Bắc Ngụy Thái Vũ Đế Thác Bạt Đảo: Vị hoàng đế bất bại trên chiến trường

Vương triều Bắc Ngụy thời Nam – Bắc triều là một chính quyền do dân tộc Tiên Ti (Tiên Ty) sáng lập. Người khai quốc là Đạo Vũ Đế Thác Bạt Khuê. Sau khi Thác Bạt Khuê qua đời, con trai ông là Thác Bạt Tự lên ngôi, tức Minh Nguyên Đế.

Minh Nguyên Đế được đánh giá là một vị quân chủ nhân hậu, giỏi giữ gìn cơ nghiệp. Trong thời gian trị vì, ông thực hiện chính sách giảm sưu thuế, miễn lãi vay, khuyến khích phát triển nông nghiệp và chăn nuôi. Đối với các nước láng giềng như Bắc Yên ở Liêu Đông, Hậu Tần, Hạ, Nam Lương và Bắc Lương ở Quan Trung và Hà Tây, ông chủ trương duy trì quan hệ hữu hảo, phòng thủ là chính, cử sứ thần qua lại, thậm chí kết thân bằng hôn nhân để hạn chế chiến tranh.

Tuy nhiên, ở phương bắc, nước Nhu Nhiên ngày càng lớn mạnh và liên tục quấy phá biên giới Bắc Ngụy. Trong khi vừa chống trả các cuộc tấn công của Nhu Nhiên, Minh Nguyên Đế còn huy động quân dân xây dựng một đoạn Trường Thành dài khoảng 2.000 dặm, kéo dài từ Ngũ Nguyên đến Xích Thành.

Năm 422, sau khi Tống Vũ Đế Lưu Dụ, người sáng lập triều Lưu Tống, qua đời, tình hình phương Nam rơi vào bất ổn. Nhân cơ hội này, Minh Nguyên Đế lập Thác Bạt Đảo (408–452) làm Thái tử, giao nhiệm vụ giám quốc, còn bản thân thống lĩnh hàng chục vạn đại quân vượt Hoàng Hà tiến đánh Lưu Tống. Quân Bắc Ngụy liên tiếp chiếm thành đoạt đất và đến năm 423 đã giành được Lạc Dương.

Đáng tiếc, giống như cha mình là Thác Bạt Khuê, Minh Nguyên Đế tin vào thuật trường sinh nên nhiều năm sử dụng Hàn thực tán – một loại dược phẩm chứa độc tính cao. Cuối cùng chất độc phát tác, khiến ông qua đời vào tháng 11 năm 423 khi mới 32 tuổi.

Sau đó, Thái tử Thác Bạt Đảo, lúc mới 15 tuổi, thuận lợi kế vị, trở thành vị hoàng đế thứ ba của Bắc Ngụy, tức Bắc Ngụy Thái Vũ Đế.

Từ nhỏ, Thác Bạt Đảo đã có vóc người vạm vỡ, khỏe mạnh, yêu thích cưỡi ngựa, bắn cung và luyện kiếm, bộc lộ khí chất của một vị tướng trời sinh. Sau khi lên ngôi, ông nhanh chóng xây dựng các trường nuôi ngựa quy mô lớn, phát triển lực lượng kỵ binh tinh nhuệ.

Mỗi khi xuất chinh, Thác Bạt Đảo luôn trực tiếp cầm quân. Ông đánh trận thần tốc, tiến như gió cuốn, lui như chớp giật, khiến quân địch khiếp sợ, nên được hậu thế ví như "Cơn bão thảo nguyên".

Khi Đạo Vũ Đế mới sáng lập Bắc Ngụy, quốc gia này chỉ là một trong rất nhiều chính quyền của các bộ tộc phương Bắc. Sau hai đời Đạo Vũ Đế và Minh Nguyên Đế, đến khi Thác Bạt Đảo kế vị, miền Bắc Trung Quốc chỉ còn năm thế lực lớn cùng tồn tại: Bắc Ngụy, Hạ, Tây Tần, Bắc Yên và Bắc Lương.

Là người thông minh, quyết đoán và đầy tham vọng, Thác Bạt Đảo được đánh giá là một trong những nhà quân sự xuất sắc nhất lịch sử Trung Quốc, đồng thời là vị hoàng đế hiếm hoi gần như bách chiến bách thắng.

Đánh bại Nhu Nhiên, xóa bỏ mối họa phương Bắc

Khác với cha mình chủ trương phòng thủ, Thác Bạt Đảo cho rằng muốn yên ổn thì phải chủ động tấn công để làm suy yếu đối phương.

Không lâu sau khi ông lên ngôi, Nhu Nhiên thấy tân hoàng đế còn trẻ nên điều 6 vạn kỵ binh tấn công Bắc Ngụy.

