Bài dự thi “Kể câu chuyện Việt Nam”: Cựu binh Mỹ, cuốn nhật ký liệt sĩ và hành trình đặc biệt giữa đại ngàn Tây Nguyên

Người lính già đứng lặng dưới chân đồi 724

Chiều muộn, nắng Tây Nguyên đổ dài trên những triền đồi thuộc xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Dưới chân điểm cao 724, người cựu binh Mỹ đứng lặng hồi lâu không nói lời nào. Ông nhìn về phía ngọn đồi trước mặt, nơi cỏ dại phủ kín những dấu tích chiến tranh. Sau một hồi trầm mặc, ông đưa tay chỉ về một khoảng rừng xa, như thể nơi đó vẫn còn hiện hữu những âm thanh khốc liệt và hỗn loạn của chiến tranh gần 6 thập niên trước.

"Chính ở đây...", ông nói khẽ. Rồi lại lặng im.

Peter, cựu binh Mỹ gốc Hà Lan, hiện sống tại bang New Jersey chia sẻ với chúng tôi rằng, năm nay ông đã ngoài 80 tuổi, sức khỏe đã kém, bước chân đã không còn nhanh nhẹn, nhưng ông vẫn quyết định thực hiện chuyến đi dài nửa vòng trái đất để trở lại Việt Nam một lần nữa.

Người cựu binh Mỹ ấy chia sẻ với chúng tôi rằng, ông đã già, sức khỏe không còn như trước, và ông sợ đây là cơ hội cuối cùng để trở lại. Chuyến đi lần này không chỉ để thăm gia đình liệt sĩ, mà còn là hành trình xuyên Việt, để ông tìm hiểu sâu hơn về đất nước mà mình từng đặt chân đến trong chiến tranh.

Ông muốn đến thăm gia đình liệt sĩ Cao Văn Tuất – một người lính Việt Nam đã hy sinh cách đây gần 60 năm. Một người lính mà ông chưa từng gặp. Một người lính từng ở phía bên kia chiến tuyến. Nhưng giữa họ có một mối duyên nợ kéo dài 60 năm nhờ một cuốn nhật ký.

Năm 1967, chiến trường Đăk Tô - Tân Cảnh là một trong những nơi khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh Việt Nam. Những cánh rừng già Tây Nguyên ngày ấy rung chuyển vì bom đạn và những trận giao tranh khốc liệt. Trên các điểm cao, lính Mỹ và bộ đội giải phóng giành giật nhau từng mét đất.

Sau một trận đánh đẫm máu cuối năm 1967, Peter khi ấy là trung sĩ thuộc Sư đoàn Kỵ binh số 1 của quân đội Mỹ được điều đến khu vực điểm cao 724 để kiểm đếm thương vong và thu gom tài liệu chiến trường.

Trong một chiếc ba lô bị bỏ lại giữa bãi chiến địa, ông nhìn thấy một cuốn sổ nhỏ. Bìa đã sờn. Góc giấy lấm đất đỏ. Nhưng những dòng chữ bên trong vẫn nguyên vẹn. "Tôi bị cuốn hút ngay lập tức", Peter nhớ lại.

"Đó là nét chữ đẹp nhất mà tôi từng thấy”, cựu binh Mỹ nói thêm.

Ông không đọc được tiếng Việt. Không hiểu nội dung trên những trang giấy. Nhưng bằng một trực giác nào đó, người lính trẻ năm ấy cảm nhận được đây không phải một tài liệu quân sự thông thường. Nó là một phần cuộc đời của ai đó. Một kỷ vật quá riêng tư và quý giá để bị lãng quên giữa chiến trường.

Peter giấu cuốn sổ vào ba lô của mình. Ông không giao nộp. Không báo cáo. Ông giữ nó lại. Người cựu binh Mỹ không ngờ rằng quyết định ấy đã gắn chặt cuộc đời ông với một người lính Việt Nam suốt gần 60 năm sau đó.

Bóng đen trong ký ức

Chiến tranh kết thúc. Peter trở về Mỹ. Nhưng ký ức về những năm tháng bom đạn khốc liệt chưa bao giờ rời khỏi tâm trí ông. Nó theo ông trong những giấc ngủ chập chờn. Trong những cơn ám ảnh không tên. Với Peter, cuộc chiến chưa bao giờ thực sự khép lại.

