Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": 75 năm son sắt và những 'trang đời' đẹp đẽ viết cho đất nước

Nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thâm (SN 1932) được sinh ra trong 1 gia đình trí thức lớn tại Nghi Lộc- Nghệ An. Ông cụ thân sinh là nhà Hán học Nguyễn Đức Vân nổi tiếng với các tác phẩm văn học dịch từ chữ Hán sang tiếng Việt như: Hoàng Lê Nhất Thống Chí, Hồng Lâu Mộng, tuyển tập thơ văn Lý Trần… Ông nội của bà là Chí sĩ yêu nước Hoàng Trọng Mậu, một yếu nhân của phong trào Đông Du.

Nhà giáo Nguyễn Đình Chú (SN 1929) cũng sinh ra trong một ra đình “địa chủ yêu nước” có nhiều người tham gia Cách Mạng sớm.

Mối tình sâu nặng của ông bà giống như “Duyên tiền định”. Một dòng chữ nguệch ngoạc của đứa trẻ nào đó in trên vách đất khi chỉ cô gái chỉ mới 12 tuổi “chị Thâm có lấy cậu Chú con cụ Hàn không?”.

Dòng chữ nghịch ngợm trêu đùa ấy không ai quan tâm để ý nhưng nó cứ mãi in sâu trên vách đất cho mãi đến sau này. Và rồi câu chuyện cảm mến của họ như được thắp lửa khi họ cùng học trường cấp 3 của Huyện. Trẻ trung tươi sáng, họ đến với nhau không bằng những lời hoa mỹ mà bằng sự mến mộ, trân trọng cũng như sự đồng điệu về tâm hồn và lý tưởng của nhau. Cả hai đều là cán bộ xông xáo trong công tác Đoàn, thế hệ của họ dường như mang sẵn trong máu khát khao cống hiến sức thanh xuân cho cách mạng. Anh chàng nam sinh Nguyễn Đình Chú là Hiệu Đoàn phụ trách ban Thanh Thiếu Nhi. Bí thư đoàn trường là bạn cùng khóa của họ - Trung tướng Nguyễn Quốc Thước ( nguyên Tư lệnh Quân Khu 4).

Năm 1948 cả hai đều được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng. Một thế giới tươi sáng hừng hực lửa cách mạng đang chờ đón họ.

Tuy dành hết tâm huyết cho các hoạt động của trường, nhưng cậu nam sinh nhút nhát không biết từ bao giờ thầm có cảm tình với cô bạn nữ cùng lớp, kém tuổi, xinh đẹp và ít nói. Để bày tỏ tình cảm người nam sinh vụng về ấy lần đầu tiên chỉ dám viết một lá thư ngắn nội dung như sau:

“Thân gửi bạn Minh Thâm!

Tôi có ý định xây dựng gia đình với bạn. Nếu bạn đồng ý thì đây là kỷ niệm đầu tiên. Nếu không đồng ý thì xin bạn xé mẩu giấy này đi!”

… Vài tuần sau khi chàng trai nếm đủ sự khắc khoải rồi thì mới nhận lại lá thư nội dung cũng rất lịch sự ý tứ nhưng không phải là câu trả lời:

“Thân gửi anh Chú!

Chúc anh luôn khỏe mạnh, học tập và công tác tốt. Thân ái!”

Ông giáo già gần 100 tuổi kể lại: “Bức thư khiến tôi thấy hụt hẫng và có chút tự ái. Nhưng bù lại mặt sau của bức thư ngắn ngủi ấy có thêm một dòng chữ nhỏ nghiêng, nét chữ nắn nót như thể phải cân nhắc rất kỹ mới đặt bút viết. Dòng thư chỉ vẻn vẹn vài từ ‘Tuần sau có thư khác gửi anh’ nên tôi vẫn hy vọng…”

Chính trong lúc chàng trai chờ đợi, cô nữ sinh đã ngầm đi xin ý kiến của bà nội, mẹ, người cha vô cùng uyên bác và những chú bác trí thức trong họ. Và khi nhận được sự đồng tình của toàn thể gia đình, cô mới đáp lễ bằng một lời mời chính thức người bạn học về thăm gia đình khoa bảng nổi tiếng của mình. Năm 1952 đám cưới của họ được tổ chức. Vợ chồng ông giáo sống với nhau những ngày tháng bình dị nhưng rất đẹp đẽ.

Thế rồi giông bão ập đến, thời gian cải cách, người cha của nhà giáo bị đấu tố. “Biến cố giai cấp” khiến cho hai người lúc đó suýt phải chia tay nhau. Lúc ấy khi biết tin cha mình sẽ bị đưa vào danh sách đi cải tạo, nhà giáo Nguyễn Đình Chú khăng khăng đòi ly hôn để tránh ảnh hưởng đến “Lý lịch cách mạng” của vợ. Cụ Nguyễn Đức Vân lúc đó là cán bộ huyện đã nhờ người nhắn tin “Các con phải đồng lòng, ông Cụ là người tốt, con cũng là người tốt, hãy tận tâm cống hiến với công việc”. Cuối cùng mọi việc cũng được sáng tỏ và nhờ sự tin tưởng ấy mà gia đình nhỏ của họ đã bước qua được sóng gió.