Mới 16 tuổi nhưng Thác Bạt Đảo đã thân chinh nghênh chiến. Trong một trận đánh, quân Bắc Ngụy bị kỵ binh Nhu Nhiên bao vây.

Thấy đối phương quá mạnh, quân sĩ bắt đầu dao động. Tuy nhiên, Thác Bạt Đảo vẫn bình tĩnh chỉ huy, trực tiếp xông pha giết địch. Sự dũng cảm của ông đã khích lệ toàn quân, giúp họ phản công quyết liệt, bắn chết nhiều quân tiên phong của Nhu Nhiên. Thủ lĩnh Nhu Nhiên thấy tình thế bất lợi buộc phải rút lui.

Sau đó, khi Lưu Tống đòi Bắc Ngụy trả lại vùng Hà Nam và đe dọa dùng vũ lực, Thác Bạt Đảo nhận thấy nếu vừa phải đối đầu Lưu Tống ở phía nam, vừa chống Nhu Nhiên ở phía bắc thì sẽ rơi vào thế lưỡng đầu thọ địch.

Ông quyết định chủ động tiến quân đánh Nhu Nhiên.

Lần này, quân Bắc Ngụy tiến sâu vào Mạc Nam. Thác Bạt Đảo ra lệnh bỏ lại xe lương, chỉ mang theo kỵ binh nhẹ để tăng tốc hành quân.

Cuộc tập kích bất ngờ khiến Nhu Nhiên Khả hãn Đại Đàn không kịp trở tay, phải tự đốt doanh trại rồi dẫn tàn quân tháo chạy về phía tây.

Không dừng lại ở đó, Thác Bạt Đảo chia quân truy kích trên phạm vi hàng nghìn dặm, từ Hãn Hải ở phía đông đến Trương Dịch ở phía tây, từ Yên Nhiên Sơn ở phía bắc trở xuống.

Dù chưa tiêu diệt hoàn toàn Nhu Nhiên, chiến dịch này đã khiến họ mất hoàn toàn khả năng uy hiếp Bắc Ngụy trong nhiều năm.

Chinh phục nước Hạ bằng chiến thuật nghi binh

Sau khi giải quyết mối họa phương Bắc, Thác Bạt Đảo chuyển mục tiêu sang nước Hạ, do Hách Liên Bột Bột lập nên.

Lúc này Hách Liên Bột Bột đã mất, con trai là Hách Liên Xương nối ngôi và thường xuyên cho quân quấy nhiễu biên giới Bắc Ngụy.

Thác Bạt Đảo thân chinh đem 10 vạn quân tiến đánh kinh đô Thống Vạn Thành, tòa thành nổi tiếng kiên cố bậc nhất thời bấy giờ.

Thay vì công thành trực diện, ông bí mật bố trí đại quân mai phục, chỉ cho một đội kỵ binh nhỏ ra khiêu chiến.

Hách Liên Xương mắc mưu, mở cổng thành dẫn 3 vạn kỵ binh truy kích.

Ngay lập tức, quân Bắc Ngụy vừa giả vờ rút lui, vừa điều đại quân đánh úp từ hướng khác.

Quân Hạ rơi vào hỗn loạn. Hách Liên Xương không kịp trở về thành phải bỏ chạy.

Quân Bắc Ngụy thừa cơ chiếm cổng thành rồi đánh thẳng vào Thống Vạn Thành.

Nước Hạ nhanh chóng bị tiêu diệt.

Chiến thắng này trở thành điển hình cho nghệ thuật kết hợp giữa nghi binh và tiến công chớp nhoáng, khiến uy danh của Bắc Ngụy vang khắp phương Bắc.

Đánh bại cuộc Bắc phạt của Lưu Tống

Lo ngại Bắc Ngụy ngày càng lớn mạnh, triều Lưu Tống cử Cố Ngạn Chi chỉ huy khoảng 10 vạn quân tiến hành Bắc phạt nhằm thu hồi vùng Hà Nam.

Thác Bạt Đảo bình tĩnh rút toàn bộ quân ở Hà Nam về bờ bắc Hoàng Hà để chỉnh đốn lực lượng.

Nhờ đó, quân Tống dễ dàng thu hồi nhiều thành trì, đồng thời xây dựng tuyến phòng thủ dài dọc Hoàng Hà.

Đợi đến mùa đông khi Hoàng Hà đóng băng, Thác Bạt Đảo bất ngờ điều 40 vạn đại quân, chia làm sáu mũi vượt sông.

Kỵ binh Bắc Ngụy được huấn luyện cực kỳ tinh nhuệ, trong khi quân Lưu Tống chủ yếu là bộ binh.

Chỉ sau nhiều trận đánh dữ dội, quân Tống đại bại, toàn bộ vùng Hà Nam lại trở về tay Bắc Ngụy.