Ông từng cố gắng vượt qua những tổn thương, thoát khỏi những ám ảnh bằng cách lao vào công việc. Có thời gian, ông tìm đến rượu như một cách chạy trốn ký ức.

"Tôi luôn bị cuộc chiến ở Việt Nam đeo bám", Peter nói.

Nhiều năm sau, Peter gặp Christine – người phụ nữ đã cùng ông xây dựng một mái ấm gia đình. Họ cùng nhau nuôi dạy các con khôn lớn, trưởng thành. Một người theo nghề y, giờ đã trở thành bác sĩ cứu người; người còn lại chọn bục giảng, trở thành giáo viên truyền tri thức cho thế hệ sau.

Thời gian tưởng chừng đã khép lại những chương cũ đau thương trong cuộc đời người cựu binh Mỹ. Nhưng không. Trong góc tủ, cuốn nhật ký của người lính Việt Nam vẫn nằm đó. Thỉnh thoảng Peter lại lấy ra. Lật từng trang. Ngắm từng dòng chữ. Tự hỏi người viết là ai. Anh ấy đã sống như thế nào. Gia đình anh giờ ở đâu. Liệu có ai còn nhớ đến anh hay không.

"Cuốn nhật ký trở thành một phần cơ thể của tôi", Peter nói.

Có những lúc ông đã nghĩ đến việc trả lại nó. Nhưng rồi cuộc sống bộn bề cứ cuốn ông đi. Năm này qua năm khác. Cho đến một ngày ông hiểu rằng nếu không làm điều đó, ông sẽ hối tiếc, ân hận suốt đời.

Cuốn nhật ký tìm được đường về nhà

Ngày 27/1/2023, Peter lần đầu đăng tải câu chuyện về cuốn nhật ký trên một tờ báo địa phương ở Mỹ. Ông hy vọng mong manh rằng biết đâu đó, giữa hàng triệu người Việt Nam, sẽ có ai nhận ra chủ nhân của cuốn sổ. Điều kỳ diệu đã xảy ra. Thông tin lan truyền qua mạng internet. Từ nước Mỹ vượt Thái Bình Dương đến Việt Nam. Danh tính người lính năm xưa dần được hé lộ. Ông là Cao Văn Tuất, quê ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Gần 60 năm sau ngày nhặt được cuốn nhật ký, Peter cuối cùng cũng tìm được chủ nhân của nó.

Mùa xuân năm 2023, ông mang theo cuốn sổ bay nửa vòng trái đất đến Việt Nam. Khoảnh khắc trao lại cuốn nhật ký cho người thân liệt sĩ Cao Văn Tuất, Peter gần như không nói nên lời. Ông đã chờ ngày ấy suốt hơn nửa thế kỷ.

"Tôi phải trả lại nó, dù có phải đánh đổi bất cứ điều gì", ông nói.

Hai giờ đồng hồ ngắn ngủi trôi qua. Rồi ông phải rời cuốn nhật ký. Mặc dù đã sao lưu một bản cho riêng mình. Nhưng ông hiểu rằng, nơi thuộc về cuốn sổ không phải nước Mỹ. Mà là quê hương người đã viết nên nó.

Hôm ấy, sau khi chia tay gia đình liệt sĩ, Peter cảm thấy nhẹ nhõm hơn bất cứ thời điểm nào trong nhiều thập kỷ. Như thể ông vừa đặt xuống vai mình một gánh nặng kéo dài gần hết cuộc đời.

Hành trình mới giữa đại ngàn

Tưởng rằng cuộc hội ngộ năm 2023 đã khép lại câu chuyện của cuốn nhật ký đi lạc gần 60 năm. Nhưng với Peter, đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Cuốn nhật ký đã trở về với gia đình liệt sĩ Cao Văn Tuất. Thế nhưng người cựu binh Mỹ vẫn cảm thấy còn điều gì đó chưa hoàn thành. Ông muốn quay trở lại Việt Nam. Muốn gặp lại gia đình liệt sĩ để tìm hiểu thêm về “người bạn” đã đồng hành với mình gần 6 thập kỷ qua những trang viết.