Rồi hòa bình lập lại. Từ mảnh đất nghèo khó và kiên cường, ông Nguyễn Đình Chú khăn gói ra Hà Nội học đại học. Ông thi đầu vào đỗ thủ khoa Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và vào học cùng các bạn học như ông Hà Minh Đức, ông Phan Cự Đệ, ông Nguyễn Khắc Phi. Do học giỏi cùng chính sách cải cách sửa sai nên sau tốt nghiệp Nhà giáo Nguyễn Đình Chú được vinh dự ở lại trường làm trợ lý cho các Giáo sư nổi tiếng Việt Nam như GS Đặng Thai Mai, GS Trần Đức Thảo, GS Nguyễn Lân.

Những năm đánh Mỹ, cả nước phải gồng mình với cuộc chiến tranh phá hoại, ông Nguyễn Đình Chú cùng các học trò vào các điểm sơ tán để giảng dạy và học tập. Như bao nhiêu gia đình trong thời chiến ngày đó, khi người chồng phải đi công tác xa là người vợ ở nhà tần tảo lo cho các con cùng cha mẹ. Gia đình nhỏ của 2 nhà giáo vẫn luôn trọn vẹn đủ đầy nhờ sự thu vén của cô giáo. Tình cảm tuy xa cách nhưng sự yêu thương trìu mến của ông giáo dành cho vợ qua những bức thư tay, những đồng lương ít ỏi luôn là nguồn động lực để cô giáo nuôi dạy con cái thành người.

Gia tài của 2 nhà giáo gần như không có gì ngoài căn hộ lắp ghép được phân theo tiêu chuẩn nhà giáo. Căn hộ nhỏ ấy đã chứng kiến tình yêu thương trọn vẹn, những nụ cười cũng như những giọt nước mắt, những vui buồn của gia đình luôn song hành cùng gian lao của đất nước…

Năm 1968 trong khi ông giáo cùng các học trò đang trên vùng sơ tán thì bà một mình ở lại Hà Nội giảng dạy tại trường. Bất ngờ người con gái thứ 2 của Ông Bà lúc đó mới 7 tuổi trở bệnh nặng. Thể chất vốn yếu đuối, kèm theo cuộc sống khó khăn nên đã không qua khỏi. Thành phố đang thời kỳ chiến tranh mọi người đi sơ tán hết, nên dù vô cùng đau khổ nhưng bà vẫn gắng gượng, một mình tự đi mua quan tài cho con, tự tay chôn cất núm ruột bé nhỏ của mình. Đám tang lặng lẽ ấy chỉ có 2 người hàng xóm thân thiết đi theo trong một chiều đông lạnh giá.

Mất đi đứa con nhỏ với một người làm mẹ là một nỗi đau quá lớn. Bà giáo dần lặng lẽ, chuyển nỗi đau thành những tác phẩm thơ văn vô cùng sâu sắc. Với bút danh Thu Phong bà giáo Nguyễn Thị Minh Thâm đã góp phần tạo nên nhiều các tác phẩm thơ, sách. Đặc biệt là bà đã cần mẫn tìm tòi để có được những tư liệu quý giá viết lên tác phẩm về ông nội mình “Chí sĩ, liệt sĩ Nguyễn Đức Công thân thế và sự nghiệp”. Bà dành gần như toàn bộ thời gian cặm cụi làm việc để cuốn sách có thể ra đời trong dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhà cách mạng.

Cả cuộc đời cần kiệm mẫu mực, bà luôn nhận được sự đồng hành, yêu thương khích lệ từ người chồng: Nhà giáo Nguyễn Đình Chú và những người con hiếu hạnh của họ. Đặc biệt ông bà luôn nhận được sự kính trọng yêu thương từ các thế hệ học sinh, sinh viên mà họ đã từng dạy dỗ.

Trong suốt cuộc đời, dù lúc gần hay khi phải xa nhau, vợ chồng nhà giáo vẫn luôn dành cho nhau một tình yêu sâu sắc trọn vẹn. Những bức thư tay mộc mạc, chan chứa tình cảm luôn là kỷ vật vô cùng quý giá của cả gia đình. Tuy đã bị thất lạc nhiều bức, nhưng những lời căn dặn ông dành cho bà hay những quan tâm mà bà nhắc nhở ông giữ gìn sức khỏe mỗi khi bị ốm xa nhà… những yêu thương ấy, những dòng thư ấy là cả tấm chân tình sâu sắc mà vợ chồng ông bà giáo gìn giữ. Những bức thư bao giờ cũng bắt đầu bằng dòng chữ “Gửi em, vợ thương mến…”

Tình yêu của họ không chỉ bên chặt mà còn rất lãng mạn. Quan điểm vợ chồng phải “Tương Kính Như Tân” của các cụ khiến các thế hệ con cháu đều vô cùng tự hào, ngưỡng mộ và học tập.

