Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Câu chuyện đẹp về người phụ nữ Việt Nam đứng sau tên một con đường

Con đường tôi đi qua mỗi ngày

Tôi sinh ra ở miền Trung, nhưng hơn 20 năm qua, Đồng Nai đã trở thành quê hương thứ hai của mình.

Nơi đây lưu giữ tuổi trẻ của tôi, những năm tháng học tập, lập nghiệp và trưởng thành. Tôi đã chứng kiến vùng đất này đổi thay từng ngày, từ những con đường còn nhiều bụi đỏ năm nào đến một đô thị năng động hôm nay.

Trong hành trình ấy, có một con đường tôi đã đi qua không biết bao nhiêu lần.

Đó là đường Nguyễn Thị Tồn.

Những buổi sáng đi làm, khi dòng xe bắt đầu đông lên dưới những tán băng lăng xanh mát, tôi thường chạy xe qua con đường ấy. Vào mùa hoa nở, những chùm băng lăng tím điểm xuyết trên nền lá xanh tạo nên một vẻ đẹp rất riêng. Con đường không quá ồn ào, cũng không quá náo nhiệt, nhưng luôn mang lại cho tôi cảm giác bình yên.

Suốt một thời gian dài, cái tên Nguyễn Thị Tồn trên biển đường chỉ đơn giản là một địa danh quen thuộc.

Cho đến một ngày khi còn là sinh viên.

Hôm ấy, trong giờ học lịch sử địa phương, thầy giáo bước vào lớp rồi bất ngờ hỏi:

Ở Biên Hòa có một con đường mang tên một liệt phụ của đất Đồng Nai xưa, được triều đình phong tặng bốn chữ “Tiết phụ khả gia”. Các em có biết đó là ai không?

Cả lớp nhìn nhau.

Không một ai trả lời được.

Tôi cũng vậy.

Dù đã nhiều lần đi qua con đường ấy nhưng tôi hoàn toàn không biết người phụ nữ mang tên Nguyễn Thị Tồn là ai.

Thầy giáo mỉm cười rồi kể:

Có thể các em đã từng đi ngang qua con đường đó rất nhiều lần nhưng không để ý. Người phụ nữ ấy chính là bà Nguyễn Thị Tồn, người đã một mình vượt đường xa vạn dặm ra tận kinh thành Huế để kêu oan cho chồng.

Cả lớp bỗng im lặng.

Riêng tôi thì thấy trong lòng dâng lên một sự tò mò đặc biệt.

Một người phụ nữ Đồng Nai đã làm điều gì để được người đời nhớ đến như vậy?

Điều gì đã khiến triều đình phải phong tặng cho bà bốn chữ “Tiết phụ khả gia”?

Và điều gì đã khiến tên tuổi bà được đặt cho một con đường giữa lòng thành phố hôm nay ?

Câu hỏi ấy theo tôi suốt nhiều năm sau đó.

Những câu chuyện của mệ nội

Tối hôm ấy, tôi chợt nhớ đến mệ nội mình.

Mệ là người gốc Huế, con gái của một vị quan triều Nguyễn. Thuở nhỏ, những đêm mất điện hay những chiều hè ngồi trước sân nhà, tôi thường nghe mệ kể chuyện kinh thành Huế, chuyện các vị vua triều Nguyễn và những con người đã làm nên những câu chuyện đẹp trong lịch sử dân tộc.

Nhiều câu chuyện theo năm tháng đã nhạt dần trong ký ức.

Nhưng hình như đâu đó tôi đã từng nghe mệ kể về một người phụ nữ phương Nam lặn lội ra tận kinh đô để cứu chồng khỏi án tử.

Ngày ấy còn nhỏ, tôi nghe rồi quên.

Mãi đến khi nghe thầy giáo nhắc đến cái tên Nguyễn Thị Tồn, những mảnh ký ức năm xưa bỗng được ghép nối lại với nhau.

