Bài dự thi “Kể câu chuyện Việt Nam”: Công dân Hy Lạp trở thành Bộ đội Cụ Hồ

Những câu chuyện dưới đây được chúng tôi chắp nối từ người thân, đồng đội và kiều bào đã và đang sinh sống tại Hy Lạp, đồng thời là tâm sự của ông trong lần thứ 8 ông sang Việt Nam để đón nhận danh hiệu Anh hùng (năm 2013).

Từ lính lê dương trở thành Bộ đội Cụ Hồ

Tôi được Đại tá Võ Văn Minh, cựu chiến sĩ Trung đoàn 108, Liên khu 5, người đồng đội từng sát cánh cùng ông Nguyễn Văn Lập trong những năm 1948-1949, kể rằng, ông có khá nhiều kỷ niệm trong những năm tháng gắn bó với người bạn “Việt Nam mới” này, nhưng khó quên nhất vẫn là sự tình cờ trong cuộc gặp năm 2005. Chuyện là, trong một lần xem Báo Quân đội nhân dân, ông Minh có đọc được những dòng tâm sự do ông Lập nhắn nhủ: “Tôi là một công dân Hy Lạp, tên Việt Nam là Nguyễn Văn Lập. Trong kháng chiến chống Pháp tôi là chiến sĩ Việt Minh chiến đấu ở chiến trường Liên khu 5. Những bạn bè, đồng đội sát cánh cùng tôi trong thời điểm ấy liệu có ai còn nhớ và nhận ra tôi?”. Đọc xong bài báo, ông Minh nhận ra nhân vật trong bài báo chính là người lính đã rời bỏ hàng ngũ thực dân Pháp và có mặt ở Đại đội mình (Đại đội 1, Tiểu đoàn 39, Trung đoàn 108). “Tôi mừng quá, liền viết ngay cho anh Lập một bức thư, nhưng chẳng biết gửi theo địa chỉ nào, đành gửi bức thư ra Báo Quân đội nhân dân để nhờ các phóng viên chuyển giúp lá thư của tôi tới địa chỉ của anh Lập ở Hy Lạp”, ông Minh nhớ lại.

Ít ngày sau, Đại tá Võ Văn Minh nhận được một cuộc gọi từ Hy Lạp. Đầu dây bên kia là một giọng tiếng Việt rành rọt: “Minh à, mình nhận ra Minh rồi! Nếu còn giữ được tấm ảnh thời trẻ thì gửi cho mình, cả tấm ảnh hiện nay nữa nhé!”.

Lục tìm tấm ảnh chân dung chụp từ lúc 18 tuổi, ông Minh gửi ngay sang Hy Lạp. Nhận thư và ảnh, Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập liền đáp máy bay sang thăm người bạn Việt Minh đang sống ở Đà Nẵng. Xuống sân bay, lo người bạn già không nhận ra mình, Nguyễn Văn Lập gọi to: “Mình là Lập đây! Minh ơi, Minh đâu rồi?”. Hai người lính già nhanh chóng nhận ra nhau, họ mừng rơi nước mắt bởi đã nửa thế kỷ chưa có dịp gặp lại...

Sau lần tái ngộ năm 2005, ông Lập đã có nhiều lần trở lại Việt Nam cùng người bạn đời Đỗ Thị Chung (quê Gia Lâm, Hà Nội) và hai cô con gái Bạch Tuyết, Bạch Nga.

Nhớ lại những lần tái ngộ bạn bè ở Việt Nam, Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập cũng xúc động nhắc tới kỷ niệm trong lần gặp lại ông Minh ở Đà Nẵng từ cách đó 7 năm. Đó là dịp cuối năm 2007, khi nhà báo Lại Văn Sâm (Đài Truyền hình Việt Nam) có chuyến công tác tại Hy Lạp. Tới thủ đô Athens, Lại Văn Sâm được kiều  bào ở đây giới thiệu tới gặp một cụ ông rất thạo tiếng Việt. Qua trò chuyện, được biết ông Lập từng là chiến sĩ Việt Minh ở chiến trường Liên khu 5.

- Ở Việt Nam, bác còn đồng đội nào từng công tác cùng không? - Lại Văn Sâm hỏi.

 - Họ cũng như tôi, già lắm rồi - ông Nguyễn Văn Lập trả lời.

- Bác cố nhớ xem?

- À, có đấy, còn một người bạn tên là Võ Văn Minh ở Đà Nẵng.