Những ngày gần đây khi nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thâm không còn nhanh nhẹn như trước, căn bệnh mất trí nhớ của người già khiến bà đôi lúc như lạc vào cảnh giới mơ màng khác…

Có lần căn bệnh của bà giáo trở nặng, đi lại khó khăn, các con lo lắng muốn gửi mẹ vào viện để bác sĩ đặc biệt chăm sóc nhưng ông giáo nhất định không nghe. Ông thương bà cô đơn, ông lo lắng bà sẽ buồn nếu biết chồng con không ở bên cạnh, và ông lo bà sẽ không còn nhớ được ông nữa… Nên ông giáo vẫn luôn theo sát để chăm sóc vợ. Ông cẩn thận gom mái tóc mới cắt đã bạc trắng của vợ vào chiếc hộp nhỏ, miệng thì thầm những lời động viên nhưng cũng như để nói với chính mình “mái tóc này khi xưa đẹp lắm đấy, ngày trẻ bà ấy hay thích để xõa tóc rồi cài một chiếc băng đô lên trên. Lúc ấy tóc bà ấy rất đen và dày”.

Hình bóng ông dịu dàng nắm tay vợ, trong những chiều hoàng hôn, bên khung cửa, luôn khiến con cháu xúc động đến ứa nước mắt.

Như những lời yêu thương. xúc cảm mà ông dành cho bà trong bức thư ngày 28 tháng 10 năm 1954, khi ông chia tay vợ đi học Đại học ở Hà Nội:

“…Anh chỉ biết rằng anh rất yêu quý em, cũng như em yêu quý anh. Trong đêm tối qua không gian, anh trân trọng gửi đến trên môi em muôn vàn cái hôn nồng thắm. Anh nhắc lại rằng, tình yêu của em đối với anh là niềm vui thiêng liêng nhất đang dẫn anh đi từng bước".

Nhân dịp ông bà kỷ niệm 75 năm ngày cưới, một “Đám cưới kim cương” do chính con cái tổ chức cho cha mẹ. Những người con của các Cụ đều là những trí thức và rất hiếu đễ. Người con trai cả tốt nghiệp tiến sĩ toán tại Nga, hiện anh đang giảng dạy tại Viện Toán, cả gia đình anh đang sống làm việc tại Nga. Họ là một trong những người Việt Nam có đóng góp cho sự phát triển giao lưu giữa 2 nước. Người con gái thứ 2 tốt nghiệp tiến sĩ tâm lý ở Đức nay theo nghiệp gia đình giảng dạy tại trường ĐHSP Hà Nội. Người con trai út hiện là cán bộ đầu ngành Cục Giao Thông Đường Bộ. Các cháu nội ngoại đều là những học sinh, sinh viên ưu tú.

Trải qua những thăng trầm, câu chuyện về một gia đình có nhiều đời đóng góp trí tuệ cho sự phát triển của đất nước chính là một sự kết nối bền chặt không ngừng nghỉ của rất nhiều thế hệ. Một câu chuyện về tình yêu sâu sắc, một hành trình góp phần tạo nên những chương mới đẹp đẽ cho đất nước của gia đình Nhà giáo Nguyễn Đình Chú, không chỉ là một tấm gương mẫu mực của gia đình để lại cho con cháu mà còn là mốt bức tranh đẹp đẽ về những giá trị nhân văn của các thế hệ người Việt Nam trong công cuộc dựng xây Đất Nước.

Sau nhiều năm giảng dạy ở trường ĐH Sư phạm, hiện thầy giáo Nguyễn Đình Chú là nhà giáo Nhân dân cao tuổi nhất. Ông được vinh dự được Nhà Nước tặng Huân Chương Kháng Chiến hạng 2 và Huân Chương lao động hạng 2. Năm nay, bà sẽ đón nhận huy hiệu 80 năm tuổi Đảng, một mốc son đặc biệt đáng nhớ, ghi nhận sự đóng góp của các cụ.

Qua câu chuyện của gia đình Nhà giáo, tôi đặc biệt tin tưởng rằng, một mối tình sâu sắc và thuỷ chung như thế, không chỉ là tinh hoa của một gia đình mà đó còn là trầm tích của một thế hệ, là gốc rễ của đạo nghĩa vợ chồng, là sự kế thừa cho những thế hệ trẻ bay cao bay xa. Một thế hệ với những con người tài hoa mà dung dị sẽ tạo nên những nét đẹp cùng giá trị nhân văn đích thực cho cả một dân tộc.

Dân tộc tôi, đất nước tôi vẫn có những câu chuyện tình yêu đẹp như thế!

Những bàn tay nắm chặt như thế!

Trọn vẹn, thủy chung

Cùng nhau đi suốt cuộc đời…

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×