Và trên hết, ông muốn thực hiện một hành trình chữa lành những vết thương mà chiến tranh đã gây ra mình và cho biết bao phận người.

Tháng 3/2026, Peter trở lại Việt Nam. Ở tuổi ngoài 80, ông hiểu đây có thể là chuyến đi cuối cùng trong đời đến dải đất hình chữ S.

"Tôi già rồi. Có lẽ sẽ không còn nhiều cơ hội quay lại nữa", ông nói.

Cựu binh Mỹ về quê hương liệt sĩ Cao Văn Tuất để tìm hiểu thêm cội nguồn đã nuôi dưỡng và tạo nên một người anh hùng mà ông luôn kính trọng suốt gần 60 năm qua.

Ngôi nhà nhỏ ở thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân, Hà Tĩnh rộn ràng hơn thường ngày khi đón vị khách đặc biệt từ nước Mỹ. Người lính Mỹ năm nào nay đã ở tuổi xế chiều. Mái tóc bạc trắng, bước chân chậm hơn theo năm tháng, nhưng ánh mắt vẫn đong đầy xúc động khi trở về nơi lưu giữ những ký ức sâu đậm nhất của cuộc đời ông.

Không còn khoảng cách địa lý giữa hai quốc gia, cũng không còn ranh giới của hai chiến tuyến. Trong ngôi nhà của gia đình liệt sĩ, Peter được đón nhận như một người thân trở về sau nhiều năm xa cách. Ông gặp người em gái duy nhất còn sống của liệt sĩ Cao Văn Tuất. Ông trò chuyện với các cháu của liệt sĩ - những người chỉ biết đến người bác anh hùng qua ảnh thờ và ký ức của gia đình.

Trong bữa cơm quê giản dị, tiếng cười xen lẫn những câu chuyện về người lính đã khuất. Có lúc Peter ngồi lặng nghe. Có lúc ông cười. Có lúc mắt ông đỏ hoe. Ông không hiểu hết tiếng Việt. Nhưng ông hiểu được tình cảm của những người đang ngồi quanh mình.

Buổi chiều, người thân của liệt sĩ đưa ông đi dọc những cánh đồng lúa đang thì con gái. Gió từ biển thổi vào mang theo hương đồng nội. Xa xa là những con đường làng nhỏ hẹp, những rặng tre rủ rỉ và mái ngói cũ kĩ nhuốm màu thời gian…

"Có lẽ anh ấy từng đi qua những con đường này", Peter nói.

Ông đứng rất lâu giữa cánh đồng. Nhìn màu xanh trải dài đến tận chân trời. Lần đầu tiên sau gần 60 năm, người cựu binh Mỹ thực sự lặng ngắm quê hương của người lính trong cuốn nhật ký. Mảnh đất đã nuôi dưỡng một chàng trai trưởng thành. Tiễn anh ra trận. Và chờ đợi anh trở về qua từng mùa mưa nắng, qua từng năm tháng dài đằng đẵng. Người lính ấy không trở về. Nhưng cuối cùng cuốn nhật ký anh để lại - một phần cuộc đời anh cuối cùng cũng đã tìm được đường về nhà.

Mọi người ngồi quanh chăm chú lắng nghe Peter thông qua phiên dịch viên. Không ai nhắc đến hận thù. Không ai nói về mất mát. Dường như tất cả những đau thương của chiến tranh đều lùi lại phía sau. Chỉ còn những con người đang cố gắng hiểu nhau. Và tha thứ cho nhau.

Trong khoảnh khắc ấy, cuốn nhật ký không còn là một kỷ vật. Nó trở thành cây cầu nối hai số phận. Hai dân tộc. Hai phía từng đứng đối diện nhau trong chiến tranh.

Từ Hà Tĩnh, Peter tiếp tục hành trình vào Tây Nguyên. Điểm đến đầu tiên là nghĩa trang liệt sĩ ở Gia Lai - nơi liệt sĩ Cao Văn Tuất đang yên nghỉ. Sáng sớm, khói hương bảng lảng giữa hàng ngàn phần mộ liệt sĩ. Peter bước chậm qua từng dãy mộ. Trên tay ông là bó hoa nhỏ. Khi đứng trước phần mộ liệt sĩ Cao Văn Tuất, người cựu binh Mỹ cúi đầu rất lâu.