Ít ngày sau, ê kíp thực hiện đã bí mật bố trí để hai người bạn cũ gặp lại nhau trên sân khấu của chương trình “Chúng tôi là chiến sĩ” vào dịp 22/12/2007. Quá bất ngờ và xúc động, trong trường quay tại Sân vận động Quần Ngựa (Hà Nội), hai người lính già đã cùng nghẹn ngào kể cho các chiến sĩ trẻ nghe bao kỷ niệm khó quên trong những năm tháng quân ngũ.

Từ đây, cuộc đời quân ngũ của một người lính Cụ Hồ mang quốc tịch Hy Lạp mới được nhiều người biết tới.

Năm 1943, ở tuổi 16, Kostas Sarantidis bị bắt sang Đức lao động khổ sai. Hai năm sau, ông đi lính lê dương cho quân đội Pháp, sau đó đưa sang Algeria. Tháng 2-1946, Kostas Sarantidis tham gia quân đội viễn chinh Pháp đến Việt Nam với nhiệm vụ giải giáp quân Nhật, nhưng chỉ 4 tháng sau, ông sớm giác ngộ cách mạng và tìm cách móc nối, trốn khỏi đội quân lê dương Pháp sang hàng ngũ Việt Minh.

9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Kostas Sarantidis, mang tên Việt Nam là Nguyễn Văn Lập, đã được giao nhiều nhiệm vụ trong các đơn vị quân chính quy của Liên khu 5. Ông có mặt trong nhiều trận chiến đấu ác liệt ở khu vực miền Trung. Thời kỳ đầu làm công tác địch vận ở chiến trường Quảng Nam-Đà Nẵng, ông đã lập công xuất sắc. Ông làm chương trình phát thanh vào đồn địch, kể chuyện bản thân mình bằng tiếng Pháp cho những người lính lê dương nghe. Chương trình đã cảm hóa, thuyết phục được 40 người lính bỏ hàng ngũ quân Pháp, mang theo súng đạn sang hàng ngũ kháng chiến, cứu sống 120 người bị địch bắt. Ông được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam năm 1949 ở Đảng bộ Tiểu đoàn 365 đóng ở Phú Yên. Sau Hiệp định Genève 1954, ông được phân công dẫn tù binh trao trả ở Quy Nhơn, rồi đi tập kết.

Ra miền Bắc, ông tham gia chống đói, chống địch cưỡng ép đồng bào miền Bắc di cư vào miền Nam, bảo vệ đội cải cách ruộng đất, làm trung đội trưởng trung đội cung tiêu sân bay, làm phiên dịch tiếng Đức cho chuyên gia ở Nhà máy in Tiến Bộ, lái xe tải ở mỏ than Na Dương, mỏ thiếc Cao Bằng. Thỉnh thoảng được mời đi đóng các vai Tây trong phim.

Năm 1958, ông kết hôn với một cô gái Hà Nội tên là Đỗ Thị Chung, sinh được bốn người con: một trai, ba gái.

Đáp lại ước nguyện của người mẹ già nơi quê nhà Hy Lạp, năm 1965, ông cùng các con rời quê ngoại về cố hương Hy Lạp. Ông tâm sự: “Trước đó, mẹ tôi luôn luôn mặc bộ đồ đen vì tưởng đứa con trai yêu quý của mình đã chết trận! Tôi về, mẹ tôi đã lập tức thay bộ đồ đen ấy”.

Năm đầu về Hy Lạp, gia đình gặp vô vàn khó khăn, túng bấn. Không có quốc tịch Hy Lạp, vắng mặt quá lâu lại không trải qua quân dịch nên ông không tìm được việc làm. Sống trong một căn buồng 10m² do bố mẹ để lại, ông thường tới các nhà hàng xin đầu gà, chân gà mà người ta loại bỏ để mang về nấu ăn. Ông không dám nhận mình là người Hy Lạp, nói dối là lấy những thứ trên về làm thuốc chữa bệnh. Mỗi ngày ông đi xin một bọc chân gà, đầu gà, những thức ăn bỏ đi ấy đã nuôi sống cả gia đình trong một năm.

Thế rồi bằng lái xe ở Việt Nam của ông được thừa nhận có giá trị và ông được công nhận là công dân Hy Lạp. Đã ngoài 40 tuổi, ông đi lái xe tải kiếm sống. Cuộc sống vất vả nhưng cả bốn cháu (ba người sinh ở Việt Nam và con gái út sinh ở Hy Lạp) đều được học hành và thành đạt.

Về Hy Lạp, ông tiếp tục tham gia các hoạt động giúp đỡ Việt Nam: Tham gia Đảng Cộng sản Hy Lạp và là cầu nối giữa hai Đảng, hai Chính phủ, các cơ quan đoàn thể Việt Nam và Hy Lạp; có nhiều hoạt động giúp đỡ kiều bào Việt Nam tại Hy Lạp ổn định cuộc sống; tham gia nhiều công sức và tâm huyết vận động quyên góp Quỹ Ủng hộ đồng bào bị lũ lụt, nạn nhân chất độc da cam và hỗ trợ người nghèo ở Việt Nam. Ngày 9-11-2010, ông được Nhà nước chính thức công nhận quốc tịch Việt Nam. Năm 2013, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.