Thác Bạt Đảo thống nhất miền Bắc

Không dừng lại ở đó, Thác Bạt Đảo tiếp tục hướng binh sang Bắc Yên.

Lo ngại Bắc Ngụy lớn mạnh, Bắc Yên từng liên minh với Lưu Tống nhằm kiềm chế đối phương.

Để hòa hoãn, vua Bắc Yên Phùng Văn Thông gả con gái cho Thác Bạt Đảo. Người con gái này sau được phong Tả Chiêu Nghi, cũng chính là cô ruột của Phùng Thái hậu nổi tiếng sau này.

Tuy nhiên, Thác Bạt Đảo còn yêu cầu Bắc Yên đưa Thái tử sang Bắc Ngụy làm con tin.

Phùng Văn Thông từ chối.

Năm 436, Thác Bạt Đảo thân chinh ba đường tiến đánh.

Nhiều thành viên hoàng tộc Bắc Yên đầu hàng, còn Phùng Văn Thông buộc phải chạy sang Cao Câu Ly, nhưng không lâu sau bị Cao Câu Ly giết chết.

Bắc Yên diệt vong.

Tiếp đó, Thác Bạt Đảo tiến quân sang Bắc Lương, thế lực hùng mạnh nhất vùng Hà Tây.

Quân Bắc Ngụy nhanh chóng tiến vào hành lang Hà Tây, bao vây kinh thành Cô Tang.

Trong lúc thành bị công phá dữ dội, vua Bắc Lương Thư Cừ Mông Tốn vì quá hoảng sợ mà lâm bệnh qua đời. Con trai ông là Thư Cừ Mục Kiền đành mở cổng đầu hàng.

Bắc Lương cũng sụp đổ.

Đến năm 439, Thác Bạt Đảo hoàn thành sự nghiệp thống nhất toàn bộ miền Bắc Trung Quốc, chấm dứt thời kỳ hỗn chiến kéo dài hơn 130 năm kể từ loạn Thập Lục Quốc.

Đây được xem là một cột mốc mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt.

Cờ Bắc Ngụy cắm bên bờ Trường Giang

Sau khi thống nhất phương Bắc, Thác Bạt Đảo tiếp tục nam tiến.

Lưu Tống huy động khoảng 40 vạn quân do Lưu Nghĩa Cung chỉ huy, Vương Huyền Mô làm tiên phong để nghênh chiến.

Thế nhưng Vương Huyền Mô nhanh chóng bị chính Thác Bạt Đảo đánh bại.

Quân Bắc Ngụy liên tục truy kích, vượt qua sông Hoài, tiến đến Qua Bộ (nay thuộc Giang Tô), đưa cờ chiến cắm tận bờ Trường Giang.

Thác Bạt Đảo còn tuyên bố sẽ đốn gỗ đóng thuyền, vượt Trường Giang đánh thẳng vào Kiến Khang (Nam Kinh), kinh đô của Lưu Tống.

Tin tức này khiến triều đình Lưu Tống vô cùng hoảng sợ. Nhiều gia tộc quyền quý vội chôn giấu của cải, thậm chí đưa cả gia đình chạy xuống phía nam.

Trên thực tế, Thác Bạt Đảo không có ý định phát động một cuộc chinh phục lâu dài.

Khí hậu phương Nam nóng ẩm khiến quân Bắc Ngụy, vốn quen với thảo nguyên phương Bắc, mắc nhiều bệnh tật.

Việc đóng thuyền vượt sông chủ yếu nhằm tạo sức ép chính trị với Lưu Tống.

Sau khi để lại một phần quân đồn trú, ông rút đại quân về Bình Thành.

Vị "thường thắng tướng quân" của các hoàng đế Trung Hoa

Dưới thời Thái Vũ Đế, lãnh thổ Bắc Ngụy mở rộng đến mức lớn nhất trong lịch sử triều đại: phía đông giáp biển, phía tây đến vùng Tân Cương ngày nay, phía bắc vượt quá sa mạc Mạc Bắc và phía nam vươn tới bờ Trường Giang.

Trong 29 năm trị vì, Thác Bạt Đảo là vị hoàng đế có thời gian cầm quyền lâu nhất của Bắc Ngụy. Ông cũng là vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử các dân tộc du mục phương Bắc đưa quân đến tận bờ Trường Giang.

Đặc biệt, hầu như mọi chiến dịch lớn, Thác Bạt Đảo đều trực tiếp chỉ huy ngoài tiền tuyến. Với hàng loạt chiến thắng trước Nhu Nhiên, Hạ, Bắc Yên, Bắc Lương và nhiều lần đánh bại Lưu Tống, ông được nhiều sử gia đánh giá là một trong những nhà quân sự kiệt xuất nhất thời Nam – Bắc triều, đồng thời là một trong số rất ít hoàng đế Trung Hoa có thể được xem là "thường thắng tướng quân".

×