Không ai biết ông đang nghĩ gì. Chỉ thấy đôi vai già nua khẽ run lên. Một nén hương được thắp. Khói hương tan vào gió. Những người thân liệt sĩ đứng bên cạnh lặng im. Khoảnh khắc ấy không cần nhiều lời. Bởi có những điều chỉ trái tim mới hiểu được.

Rời nghĩa trang, Peter đến sân bay Phượng Hoàng - nơi từng là căn cứ quân sự lớn giữa đại ngàn Tây Nguyên. Peter xuống xe, nhìn về phía những ngọn đồi xa xa. Bất chợt ông im lặng. Rồi đôi mắt ông bắt đầu đỏ lên.

"Nơi đây nhiều người đã chết lắm. Tôi chỉ có 2 ngày ở đây thôi, nhưng quá nhiều đau thương”, người cựu binh Mỹ chia sẻ với chúng tôi.

Peter chỉ tay về phía đồi Sạc Ly (phía Mỹ gọi là Charlie) - nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt trong chiến tranh. Giọng nói chậm dần, rồi nghẹn lại. Nước mắt lặng lẽ lăn xuống gương mặt đã hằn sâu dấu vết thời gian của cựu binh Mỹ. Vì những người đã không thể trở về. Gần 60 năm đã trôi qua nhưng ký ức chiến tranh vẫn in đậm trong ký ức của Peter.

Chiều cùng ngày, Peter tìm đến điểm cao 724. Nơi mọi câu chuyện bắt đầu. Ngọn đồi giờ phủ đầy cây xanh. Những hố bom năm xưa đã bị thời gian lấp đầy. Chỉ còn đại ngàn trầm mặc, lặng im. Núi rừng Tây Nguyên xanh một màu xanh bất tận như chưa từng chứng kiến những năm tháng khói lửa. Peter đi chậm trên những lối mòn. Thi thoảng dừng lại quan sát. Có lúc ông cúi xuống mặt đất. Có lúc đưa mắt nhìn xa. Như thể ông đang cố ghép nối những mảnh ký ức đã ngủ yên suốt nhiều thập niên.

“Đúng rồi... chính là nơi này. Chúng tôi từng đóng quân ở đây”, ông bất ngờ nói lớn.

Người cựu binh bước quanh khu đồi. Tìm lại vị trí những hầm trú ẩn. Ông nhớ lại chiếc trực thăng Mỹ bị bắn rơi. Nhớ lại những người đã nằm xuống. Và nhớ lại chiếc ba lô có cuốn nhật ký của một người lính Việt Nam. Cuốn nhật ký đã thay đổi cuộc đời ông.

Ngồi dưới chân đồi, Peter kể rằng từ ngày trao trả cuốn sổ cho gia đình liệt sĩ, ông cảm thấy được chữa lành. Những ám ảnh kéo dài nhiều thập kỷ dần biến mất. Các con ông cũng hiểu cha mình hơn. Hiểu vì sao ông luôn giữ cuốn sổ ấy bên cạnh. Hiểu vì sao ông không thể quên Việt Nam.

Khi được hỏi về cuộc chiến tranh Việt Nam, Peter im lặng rất lâu. Rồi ông lắc đầu và nói: Đó là một cuộc chiến phi nghĩa của người Mỹ!

Câu trả lời ngắn gọn rơi xuống giữa rừng già. Đó là tiếng lòng của một người đã đi qua chiến tranh, đã chứng kiến quá nhiều mất mát để hiểu rằng không có chiến thắng nào đủ lớn để có thể bù đắp những sinh mạng đã mất đi.

Chiều muộn. Mặt trời dần khuất sau những cánh rừng Tây Nguyên. Ánh nắng cuối ngày phủ lên điểm cao 724 một màu vàng nhạt. Peter đứng lặng nhìn về phía xa. Trước mặt ông là đại ngàn bình yên. Phía sau ông là gần 6 thập kỷ ký ức. Một cuốn nhật ký đã trở về quê hương. Một liệt sĩ đã được tưởng niệm bằng tất cả sự trân trọng. Peter đã hoàn thành lời hứa với chính mình.

×