Từ đó, mỗi lần đi ngang qua con đường mang tên bà, tôi lại muốn tìm hiểu nhiều hơn về người phụ nữ ấy.

Tôi tìm đọc sách, tìm kiếm tư liệu và lắng nghe những câu chuyện của những người yêu lịch sử địa phương.

Càng tìm hiểu, tôi càng cảm phục.

Người phụ nữ Đồng Nai làm nên điều phi thường

Bà Nguyễn Thị Tồn, còn gọi là Diệu, sinh ra tại làng Mỹ Khánh, tổng Chánh Mỹ Thượng, huyện Phước Chánh, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa xưa.

Đó chính là vùng đất Đồng Nai ngày nay.

Bà là phu nhân của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa, một trong những danh sĩ nổi tiếng của Nam Bộ thế kỷ XIX.

Người đời thường nhắc đến tài năng của ông qua câu ca:

“Đồng Nai có bốn rồng vàng,

Lộc họa, Nghĩa phú, Sang đàn, Nghĩa thi”.

Nhưng điều làm tôi xúc động hơn cả không phải là danh tiếng của Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa.

Điều khiến tôi kính phục là người phụ nữ đã âm thầm đứng phía sau cuộc đời ông.

Khi làm quan tại Trà Vang, vì tính cương trực và luôn bênh vực người dân nghèo, Bùi Hữu Nghĩa bị kẻ xấu vu oan rồi kết án tử hình.

Tin dữ đến với gia đình như sét đánh ngang tai.

Trong hoàn cảnh ấy, bà Nguyễn Thị Tồn đã làm một điều mà ngay cả nhiều người đàn ông thời đó cũng chưa chắc dám thực hiện.

Bà quyết định ra Huế kêu oan cho chồng.

Hành trình ngàn dặm đi tìm công lý

Mỗi năm, vào dịp Tết, tôi vẫn thường lên tàu hỏa trở về quê Quảng Ngãi.

Ngồi trên chuyến tàu xuyên Việt, nhìn những miền đất lần lượt đi qua ô cửa sổ, tôi thường nghĩ đến hành trình của bà Nguyễn Thị Tồn gần hai thế kỷ trước.

Ngày nay, việc đi từ Đồng Nai ra Huế chỉ mất vài giờ bằng máy bay hoặc một ngày bằng tàu hỏa.

Nhưng ở thời của bà thì hoàn toàn khác.

Đó là hành trình bằng ghe thuyền, bằng đôi chân và bằng một nghị lực phi thường.

Một người phụ nữ đơn độc phải vượt qua biết bao hiểm nguy để đi tìm công lý cho chồng.

Điều gì đã cho bà sức mạnh để bước tiếp?

Có lẽ là tình yêu.

Có lẽ là lòng thủy chung.

Và hơn hết là niềm tin rằng lẽ phải cuối cùng sẽ được lắng nghe.

Đến kinh thành Huế, bà tìm gặp các vị đại thần và làm đơn kêu oan.

Người phụ nữ đến từ vùng đất Đồng Nai đã đánh trống Đăng Văn để trình bày nỗi oan của chồng trước triều đình.

Sau khi xem xét lại vụ án, triều đình quyết định tha tội chết cho Bùi Hữu Nghĩa.

Người chồng được cứu sống.

Công lý cuối cùng đã được trả lại.

Bốn chữ vàng còn sáng mãi

Câu chuyện nhanh chóng lan truyền khắp nơi.

Ai cũng cảm phục người phụ nữ Đồng Nai đã không quản ngàn dặm vì chồng.

Hoàng Thái hậu Từ Dụ cảm kích trước tấm lòng trung trinh và khí phách của bà nên đã ban tặng bốn chữ:

“Tiết phụ khả gia”.

Bốn chữ ấy không chỉ là sự ghi nhận dành cho riêng bà Nguyễn Thị Tồn.

Đó còn là sự tôn vinh dành cho những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam.

Thế nhưng cuộc đời lại không cho bà được hưởng hạnh phúc trọn vẹn.

