AI thay thế nhà văn trong tương lai?

Liệu sự sáng tạo của con người đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, hay chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới của sự cộng sinh?

Tháng 11/2025, trang The Conversation đã đăng tải một bài luận gây tiếng vang của Tiến sĩ Francesco Agnellini – giảng viên ngành Nghiên cứu Dữ liệu và Kỹ thuật số tại Đại học Binghamton (New York, Mỹ). Là một chuyên gia AI với nền tảng sâu rộng về triết học và nghệ thuật, Agnellini đã đi sâu vào phân tích sự chuyển dịch của ngành viết lách trong bối cảnh công ty SEO Graphite (Mỹ) công bố dự án nghiên cứu chấn động vào tháng 10/2025.

Nghiên cứu của Graphite, dựa trên việc phân tích 65.000 bài viết tiếng Anh từ tháng 1/2020 đến tháng 5/2024, chỉ ra rằng hơn một nửa nội dung trực tuyến hiện nay là sản phẩm của máy móc. Từ thực tế này, Agnellini đặt tên cho bài viết của mình một câu hỏi đầy trăn trở: "Hơn một nửa bài viết trên Internet do AI tạo - Liệu nội dung do người viết đang trên đà tuyệt chủng?".

Vấn đề đầu tiên mà Tiến sĩ Agnellini đặt ra chính là sự xóa nhòa ranh giới. Ngày nay, việc phân biệt đâu là văn bản do một con người bằng xương bằng thịt viết ra, đâu là sản phẩm của thuật toán ngày càng trở nên bất khả thi. Điều này dẫn đến mối bận tâm lớn nhất của giới văn nghệ sĩ và những người làm nghề sáng tạo: vị thế tác giả (authorship).

Làm sao một cá nhân đơn lẻ có thể cạnh tranh với một hệ thống được huấn luyện bởi hàng triệu giọng văn, sở hữu khả năng sản xuất văn bản với tốc độ "ánh sáng"? Nếu xã hội chấp nhận mô hình này như một chuẩn mực mới, thì công việc sáng tạo – vốn vừa là kế sinh nhai, vừa là lẽ sống của bao người – sẽ đi về đâu?

Để giải mã nỗi sợ hãi này, Agnellini đã lật lại vấn đề từ chính những dữ liệu của Graphite. Ông chỉ ra rằng, trong số 65.000 bài viết được phân tích, hầu hết những nội dung do AI tạo ra đều mang tính phổ thông và thực dụng. Đó là các bản tin nhanh, hướng dẫn sử dụng, bài viết về lối sống (lifestyle), các bài đánh giá sản phẩm hay giải thích công dụng hàng hóa.

Theo quan điểm của vị tiến sĩ, bản chất của những nội dung này là phục vụ mục tiêu kiếm tiền, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm hoặc cung cấp thông tin thuần túy cho khách hàng. Chúng không đòi hỏi sự độc đáo hay cảm xúc cá nhân sâu sắc. AI tỏ ra hữu dụng nhất khi thực hiện các văn bản mang tính công thức, rập khuôn và ít rủi ro – mảnh đất màu mỡ của các bài liệt kê hay quảng bá doanh nghiệp.

Tuy nhiên, sự "hữu dụng" này của AI lại là nhát dao chí mạng đối với một bộ phận lớn lao động trong ngành viết. Các cây bút tự do (freelancer), dịch giả, những người kiếm sống bằng việc viết blog, sản xuất nội dung thương mại hay quản lý mạng xã hội đang đứng trước nguy cơ mất việc làm nghiêm trọng khi máy móc có thể làm thay họ với chi phí rẻ hơn gấp bội.

Cái bẫy "Chủ nghĩa thực dân AI" và bản sắc con người

Khi viễn cảnh hàng loạt công việc viết lách biến mất trở thành hiện thực, một vấn đề triết học sâu sắc hơn nảy sinh: Tính xác thực và giá trị văn hóa. Tiến sĩ Agnellini đặt câu hỏi: "Làm thế nào phân biệt tác phẩm do con người viết với thứ do máy móc tạo ra? Và liệu khả năng phân biệt đó còn quan trọng không?".

Ông cho rằng, việc cố gắng phân biệt rạch ròi đang ngày càng trở nên vô nghĩa, bởi chúng ta đang bước vào kỷ nguyên "lai". Nhiều bài viết chất lượng hiện nay là kết quả của sự hợp tác giữa người và máy. Chính Agnellini cũng thẳng thắn thừa nhận bài luận của ông trên The Conversation có sự can thiệp của AI. Vì tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ, ông đã dùng trí tuệ nhân tạo để trau chuốt bản thảo.

"Thỉnh thoảng AI cố uốn nắn thông điệp tôi muốn truyền đạt. Nhưng một khi quen phong cách của nó, chúng ta có thể tránh được việc bị chỉnh sửa, giữ nguyên giọng văn của mình", Agnellini chia sẻ.

Tuy nhiên, sự tiện lợi này đi kèm với những cái giá đắt đỏ về mặt văn hóa. Các nghiên cứu gần đây cảnh báo rằng dù người viết cảm thấy sáng tạo hơn khi dùng AI, nhưng thực tế phạm vi ý tưởng của họ lại bị thu hẹp. Các hệ thống AI có xu hướng kéo người dùng về những nhóm từ ngữ giống nhau, làm mòn đi tính khác biệt và dấu ấn cá nhân.

Nguy hiểm hơn là nguy cơ về một dạng "chủ nghĩa thực dân AI" (AI colonialism). Các nhà khoa học cảnh báo rằng các đề xuất của AI – vốn được huấn luyện phần lớn trên dữ liệu phương Tây, có thể âm thầm thay đổi lối hành văn của người dùng toàn cầu sang phong cách phương Tây, ngay cả khi đó không phải là văn hóa của họ. Điều này đe dọa làm mất đi những sắc thái văn hóa tinh tế và đa dạng trong ngôn ngữ nhân loại.

Dẫu vậy, Tiến sĩ Agnellini vẫn giữ một cái nhìn lạc quan ở phần kết. Giữa bối cảnh máy móc lên ngôi và nội dung rác tràn lan, những bài viết thực sự thể hiện được bản sắc, chất giọng riêng biệt và thông điệp sâu sắc của con người sẽ trở nên quý giá hơn bao giờ hết.

Sự bão hòa của nội dung AI không giết chết nghề viết, mà nó sàng lọc lại giá trị. Nếu con người gạt bỏ nỗi sợ hãi về việc bị tận diệt, học cách làm chủ công nghệ mà không đánh mất bản sắc, thì những tác phẩm do con người sáng tạo, với sự thấu cảm và trải nghiệm sống mà máy móc không thể có, sẽ ngày càng có chỗ đứng vững chắc.

"Nói cách khác, công việc của các nhà văn, nhà báo và giới trí thức sẽ không trở nên thừa thãi chỉ bởi vì phần lớn nội dung trên Internet không còn do con người trực tiếp viết ra", tác giả khẳng định.

×