Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Bốn mùa Việt Nam qua bàn tay mẹ

Có lẽ vì vậy, để giờ dù xa quê hơn nửa kiếp người, nơi đây chỉ có mùa mưa và mùa khô, mẹ vẫn khởi lên trong tôi bốn mùa cây trái qua chiếc bánh thân thương. Mẹ trao cho tôi hành trang truyền thống để bước vào tương lai mà không thô ráp.

Tôi yêu sao những buổi sớm trước khi ra đồng mẹ gọi con gái ngâm cho mẹ hai lon đậu xanh là tôi biết ngày mai là ngày sóc ngày vọng. Ngoài chén chè, đĩa xôi sẽ có đĩa bánh trái cây đậu xanh mang dáng hình của các loại cây trái. Bánh đậu xanh trái cây không phải là thức quà ăn vặt vì làm nó cần lắm sự tinh tế, chỉn chu, khéo léo. Mỗi người sẽ có cách làm riêng, nhưng với mẹ tôi thì chỉ đơn giản đậu xanh, đường cát, bột nếp, vài cây lá có thể tạo màu. Nước cốt dứa và bột rau câu nhiều lúc mẹ chẳng cần dùng, vì nhà xa chợ và vì tiết kiệm.

Ngày bé, tôi mãi không hiểu được vì sao người quê tôi lại giỏi và khéo thế, sau này lớn lên tôi mới biết khắp nơi trên dải đất hình chữ S này mỗi người bà, người mẹ, người chị đều được tắm táp nuôi dưỡng trong triết lý nhân sinh sống thích nghi một cách tự nhiên từ những việc nhỏ nhặt. Những bài học về đời sống không chỉ học qua sách vở. Với tôi, đó là bài học dằn vào lưng để răn mình một đời.

Tôi yêu lắm những đôi bàn tay biết trồng lúa, nhổ mạ, cấy cày, băm bèo, cuốc cỏ còn hằn những vết chai sần và gân guốc, nhưng khi đặt từng viên đậu xanh lên tay họ khéo léo như một nghệ nhân. Chỉ với một que tăm, từng đường gân lá, chỗ lõm của trái chân thật đến kỳ lạ. Có màu nhãn vàng nâu, mùa mận hồng hồng, mùa xoài vàng thơm. Tôi ngỡ đôi bàn tay ấy đang nâng niu tình yêu thiêng liêng, họ sợ một phút ngẩn ngơ, chiếc bánh không ra hình quả.

Tôi cứ ngỡ có một vườn cây trái bốn mùa sinh sôi màu mỡ đã dự vào trong từng hơi thở, ý nghĩ để mẹ làm nên những cây trái thân thương. Thuở ấy, đậu xanh người ta không chà vỏ như bây giờ, để làm bánh mẹ đãi vỏ kỹ lắm. Đậu hong mềm trên lửa vừa, tới khi ngào đậu với đường cũng khó vì chỉ sơ suất một tí sẽ bị cháy, có mùi khét vị bánh sẽ không còn thơm. Việc của tôi chỉ cần ngồi giã lá cẩm, lá dành dành, bào củ dền, củ rốt… để mẹ nấu làm màu.

Tôi không chỉ học được kỹ năng lấy màu từ những chiếc lá trong vườn, học cách nấu lá cẩm sao cho ra được hai màu tím và hồng, mà còn học được những bài học về sự chừng mực từ dạo ấy. Giữa người với người cái gì cũng nên biết ý biết vừa thì mới đạt được sự hài hòa mong muốn. Bên bếp lửa củi thông nổ lép bép, ngoài trời tiếng côn trùng nỉ non, đêm mưa ễnh ương réo nao lòng, ngọn đèn đỏ ối giấu hộ mẹ đôi mắt đỏ nhớ quê.

Tôi thuở ấy ngây ngô lắm, cứ lom lom chờ đợi sau khi nặn trái xoài, trái mận, trái cam còn dư chút đậu chút nước đường, tôi sẽ được phần. Ngồi cạnh mẹ chờ trái đu đủ, trái thanh long, trái cam, trái xoài… khởi từ tay mẹ để tôi bôi bôi phết phết phẩm màu là điều thú vị nhất. Cả khu vườn cây trái phút chốc hiện ra trong gian bếp nhỏ. Công đoạn cuối cùng là nhúng nước đường kẹo để bóng trái cây và giữ được lâu (giờ đây tôi thay chúng bằng nước rau câu). Nhớ sao ánh mắt dặn dò liếc nhẹ của mẹ vì sợ tôi sẽ quệt nước đường liếm láp. Với mẹ, đồ cúng lễ thanh tịnh lắm nên dù yêu tôi đến nhường nào mẹ cũng cấm tiệt ánh mắt thèm thuồng của tôi.

Khi trưởng thành, tôi nhận ra thứ để nuôi dưỡng tâm hồn người Việt là mạch rễ để đi qua bao sự đổ vỡ của chiến tranh, thiên tai chính là tư tưởng không oán thán, biết sống hài hòa trong mọi hoàn cảnh. Môi trường sống không làm họ chùn chân, nam nữ đều mang trong mình phẩm chất cần cù, chịu khó, họ luôn biết làm đẹp đời sống tinh thần trong công việc thường nhật.

Nhiều lúc tôi trân trọng cái sự nghèo khó của quê đã hình thành nên sự khéo léo, chỉn chu của mẹ trong từng việc nhỏ. Một đất nước đi qua lửa đạn chiến tranh, đi qua gian khổ đã dạy những người phụ nữ biết thu vén, biết sống đủ đầy trong thiếu thốn. Có thể đời sống bây giờ đầy đủ, bớt nghèo hơn xưa, nhưng nếp nhà, nếp nghĩ và sự cần mẫn thì lúc nào cũng nên gìn giữ không chỉ trong gian bếp mà là hành trang cho nhiều điều trong cuộc sống. Thời gian đã chạy loanh quanh trên mái tóc, có nhiều thứ giờ bỏ vào miệng phải khiến tôi suy nghĩ, đắn đo về thành phần các chất trong món ăn. Nhưng với những món đến từ đôi tay mẹ, tôi quên mất điều ấy vì vị tình yêu vị ngày xưa da diết quá khiến tôi ăn mà nước mắt cay cay.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×