Sau hành trình gian lao ấy, bà lâm bệnh rồi qua đời.

Khi đó, Bùi Hữu Nghĩa đang nhận lệnh đi trấn thủ nơi xa.

Ông không thể về chăm sóc vợ.

Cũng không thể nhìn mặt vợ lần cuối.

Nỗi đau ấy được ông gửi vào bài văn tế nổi tiếng:

“Tớ nghèo mình lo giúp, tớ oan mình lo kêu, triều quân đều khen mình đáng vợ;

Mình đau tớ chẳng nuôi, mình mất tớ chẳng táng, gian sơn thẹn mặt tớ là chồng”.

Mỗi lần đọc những câu văn ấy, tôi đều cảm thấy nghẹn ngào.

Bởi phía sau một danh sĩ nổi tiếng là bóng dáng của một người phụ nữ đã hy sinh tất cả vì người mình yêu thương.

Câu chuyện còn sống giữa lòng Đồng Nai hôm nay

Sáng nào đi làm, tôi cũng nhìn thấy những hàng băng lăng trên đường Nguyễn Thị Tồn.

Mùa này, những chùm hoa tím đã bắt đầu nở trên các tán cây xanh mướt. Dòng người vẫn tất bật đến công sở, học sinh vẫn đến trường, những quán hàng ven đường vẫn mở cửa như bao ngày khác.

Giữa nhịp sống bình thường ấy, tôi thường nhớ đến người phụ nữ mang tên con đường mình đi qua mỗi ngày.

Có một buổi sáng, khi dừng xe ở giao lộ giữa đường Nguyễn Thị Tồn và đường Bùi Hữu Nghĩa, tôi bất giác nhìn lên hai tấm biển tên đường màu xanh đứng cạnh nhau.

Đó chỉ là một ngã tư bình thường giữa dòng xe qua lại.

Nhưng với tôi, đó là một hình ảnh thật đẹp.

Gần hai thế kỷ trước, họ là vợ chồng.

Hôm nay, tên của họ vẫn gặp nhau giữa lòng Đồng Nai.

Dòng xe vẫn đi qua mỗi ngày.

Những mùa băng lăng vẫn nở tím.

Và câu chuyện về người phụ nữ đã vượt ngàn dặm để giữ lại sự sống cho chồng mình vẫn âm thầm ở lại với thành phố này.

Thành phố hôm nay đã khác rất nhiều so với vùng đất Biên Hòa xưa. Nhưng có những giá trị chưa bao giờ cũ, đó là lòng thủy chung, đó là đức hy sinh, là niềm tin vào lẽ phải.

Đó cũng chính là những phẩm chất đã làm nên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam từ bao đời nay.

Mỗi năm, khi lên chuyến tàu trở về quê Quảng Ngãi đón Tết, tôi lại mang theo trong lòng những tình cảm đặc biệt dành cho Đồng Nai – nơi đã trở thành quê hương thứ hai của mình.

Chính vùng đất này đã cho tôi cơ hội được biết đến những con người đáng kính như bà Nguyễn Thị Tồn- một người phụ nữ không để lại những công trình đồ sộ, không có những chiến công vang dội. Nhưng bằng lòng thủy chung, sự quả cảm và đức hy sinh, bà đã để lại cho hậu thế một câu chuyện đẹp về tình nghĩa vợ chồng, về khát vọng công lý và về phẩm giá của người phụ nữ Việt Nam.

Gần hai thế kỷ đã trôi qua, người phụ nữ ấy đã đi vào lịch sử, nhưng mỗi buổi sáng đi làm trên con đường mang tên bà, nhìn những chùm băng lăng tím rung nhẹ trong gió và ngã giao nơi tên bà gặp tên người chồng năm xưa, tôi vẫn có cảm giác như câu chuyện ấy chưa bao giờ khép lại.

Đó không chỉ là câu chuyện của một người phụ nữ Đồng Nai. Đó còn là một câu chuyện đẹp của Việt Nam.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×