hệ thống MRV, kết hợp truy xuất nguồn gốc và đồng công bố kết quả.

Các giải pháp được chương trình đề xuất gồm sử dụng đầu vào bền vững, nông lâm kết hợp, xen canh, cải tạo đất, tưới tiết kiệm, bảo vệ rừng và nguồn nước. IDH cho rằng sản xuất tái sinh có thể giúp tăng năng suất 15-100%, khả năng chống chịu 10-40% và lợi nhuận 36-100%.

Việc chuyển đổi cũng nhằm đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu, trong đó có Quy định chống mất rừng (EUDR) và Chỉ thị Thẩm định trách nhiệm bền vững doanh nghiệp (CS3D) của Liên minh châu Âu.

Theo IDH, sản xuất cà phê tại Việt Nam phát thải khoảng 3,5 tấn CO2 tương đương trên mỗi tấn cà phê, chủ yếu do phương thức sản xuất thâm dụng đầu vào. Trên thế giới, 20-50% diện tích phù hợp trồng cà phê có thể bị mất vào năm 2050 nếu ngành không chuyển đổi theo hướng thích ứng và tái tạo.

Ngành cà phê Việt Nam hiện vẫn đối mặt tình trạng diện tích già cỗi tăng, sản xuất nông hộ chiếm chủ đạo, vai trò của hợp tác xã còn hạn chế, liên kết sản xuất chưa chặt chẽ và thiếu vốn đầu tư phát triển.

Hiện, Việt Nam hiện có khoảng 781.000 ha cà phê, năng suất bình quân 30,3 tạ/ha. Giai đoạn 2015 - 2025, diện tích cà phê tăng từ 641.000 lên 781.000 ha; năng suất từ 24 lên 31 tạ/ha; sản lượng từ 1,41 triệu tấn lên 2,19 triệu tấn, tăng khoảng 786.000 tấn. Năng suất cà phê Việt Nam cao hơn Brazil khoảng 1,4 lần, Colombia 2,8 lần và Indonesia 4,5 lần.

Cùng với sản xuất, xuất khẩu cà phê tăng mạnh, từ 2,68 tỷ USD năm 2015 lên 8,9 tỷ USD năm 2025. Hai thị trường EU và Mỹ chiếm 46,4% kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam năm 2025.

Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình tái canh và phát triển cà phê bền vững, đồng thời chú trọng phát triển cà phê đặc sản, nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Diện tích cà phê đặc sản đạt khoảng 11.500 ha năm 2025, dự kiến tăng lên 19.000 ha vào năm 2030. Tỷ lệ cà phê có chứng nhận 4C, Rainforest, Fairtrade và Organic hiện đạt khoảng 40 - 50%, so với khoảng 10% năm 2011.

Hệ thống chế biến cà phê tại Việt Nam ngày càng đa dạng, với khoảng 100 cơ sở chế biến cà phê nhân, 620 cơ sở rang xay, 15 nhà máy cà phê hòa tan và 17 cơ sở phối trộn, tổng công suất thiết kế khoảng 1,503 triệu tấn. Công suất kho bảo quản đạt khoảng 2,36 triệu tấn/năm.

Theo TS Lê Văn Đức, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, định hướng phát triển ngành cà phê thời gian tới là không mở rộng diện tích vào đất rừng, tập trung tái canh bằng giống chất lượng, đẩy mạnh nông nghiệp tái sinh, nông lâm kết hợp, tưới tiết kiệm và giảm phát thải. Đồng thời, ngành cần tăng cường truy xuất nguồn gốc, dữ liệu vùng trồng để đáp ứng EUDR và các tiêu chuẩn quốc tế.

Ở khâu giá trị gia tăng, Việt Nam cần thúc đẩy chế biến sâu, cà phê đặc sản, thương hiệu và chỉ dẫn địa lý; tăng cường liên kết nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và mô hình PPP. Chuyển đổi số, tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và hợp tác quốc tế cũng được xác định là những động lực quan trọng.

Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) cho rằng, canh tác cà phê bền vững, giảm sử dụng hóa chất nguồn nguyên liệu đầu vào để giảm phát khí thải cho ra sản phẩm xanh hơn, sạch hơn là xu hướng tất yếu để nâng cao giá trị, thương hiệu cà phê Việt Nam.

"Các mô hình của chúng tôi đã chứng minh chi phí đầu vào giảm đến 20 - 30% nhưng năng suất vẫn tăng 10 - 15% giúp nông dân tăng thu nhập và là người hưởng lợi nhiều nhất khi trồng cà phê bền vững", ông Huy nói.

×