Người “vác tù và” trên đất Hy Lạp

Lần thứ tám trở lại Việt Nam vào cuối tháng 8-2013, Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập được gặp lại một người bạn thân thiết, đó là ông Vũ Nguyên Thể, nguyên Tổng thư ký Hội Hữu nghị Việt Nam-Hy Lạp. Ông Thể quê ở xã Cẩm Định (huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương cũ) và đã trở về nước định cư. Ngày 3-9-2013, khi biết tin ông Lập đang ở Nhà khách Bộ Quốc phòng, ông Thể đã từ Hải Dương lên Hà Nội để đón người bạn Hy Lạp về quê chơi, nhưng do điều kiện sức khỏe của người bạn già mà kế hoạch đành gác lại. Đêm ấy, ông Thể đã ngủ lại Nhà khách Bộ Quốc phòng và ôn lại nhiều kỷ niệm về những năm tháng cùng Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập  làm công việc của những người “vác tù và” trên đất Hy Lạp.

“Năm 2001, tôi chuyển đến sinh sống, làm ăn ở Hy Lạp và đã thấy đông đảo bà con trong cộng đồng người Việt ở Thủ đô Athens gọi một người Hy Lạp với cái tên thân mật là “bác Lập”. Bà con cho biết, hàng chục năm qua, ông đã tận tụy đóng góp công sức vào việc xây dựng, phát triển cộng đồng người Việt tại Hy Lạp, được bà con Việt kiều đánh giá là công dân Hy Lạp nhưng trái tim luôn hướng về Việt Nam”, ông Vũ Nguyên Thể kể lại.

Trước thời điểm nước ta mở sứ quán ở Hy Lạp (năm 2009), ông Lập đã đảm nhiệm những công việc như một “đại sứ tự nguyện”, từ việc đón các đoàn trong nước sang thăm, rồi tổ chức việc đưa đón, liên hệ nơi ăn ở, phương tiện đi lại… “Nhiều hôm tôi và anh Lập đi tới từng gia đình để thuyết phục bà con tham gia hội đoàn hoặc vận động quyên góp tới tận khuya, có hôm hết cả xe buýt, hai anh em lại phải bắt taxi về. Có lần do đi thăm một gia đình Việt kiều đúng hôm mưa to, do đường trơn nên lúc cuốc bộ ra bến xe, anh Lập đã bị vấp ngã”.

Ông Thể còn trực tiếp chứng kiến Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập từng nhiệt tình “tranh thủ” quảng bá đất nước, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Đó là lần tham dự các Festival do Đoàn thanh niên cộng sản Hy Lạp tổ chức, khi bạn bố trí mỗi đoàn một gian trưng bày về con người, đất nước mình, ông Lập đã sốt sắng vào vai thuyết minh cho gian triển lãm về đất nước, con người Việt Nam.

Mấy năm sau đó, khi kinh tế Hy Lạp lâm vào khủng hoảng, ông Thể chuyển gia đình về sinh sống ở phường Thanh Bình (TP.Hải Dương). “Khi tôi về nước, anh Lập rất buồn bởi sẽ thiếu đi một người chia sẻ công việc trong hội đoàn, trong khi anh ấy đã ngoài 80 tuổi, sức khỏe cũng có phần giảm sút, nhưng trong những lần trò chuyện, anh tâm sự là sẽ tiếp tục làm việc, cống hiến vì Việt Nam cho tới khi trái tim ngừng đập”, ông Thể cho biết.

Nhiều lần đưa gia đình về thăm quê vợ, chàng rể Hy Lạp đã rất thạo tiếng Việt và biết “nhập gia tùy tục” bằng những việc làm thủy chung, tình nghĩa. Trong những lần tâm sự chuyện riêng, ông Lập đã không ít lần rơi lệ khi nhớ về người vợ cũ ở Quảng Ngãi, người vợ đã mất trong những năm tháng chiến tranh. Mỗi dịp có kiều bào ở Hy Lạp về nước, ông lại gửi lời hỏi thăm hoặc chuyển tiền về cho người cháu của bà Sáu (tên người vợ cũ) để sửa sang phần mộ ở Quảng Ngãi, rồi nhận người cháu ruột của bà Sáu là con nuôi.

