Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Đánh thức khát vọng của "sơn nữ" Lủng Páng

Có những cách nào để đánh thức một sơn nữ, khiến cái đẹp lan tỏa, để người ta tìm đến cô ở bản làng chứ không phải mang cô về phố? May thay một người phụ nữ đang ôm ấp khát vọng này. Chị đã từng bước đi tìm câu trả lời. Công việc căng thẳng là chị lại lên rừng. Ngay từ khi từ TP. Hồ Chí Minh về quê hương “khởi nghiệp lại” chị đã giữ thói quen ấy. “Lên rừng chị cảm thấy không phải suy nghĩ quá nhiều, mọi bon chen, mọi toan tính như chìm xuống, chỉ còn mình với rừng”, chị thủ thỉ. Thế rồi Lủng Páng đã hút hồn chị từ những buổi “hiking một mình” như thế.

Cơ duyên đã đưa chị đến với Lủng Páng là khi chị nhìn thấy con suối chảy len lách giữa rừng ngày đêm róc rách như kể câu chuyện về quê hương, là khi chị đứng dưới khu rừng xào xạc gió, nhìn những mầm vầu xuyên đá núi mà trồi măng nhọn như chông, thân vút lên cao che chở lại cho đá, và đặc biệt là những cây chè shan tuyết còn phong kín trên rừng. Chị nhận ra hóa ra quê mình giàu có, giàu có nhất là rừng. Chị cảm thấy hạnh phúc khi ở trên rừng, sống với rừng và không còn ý định quay lại thành phố nữa. Từ những buổi “đối thoại với rừng” ấy, chị tự hỏi, tại sao chưa nhiều người biết đến quê mình? Tại sao chưa nhiều người biết đến những vẻ đẹp này, khi nhắc đến Bắc Kạn chỉ nhắc đến Hồ Ba Bể? Hành trình đi tìm câu trả lời cũng là hành trình bền bỉ đánh thức núi rừng Lủng Páng của chị.

Bắc Kạn không chỉ có hồ Ba Bể

Đoàn FAMstrip, Presstrip do Trung tâm Khai thác, Xúc tiến phát triển du lịch Thái Nguyên kết nối dừng xe trên cung đường một bên là rừng, một bên là suối. Vị trí này cách trung tâm Bắc Kạn khoảng 20km, đúng nơi có cột cây số ghi “Hồ Ba Bể 30km”. Đây chính là điểm xuất phát để khám phá, khảo sát cung hiking Lủng Páng. Một phụ nữ mặc đồ nâu, đi ủng, bịt khẩu trang và mũ kín chỉ để hở đôi mắt sâu thẳm, sau lưng gọn ghẽ một bao đựng dao rừng xuất hiện chào chúng tôi. Nếu không được giới thiệu có lẽ tôi đã nghĩ đó là một sơn nữ chính hiệu chứ không phải đó là chị Nguyễn Thị Thu Nga, người phụ nữ đang tìm đường đánh thức khu rừng.

Chúng tôi nhanh chóng chỉnh trang đồ đoàn và bắt đầu hành trình chinh phục Lủng Páng. Chỉ đi bộ khoảng một cây số qua những vạt rừng với những cây chè tự nhiên mọc rải rác dọc lối, thác Lủng Páng đã ở trước mắt chúng tôi. Không quá choáng ngợp như một số con thác khác ở Cao Bằng, Lạng Sơn nhưng Lủng Páng lại mang một vẻ đẹp dịu dàng, các dải nước thả từ trên cao điệu đàng tung bọt, những vụn nước bay bay như mưa bụi làm dịu mát nắng hè, làn da ai nấy được phun sương chăm sóc sau cung đường khởi động khiến các cô gái trong đoàn nấn ná mãi ở nơi này. “Hãy khoan, mới chỉ đi được 1/5 hành trình thôi, còn nhiều điều chờ đón ở phía trước”, chị Nga nhỏ nhẹ giới thiệu.

Chia tay thác Lủng Páng, tiếp tục ngược dòng suối nhỏ khám phá rừng Lủng Páng, chúng tôi đi qua những vạt chuối rừng, những triền đồi xanh cỏ, dọc đường là những khối đá nằm xen trong cây, đặc biệt có một khối đá rất giống hình một chú voi nâu, mấy cô gái làm bên công ty lữ hành thích thú tạo dáng chụp ảnh “cưỡi voi”. Còn tôi lại bị thu hút bởi địa y và những bụi tổ quạ như những điểm xuyết dọc đường, cảm giác như được sờ nắn, hoà mình vào thiên nhiên cây cỏ của núi rừng.

