Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương: Giữ hồn Kinh Bắc trong hình hài đô thị hiện đại

Thảo luận tại tổ ngày 6/8 về Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn (Đoàn Hà Nội), Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, bày tỏ đồng tình với Tờ trình của Chính phủ.

Văn hóa là "hệ điều tiết" cho sự phát triển bền vững của Bắc Ninh

Theo đại biểu, Đề án được chuẩn bị công phu, đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; phương án thành lập thành phố trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số và các đơn vị hành chính cấp xã hiện có. Bắc Ninh cũng đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương. Đặc biệt, tỷ lệ đồng thuận của người dân đạt 99,74% cho thấy sự thống nhất cao trong Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương.

Từ kinh nghiệm trực tiếp tham gia xây dựng hồ sơ UNESCO ghi danh Dân ca Quan họ Bắc Ninh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và hồ sơ Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng giá trị của Kinh Bắc không chỉ nằm ở Quan họ hay tranh Đông Hồ, mà còn ở cả một hệ sinh thái văn hóa được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử với lễ hội, làng nghề, tín ngưỡng, không gian làng quê và truyền thống trọng nghĩa, trọng học vấn, trọng nhân cách.

Theo ông, việc thành lập thành phố Bắc Ninh không chỉ là nâng cấp một đơn vị hành chính hay thay đổi mô hình quản trị, mà còn mở ra cơ hội hình thành một mô hình đô thị mới, trong đó văn hóa trở thành nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững.

Đại biểu đánh giá Bắc Ninh sở hữu nền tảng văn hóa đặc biệt với khoảng 1.600 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có 651 di tích được xếp hạng và 24 bảo vật quốc gia. Không gian văn hóa Kinh Bắc hiện có 8 di sản được UNESCO vinh danh cùng hàng trăm di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt, nhiều làng nghề truyền thống và truyền thống hiếu học nổi bật. “Đây là một nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá, có ý nghĩa không chỉ đối với Bắc Ninh mà còn đối với quốc gia và nhân loại”, ông nhấn mạnh.

Không để quá trình đô thị hóa làm đứt gãy không gian văn hóa Kinh Bắc

Đồng tình với định hướng quy hoạch trong Đề án là không phá vỡ cảnh quan di tích, làng nghề; giảm mật độ xây dựng tại vùng lõi di sản; phát triển không gian xanh, mặt nước, trung tâm văn hóa và kết nối các khu đô thị với không gian Quan họ, làng nghề và du lịch tâm linh, đại biểu Bùi Hoài Sơn đề nghị nhấn mạnh thêm bốn nhóm giải pháp.

Trước hết, không để quá trình đô thị hóa làm đứt gãy không gian văn hóa Kinh Bắc. Theo ông, bài học từ nhiều đô thị cho thấy di sản có thể vẫn tồn tại về hình thức, nhưng môi trường văn hóa nuôi dưỡng di sản lại dần biến mất khi làng cổ bị chia cắt, ao làng bị san lấp hay đình, chùa bị bao quanh bởi những khối bê tông.

Vì vậy, cần xác lập rõ vùng bảo vệ, vùng đệm và các tiêu chí kiểm soát kiến trúc, chiều cao, mật độ xây dựng tại các khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, đồng thời đưa hình thái kiến trúc truyền thống Kinh Bắc vào quy hoạch đô thị mới để giữ bản sắc riêng.

Thứ hai, bảo tồn di sản phải đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm, lấy người dân làm chủ thể. Theo đại biểu, Nhà nước có thể đầu tư tu bổ di tích, xây dựng thiết chế văn hóa, nhưng không thể thay thế vai trò của nghệ nhân và người dân. Do đó, cần có chính sách tốt hơn đối với nghệ nhân Quan họ, nghệ nhân tranh Đông Hồ cùng những người đang gìn giữ nghề thủ công, lễ hội và tri thức dân gian. Khi người dân có thể sống được bằng di sản và làm giàu chính đáng từ di sản, họ sẽ trở thành lực lượng bảo tồn hiệu quả nhất.

Thứ ba, cần chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành động lực tăng trưởng mới thông qua công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa. Theo đại biểu, thành phố Bắc Ninh trong tương lai không chỉ là trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo, mà còn phải trở thành trung tâm sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa Kinh Bắc. Quan họ, tranh Đông Hồ, gốm Phù Lãng, đúc đồng Đại Bái, chạm khắc Phù Khê cùng hệ thống di tích, lễ hội và ẩm thực hoàn toàn có thể trở thành chất liệu cho điện ảnh, âm nhạc, thiết kế sáng tạo, thời trang, sản phẩm lưu niệm, nghệ thuật trình diễn và du lịch đêm.

Ông đánh giá cao mục tiêu của Đề án là phát triển từ 7-10 sản phẩm du lịch đặc trưng, đưa công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí đóng góp khoảng 3-5% GRDP vào năm 2030, đồng thời xây dựng các công trình và lễ hội mang tầm quốc gia, quốc tế. Tuy nhiên, định hướng này cần được cụ thể hóa bằng dự án, nguồn lực, doanh nghiệp dẫn dắt và cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Thứ tư, văn hóa cần được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân. Là địa bàn cửa ngõ phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh cần phát triển hài hòa, có bản sắc và chất lượng sống cao để củng cố niềm tin của người dân, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho thế trận lòng dân và tăng cường năng lực quốc phòng, an ninh.

Ở góc độ liên kết vùng, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng việc hình thành thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương sẽ tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác với Hà Nội không chỉ về hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ mà còn trên các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, du lịch và bảo tồn không gian lịch sử vùng Thủ đô. Trong tương lai, hai địa phương cần phát triển các tuyến du lịch văn hóa liên vùng, không gian sáng tạo và chương trình quảng bá chung nhằm phát huy giá trị của hai không gian văn hóa Thăng Long và Kinh Bắc.

Khẳng định ủng hộ việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đại biểu Bùi Hoài Sơn kỳ vọng địa phương sẽ trở thành một đô thị hiện đại nhưng không mất gốc; phát triển nhanh nhưng không đánh đổi di sản; hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ được cốt cách Kinh Bắc. Nếu làm được điều đó, Bắc Ninh sẽ không chỉ mở ra một không gian phát triển mới mà còn trở thành hình mẫu về một đô thị lấy văn hóa làm nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực cho phát triển bền vững.

“Tấm áo” cấp tỉnh đã quá chật với Quảng Ninh, Bắc Ninh

Đại biểu Quốc hội ví von điều này khi thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, sáng 6/8.

Nêu thảo luận, đại biểu Trương Hồ Hải (Đoàn An Giang) cho rằng, thực tiễn phát triển đã cho thấy “tấm áo” hành chính cấp tỉnh hiện nay đang trở nên chật hẹp so với tiềm năng, vị thế và tốc độ tăng trưởng của Bắc Ninh, Quảng Ninh. Do vậy, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở ra không gian phát triển mới, tạo thêm động lực để hai địa phương tiếp tục bứt phá.

Đánh giá về Bắc Ninh, đại biểu nhấn mạnh đây là địa phương có vị trí chiến lược, nằm liền kề Thủ đô Hà Nội và đã vươn lên trở thành trung tâm công nghiệp, công nghệ hàng đầu cả nước.

Đại biểu kỳ vọng việc hoàn thiện mô hình tổ chức hành chính mới sẽ giúp Bắc Ninh và Quảng Ninh sớm ổn định bộ máy, tập trung phát triển kinh tế, đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước.

×