Do nặng tình với đất nước Việt Nam nên 4 người con của ông Lập đều được đặt theo tên Việt Nam là: Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Nguyễn Thị Bạch Nga và Nguyễn Thị Tự Do. Hiện cả 4 người con đều trưởng thành.

Ở Hy Lạp, ngoài thời gian bận rộn với công việc của một người “vác tù và”, Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập còn ấp ủ cho ra đời cuốn từ điển Hy Lạp-Việt Nam. Cuốn bản thảo viết tay khá dày dặn với vốn tiếng Việt phong phú đã được ông Lập chuyển ngữ, trong số đó có không ít từ vẫn còn dấu ấn phương ngữ Khu 5-mảnh đất mà ông từng có nhiều năm gắn bó và coi như quê hương thứ hai của mình.

Trở về để nằm cạnh đồng đội

Tháng 8-2013, ông Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập mặc dù đang ở tuổi 87 nhưng vẫn đáp chuyến bay từ Thủ đô Athens (Hy Lạp) sang Hà Nội để dự lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân do Nhà nước Việt Nam phong tặng.

Đó là lần thứ 8 ông trở lại Việt Nam.

Sang Việt Nam, Nguyễn Văn Lập như được về lại nhà mình nên ông khỏe ra nhiều. Ông cười khà khà, bảo, lần này mới là lần thứ tám, ông sẽ tiếp tục đến Việt Nam và phấn đấu có tới 10 lần trở lại mảnh đất này. Cô con gái Bạch Tuyết tuy bập bẹ chút ít tiếng Việt cũng kịp “tiết lộ” với các bậc cha chú: “Gia đình cháu và bác sĩ không ai đồng ý để ba sang đợt này, nhưng ba cháu quyết tâm lắm, ba đã viết sẵn di chúc và bảo: nếu có chết thì sẽ nằm lại mảnh đất Việt Nam!”.

Ước nguyện có 10 lần trở lại Việt Nam của người lính Cụ Hồ mang hai quốc tịch đã không thành.

Hồi 23 giờ 58 phút ngày 24-6-2021, tại nhà riêng, số 34008, Eretria, Evoia, Hy Lạp, ông đã trút hơi thở cuối cùng.

Thực hiện tâm nguyện muốn an táng tại Việt Nam để được yên nghỉ cùng các đồng đội, gia đình và các cơ quan chức năng hai nước đã tổ chức đưa di cốt ông trở về Việt Nam, đó cũng là chuyến đi lần thứ 9 ông trở về quê hương thứ hai. Lần này, ông đã được thỏa tâm nguyện nằm lại cùng đồng đội tại Nghĩa trang Quân khu 5, TP Đà Nẵng.

Trong điếu văn tại lễ truy điệu, lãnh đạo Quân khu 5 bày tỏ: “Cán bộ, chiến sĩ LLVT Quân khu 5 rất vinh dự được đón đồng chí trở về với mảnh đất Khu 5 anh dũng, kiên cường và được chăm sóc đồng chí nơi an nghỉ cuối cùng”. Tại buổi lễ, con gái của Anh hùng LLVT nhân dân Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập nói về người cha: “Hôm nay như cánh chim lạc, bố tôi đã về quê hương thứ hai, quê hương của chúng ta, đất mẹ Việt Nam, theo di nguyện cuối cùng của ông trước khi mất. Gia đình chúng tôi vô cùng biết ơn sự giúp đỡ ân cần của Phó Chủ tịch nước Việt Nam Võ Thị Ánh Xuân, ngài Đại sứ Việt Nam tại Hy Lạp và sự giúp đỡ tận tình của Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Bộ tư lệnh quân khu 5. Lúc này đây, chúng tôi cảm thấy tâm hồn ông sẽ hạnh phúc khi được trở về cùng đồng đội trên mảnh đất Quảng Nam-Đà Nẵng anh dũng, kiên cường, sẽ được trò chuyện với đồng đội và yên nghỉ vĩnh hằng”.

Người chiến sĩ cộng sản, Bộ đội Cụ Hồ Kostas Sarantidis Nguyễn Văn Lập đến Việt Nam khi 19 tuổi và đã chọn Việt Nam để nằm lại khi về cõi vĩnh hằng ở tuổi 94.

Ông chính là tấm gương sáng ngời về lòng dũng cảm, vì chính nghĩa và tinh thần quốc tế vô sản cao đẹp. Thiết nghĩ, thành phố Đà Nẵng nên nghiên cứu, lấy tên ông để đặt cho một tuyến đường ở địa phương để tôn vinh công lao, thành tích của một người lính Cụ Hồ từng có những năm tháng gắn bó và lập nhiều thành tích xuất sắc trên địa bàn Khu 5.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×