Ám ảnh mạch “máu đen” ô nhiễm ở ngoại thành Thủ đô: Làm gì để sông Đáy "hồi sinh"?

Những “điểm nghẽn” trong quản lý

Trong quá trình tìm hiểu, thực hiện loạt bài, Phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã nhiều lần liên tưởng đến những con sông ô nhiễm gần như đã chết tại thủ đô Hà Nội. Tại sao những dòng sông huyết mạch gắn liền với vùng đất ngàn năm văn hiến lại rơi vào tình cảnh này? Câu trả lời nằm ở sự chồng chéo và những khó khăn nội tại trong quản lý.

Đối với những dòng sông nằm sâu trong nội thành, nơi có nhiều cư dân sinh sống, nhiều nguồn thải chưa qua xử lý xả thẳng xuống sông. Có những nguyên nhân nữa là do xây dựng lấn chiếm, xả chất thải rắn khiến lòng sông bị bồi lắng...

Còn sông Đáy ở khu vực ngoại thành, nhưng ô nhiễm chẳng kém Tô Lịch, Kim Ngưu, Nhuệ. Nguyên nhân chính được người dân, chính quyền địa phương và điều tra của phóng viên đều cho thấy sông Đáy đoạn qua các xã Hưng Đạo, Dương Hòa ô nhiễm bởi nguyên nhân chính là nước thải, chất thải công nghiệp chưa qua xử lý thải trực tiếp ra sông.

Lý giải về việc nước thải từ các cơ sở chế biến nông sản gây ô nhiễm môi trường, lãnh đạo Phòng Kinh tế xã Dương Hòa khẳng định: "Quy mô sản xuất phần lớn của hộ gia đình manh mún khiến việc thu gom nước thải gặp khó". Vậy nhưng, những gì phóng viên ghi nhận, nhiều hộ sản xuất quy mô lớn (30 - 50 tấn/ngày) vẫn xả thẳng xuống kênh nội đồng, chảy ra sông.

Ông Trần Đình Cường, Chủ tịch HĐQT Công ty Thủy lợi Sông Đáy, chia sẻ rằng đơn vị chỉ quản lý hệ thống kênh mương do thành phố Hà Nội giao, còn kênh nội đồng do địa phương quản lý. Khi nước thải làng nghề chảy qua các đường gom ngầm rồi mới đổ ra sông, việc xác định nguồn thải để xử lý trở nên vô cùng phức tạp.

Việc đưa các hộ sản xuất vào cụm công nghiệp (CCN) đang vấp phải trở ngại lớn về chi phí.

Theo ông Trần Đình Long, Phó Phòng Kinh tế xã Dương Hòa, các hộ làm theo mùa vụ không đủ kinh phí để đấu giá lô đất trong CCN, hoặc chỉ sản xuất một hai tháng rồi nghỉ quanh năm dẫn đến việc họ bám trụ tại khu dân cư hoặc xả thải ngoài bãi.

Và một nguyên nhân nữa là do vào thời điểm mùa khô, nước sông Đáy xuống thấp, hiện nay dòng sông đang thiếu nguồn nước bổ cập từ sông Hồng khiến khả năng tự làm sạch của sông gần như bằng không.

LĐã có đề xuất xây dựng trạm bơm nước bổ cập từ sông Hồng, tuy nhiên nhiều người dân còn nhìn sang Dự án bổ cập nước sông Hồng để làm sạch sông Tô Lịch chưa cho kết quả.

Sau hơn một tháng gửi giấy giới thiệu và nội dung làm việc, nhiều lần đến Sở Nông ngiệp Môi trường Hà Nội, trao đổi với nhiều phòng liên quan. Nhóm phóng viên Báo điện tử Dân Việt vẫn chưa nhận được thông tin trả lời chính thức từ cơ quan này.

Cần một “cuộc đại phẫu”

Để bảo vệ và phát triển sông Đáy bền vững, cần sự phối hợp đồng bộ giữa giải pháp. Giải pháp nhìn vào thực trạng hiện nay và căn cơ nhất là đưa các cơ sở sản xuất xả nước thải ra môi trường ra khỏi khu dân cư, xây dựng khu xử lý nước thải...

Thông tin Phóng viên có được, Xã Hưng Đạo và Dương Hòa đang định hướng quy hoạch các CCN như Cát Quế, Dương Liễu giai đoạn 2.

Tuy nhiên, chính quyền cần có chính sách hỗ trợ giá thuê mặt bằng hoặc xây dựng các khu xưởng dùng chung cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ để họ có khả năng tiếp cận. Không được phép "pha loãng" nước thải rồi đổ ra sông.

