Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Chuyện tình biên giới và "làng hạnh phúc" giữa đại ngàn Trường Sơn

Bên đôi bờ biên giới

Nằm lọt thỏm trong thung lũng vây trùng của những núi đá vôi mấy trăm triệu năm tuổi cuối đường 20 Quyết Thắng, bản làng nhỏ với mấy chục nóc nhà ngói đỏ của người Ma Coong hiện lên giữa điệp trùng mây ngàn gió núi. Ma Coong là một nhánh tộc rất ít người thuộc dân tộc Bru Vân Kiều với dân số chưa đầy 2.600 người, sống tập trung ở 18 bản trong vùng lõi Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng. Bản Tuộc là một trong số ít bản làng Ma Coong ấy trên đại ngàn xã Thượng Trạch (Quảng Trị) như thế.

Bản làng Ma Coong hạnh phúc, sạch đẹp với mấy chục nóc nhà ngói đỏ hiện lên giữa điệp trùng mây ngàn gió núi.

Chỉ cách biên giới Việt - Lào vài kilômét, bản Tuộc nằm lặng lẽ bình yên bên dòng sông nhỏ, cùng những vuông rẫy chênh vênh bên triền núi đổi màu theo tiết nắng, tiết mưa. Rừng bao bọc lấy những đời người đời cây, xanh thì xanh ngăn ngắt, vàng thì óng ả rực rỡ, xen lẫn giữa những khối núi đá vôi uy nghi trầm mặc làm cho khung cảnh vùng biên đẹp như tranh. Bản Tuộc ấy, nhiều người vẫn gọi là bản hạnh phúc.

Ông Đinh Phương, Trưởng bản Tuộc tự hào khoe rằng người bản Tuộc đã không còn những ngày du canh du cư ăn nhờ rừng và ở nhờ mái đá, người Ma Coong nơi này đã định cư nhiều năm trở lại đây với cuộc sống no ấm, yên bình. Trên khoảnh đất bằng phẳng, những ngôi nhà sàn kiên cố được bố trí theo hàng dọc lợp mái tôn đỏ, cờ đỏ sao vàng tung bay trong nắng. Đường bê tông tới sát chân nhà sàn. Thanh niên, trẻ con thấy có khách, túa ra trước nhà, chào đón bằng đôi mắt biết cười. Những đứa trẻ nơi đây tự tin vui vẻ trò chuyện với người lạ.

Những đứa trẻ Ma Coong được chăm sóc tốt, tự tin nói tiếng phổ thông và vui vẻ trò chuyện với người lạ.

Bản Tuộc có 29 hộ với 129 nhân khẩu, dưới những mái nhà của ngôi làng hạnh phúc này có nhiều gia đình có con cháu mang hai dòng máu Việt Nam - Lào. Những năm tháng chống Mỹ cứu nước, từ phía Lào có rất nhiều người dân chạy trốn bom đạn đi sâu vào đất Việt. “Đất lành chim đậu”, họ ở lại Việt Nam, lấy chồng lấy vợ tạo nên mối lương duyên Việt - Lào dọc miền biên viễn. Như bà Y Cúc ở lại Việt Nam và nên duyên với Đinh Chay, một trai bản người Ma Coong. Họ có với nhau tất thảy 7 người con, 5 trai, 2 gái, định cư tại bản Tuộc mấy chục năm nay.

Những mối duyên lành giữa đôi bờ biên giới vẫn tiếp diễn cho tận đến bây giờ. Trai gái người Ma Coong thăm thân tại Lào, bén duyên với gái trai nước bạn Lào và ngược lại. Khi họ nên duyên vợ chồng sẽ tỏa đi định cư rải rác khắp 18 bản của xã biên giới Thượng Trạch này.

Ông Đinh Phương, Trưởng bản Tuộc bộc bạch, toàn bản có 29 hộ thì trong đó có 7 hộ gốc gác từ Lào. Riêng đại gia đình Y Cúc - Đinh Chay đã đủ 6 nóc nhà. Ngoài nhà của Y Cúc, Đinh Chay, các con trai Đinh Rai, Đinh Khăm, Đinh Bỉ, Đinh Coong và Đinh Trứu của họ sống quần tụ ở đây. Một gia đinh khác là anh Khanom Thanxamay (33 tuổi, sống tại bản Noọng Ma, tỉnh Khăm Muộn, Lào) nên duyên với Y Cương. Hai người nảy sinh tỉnh cảm, sau thời gian tìm hiểu, anh Khanom Thanxamay quyết định lấy Y Cương làm vợ và định cư tại bản Tuộc. Dù cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ còn nhiều khó khăn, nhưng trong nhà luôn đầy ắp tiếng cười.

Cán bộ, bộ đội biên phòng vẫn trìu mến gọi bản Tuộc là bản hữu nghị Việt - Lào khi nơi đây đang có sự cộng đồng cùng chung sống hài hòa giữa đồng bào Ma Coong và người dân có gốc gác từ Lào. Những năm gần đây, được sự quan tâm của chính quyền địa phương và ban ngành các cấp, nhiều người Lào cư trú trên địa bàn xã Thượng Trạch này đã được Chủ tịch nước đồng ý cho nhập quốc tịch Việt Nam. Khi được nhập quốc tịch, họ được hưởng các quyền và nghĩa vụ như công dân Việt Nam, được hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất, cây và con giống; bảo hiểm y tế, giấy khai sinh, kết hôn. Nhà nước không phân biệt người Ma Coong hay người gốc gác Lào đều làm nhà cho ở.

Mấy mươi năm qua, nhân dân hai nước Việt Nam - Lào cứ sống trong tình đoàn kết, thương mến như anh em ruột thịt. Tình cảm đó nơi dọc dài biên giới chung lại càng thật tự nhiên và bền bỉ, đặc biệt từ những gia đình mang trong mình hai dòng máu Việt Nam - Lào.

Trên mái nhà của ngôi làng hạnh phúc

Trước đây, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là một nỗi đau nhức nhối, âm ỉ. Người dân ở đây sống rải rác nên thanh niên gần như ít đi ra khỏi nơi cư trú tìm bạn đời cho mình. Lấy vợ, lấy chồng cũng quẩn quanh trong bản, không tìm được người cùng bản thì anh em nội tộc lấy nhau và sinh con đẻ cái. Cuộc sống cứ luẩn quẩn như thế đời này sang đời khác.

Bộ đội biên phòng đã cùng với cán bộ chính quyền địa phương luôn kiên trì tuyên truyền, vận động. Để rồi bây giờ, những hủ tục nói trên đã dần được xóa bỏ. Ở bản Tuộc, các gia đình thực hiện khá tốt chính sách kế hoạch hóa gia đình và bình đẳng giới. So với nhiều bản làng khác, những đứa trẻ ở đây dường như được bố mẹ chăm sóc tốt hơn. Mọi gia đình đều sống hòa thuận, đoàn kết, một lòng tin tưởng vào đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và lực lượng bộ đội biên phòng, cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no.

Trước đây, do ở sâu hút trong rừng nên việc kéo điện lưới rất khó khăn. Đồn biên phòng Cà Roòng đã hỗ trợ người dân lắp điện mặt trời để sử dụng. Đến giữa năm 2022, điện lưới quốc gia cũng đã về đến bản Tuộc.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Roòng cũng nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ người dân tự tin lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no, hạnh phúc. Cây lúa nước bén rễ và sinh sôi trên vùng biên giới này đã thực sự trở thành “cần câu” để bà con dần ổn định đời sống, vươn lên thoát nghèo bền vững. Đó là thành quả từ công sức của những người lính cần mẫn khai hoang đất đá, cần mẫn cầm tay chỉ việc, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin.

Những giọt mồ hôi của người Ma Coong cũng đổ ra trên đồng ruộng, họ rất chịu khó lắng nghe, chăm học hỏi và siêng năng lao động biến vùng đất cằn cỗi này trở thành đồng ruộng màu mỡ. Những hạt lúa vàng trên đỉnh núi quanh năm sương gió này chính là minh chứng cho sự ấm no và nghĩa tình quân dân rất sâu nặng nơi vùng biên.

Những năm trở lại đây, bản Tuộc dần nổi lên trên bản đồ du lịch địa phương với danh xưng làng hạnh phúc trên đỉnh Trường Sơn. Sự ra đời của tour trải nghiệm “Hành trình đi tìm dấu ấn Trường Sơn huyền thoại” trên Đường 20 Quyết Thắng với những điểm du lịch nổi tiếng như hang Chỉ Huy, hang Tám Cô, hang Y Tá, bản Tuộc, hang Tú Làn, Làng du lịch cộng đồng Tân Hóa (được vinh danh là Làng du lịch tốt nhất thế giới 2023) cùng với danh thắng Phong Nha - Kẻ Bàng đã và đang trở thành điểm đến đa dạng, đặc sắc với nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách.

Một trong những sản phẩm du lịch độc đáo, đang từng bước tạo nên thương hiệu riêng biệt cho ngành du lịch đó là du lịch gắn với đời sống đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Công ty TNHH Oxalis là đơn vị khai thác các sản phẩm du lịch và phát triển thành công mô hình cộng đồng ở nhiều địa phương đã “nhìn ra” sức hút của bản Tuộc.

Theo anh Nguyễn Phi Hùng, đại diện Công ty TNHH Oxalis chia sẻ, đơn vị đã tổ chức khảo sát, sắp xếp và đào tạo đồng bào bản Tuộc để cung cấp trải nghiệm ăn trưa cho du khách tại nhà sàn của người dân, hướng dẫn cho người dân dọn dẹp vệ sinh thôn bản. Nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân và du khách, Oxalis cũng đã đầu tư hệ thống nước sạch từ suối đầu nguồn về bản, hệ thống chứa nước lên đến 30 mét vuông, xây dựng nhà vệ sinh tự hoại công cộng.

Căn nhà sàn của vợ chồng anh Đinh Soạn trở thành điểm dừng chân cho du khách để tìm hiểu văn hóa đồng bào và thưởng thức ẩm thực đặc trưng. Là người Ma Coong đầu tiên tại bản Tuộc làm du lịch, từ những bỡ ngỡ ban đầu, nay vợ chồng anh đã có thể tự tay chế biến các món ăn của đồng bào mình giới thiệu đến du khách xa gần. Anh cũng trở thành hướng dẫn viên của làng giúp du khách được trải nghiệm tham quan bản làng, tìm hiểu đời sống cũng như Lễ hội đập trống của người Ma Coong, một lễ hội trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Một tương lai không xa, khi con đường 20 Quyết Thắng thêm rộn ràng những bước chân du khách, đời sống của đồng bào Ma Coong sẽ vơi bớt chật vật. Và người bản Tuộc cũng có quyền hy vọng về những đổi thay của một làng du lịch cộng đồng hấp dẫn hiện diện ngay giữa vùng biên viễn quê hương.

Ông Hồ Ngọc Thanh, Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch cho biết, cùng với giúp đỡ của cán bộ, chiến sĩ Đồn biên phòng Cà Roòng và chính quyền các cấp, bà con bản Tuộc đang nỗ lực hết mình quyết tâm giữ gìn bản làng xanh - sạch - đẹp và văn minh, xứng đáng là một bản làng kiểu mẫu nơi vùng biên cương.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×