Theo ông Nguyễn Đức Toàn, Trưởng Phòng Kinh tế xã Hưng Đạo, thời gian tới yêu cầu bắt buộc các hộ sản xuất phải có bể lọc sơ bộ trước khi thải ra hệ thống chung. Đối với các làng nghề, cần xây dựng các trạm xử lý nước thải tập trung tại các điểm nguồn đổ ra sông Đáy.

Ông Trần Đình Cường, Chủ tịch HĐQT Công ty Thủy lợi Sông Đáy đã đề xuất xây dựng trạm bơm ở đầu nguồn để lấy nước từ sông Hồng bổ cập vào sông Đáy, đồng thời xây dựng các đập ngăn bán kiên cố để giữ nước trong mùa cạn. Việc tạo ra dòng chảy thường xuyên sẽ giúp thau rửa độc tố, giảm thiểu nồng độ ô nhiễm tích tụ nhiều năm. Đây là giải pháp lâu dài, cần nguồn kinh phí lớn, vận hành hiệu quả, tránh lãng phí.

Bà Nguyễn Thu Hương, Trưởng Phòng Quản lý Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp Môi trường Hà Nội chia sẻ rằng, cần có sự phối hợp liên ngành giữa Công an môi trường, Phòng Kinh tế các xã để kiểm tra, lấy mẫu phân tích định kỳ.

Theo bà Hương, các trường hợp vi phạm phải xử phạt hành chính nặng, thậm chí đình chỉ hoạt động. Đồng thời, cần minh bạch hóa thông tin về các chỉ số môi trường để người dân cùng tham gia giám sát.

Còn theo ông Trần Đình Long, Phó Phòng Kinh tế xã Dương Hòa, xã đang có nhiều cơ sở sản xuất nông sản quy mô lớn ở Hà Nội đưa ra giải pháp khuyến khích các hộ dân chuyển dịch từ các khâu phát sinh nhiều nước thải (như rửa củ, lắng bột) trong xã lên khu vực đầu nguồn hoặc các vùng nguyên liệu có quỹ đất rộng, xa khu dân cư để giảm áp lực cho hạ tầng địa phương. Tận dụng phế phụ phẩm (như bột đen) làm thức ăn chăn nuôi một cách khoa học để tránh xả thải dư thừa.

Trao đổi với Báo điện tử Dân Việt, Kỹ sư Đào Nhật Đình, chuyên gia Năng lượng và Môi trường cho biết: "Sông Đáy trước đây có hẳn một Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy. Tuy nhiên tình trạng ô nhiễm sông Đáy chưa thuyên giảm, đặc biệt là vào mùa khô. Chúng ta cần có biện pháp chiến lược, cụ thể, lâu dài như giảm thiểu ô nhiễm sông Tô Lịch. Đặc biệt là xử lý nghiêm các nguồn thải phát sinh gây ô nhiễm ra sông Đáy như Bắc Ninh đã và đang làm với Ngũ Huyện Khê và sông Cầu".

Rất nhiều giải pháp đã được đưa ra, nhằm hồi sinh sông Đáy, để dòng sông không thể trở thành dòng sông "chết".

Việc giải cứu dòng sông này không chỉ là nhiệm vụ của ngành thủy lợi hay môi trường, mà là trách nhiệm của chính quyền địa phương và các hộ sản xuất đối với cộng đồng. Đã đến lúc những quyết tâm cần được thực hiện bằng hành động, phải biến thành những cụm công nghiệp, công trình xử lý nước thải hiện hữu, để màu xanh sớm trở lại với dòng sông huyền thoại.

Để hồi sinh dòng sông, không thể chỉ dừng lại ở những đợt ra quân dọn rác bề nổi hay những lời hứa hẹn trên giấy. Cần có một cuộc tổng tấn công vào các nguồn xả thải, sự kiên quyết của chính quyền trong việc yêu cầu các làng nghề xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung và hơn hết là một chiến lược lâu dài từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND TP. Hà Nội.

Trao đổi với Phóng viên Báo điện tử Dân Việt sáng 10/2, ông Trần Đình Long, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Dương Hòa cho biết: "Phòng Kinh tế đã tham mưu cho UBND xã kế hoạch và Quyết định kiểm tra các cơ sở có dấu hiệu gây ô nhiễm môi trường như Báo điện tử Dân Việt phản ánh. Khi có kết quả sẽ thông tin tới Báo".

×