Một căn lán đã được dựng lên, có thể làm nơi tập kết, chúng tôi để lại những thứ không thực sự cần để hành trình lên núi nhẹ nhàng hơn. Tại đây những đồng bào người Dao bản địa xã Phong Quang đang chuẩn bị đồ ăn để phục vụ đoàn khi xuống núi. Đây là một zone nghỉ ngơi, ăn uống, có thể tắm suối, cắm trại qua đêm nếu muốn...

Hành trình tiếp theo dẫn chúng tôi qua vùng thảo nguyên, và đặc biệt là rừng vầu với những thân xanh vút cao như cảnh rừng trúc trong phim “Thập diện mai phục” nổi tiếng của đạo diễn Trương Nghệ Mưu. Điều khiến tôi ngạc nhiên là sự khác biệt của rừng vầu nơi đây. Chúng được mọc lên từ triền núi xen kẽ những phiến đá lổn nhổn, những mầm vầu chọc đá mà mọc lên, dưới chân những cây vầu cao vút là rừng đá ngủ yên tạo nên một nét độc đáo của rừng vầu Lủng Páng.

Xuyên qua rừng vầu, điểm cuối hành trình là những cây chè shan tuyết cổ thụ. Dù mới đang làm hồ sơ đề nghị danh hiệu Cây di sản Việt Nam nhưng những gì được thấy đã cho tôi một cái nhìn khác về chè shan tuyết Bắc Kạn.

Trở lại điểm dừng chân, ngạc nhiên trước mắt tôi khi bắt gặp một “tiệc buffet” giữa rừng với những món ăn bản địa. Đặc biệt nhất trong đó với trôi là bát canh xương nấu nõn chuối rừng và khoai sọ, ngọt mát, thanh nhẹ, ai cũng chọn phần nõn chuối để gắp. Đồ ăn được bày trên chiếc bàn hình chữ U được dựng từ chính những thân vầu cùng những vật liệu thân thiện, một trải nghiệm ẩm thực giữa rừng dưới tán cây mác nhừ cổ thụ buông những tán lá xanh râm mát sẽ là những cảm giác khó quên.

Sau khi Thái Nguyên và Bắc Kạn sáp nhập thành tỉnh Thái Nguyên mới đã tạo ra những dư địa phát triển, kéo Lủng Páng lại gần hơn. Cung đường từ Bắc Kạn đi Na Hang đang dần khép tuyến chạy qua rừng Lủng Páng cũng mở ra những kết nối liên vùng cho du lịch bản địa. Khát vọng đưa Lủng Páng đến gần với du khách của chị Nga ngày càng có cơ sở thành hiện thực.

Đánh thức một vùng chè cổ đặc hữu

Tỉnh Thái Nguyên mới có 5 vùng chè nổi tiếng gắn với danh xưng “ngũ đại danh trà” là Tân Cương, La Bằng, Khe Cốc, Trại Cài và Bằng Phúc. Mỗi vùng chè có những đặc sắc riêng, riêng vùng chè Bằng Phúc có thể nói là đặc sắc thứ năm, thuộc xã Đồng Phúc hiện nay, kề với Phong Quang nơi có thác Lủng Páng. Cung đường hiking có thể đi từ Phong Quang sang Đồng Phúc như một cung khép kín. Rừng núi này đã nắm giữ bí mật của thứ men lá được đồng bào Tày, Dao làm nên từ 32 loại lá hái trong rừng để ủ nên thứ rượu Đồng Phúc hảo hạng thơm ngon dịu mát. Nguồn nước suối nơi đây được cho là bí quyết thứ hai để nấu lên thứ rượu trứ danh này. Nhưng còn một đặc sắc nữa chưa được đánh thức đúng mức là những cây chè shan tuyết. Cuối năm 2025, quần thể 12 cây chè cổ thụ tại Bằng Phúc đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Đã ngắm chè di sản Bằng Phúc nên khi đứng trước hai cây chè cổ thụ tại đỉnh Lủng Páng tôi vẫn không khỏi bất ngờ. Hoá ra thiên nhiên nơi đây vẫn cất giấu nhiều bí ẩn.

Những cây chè shan tuyết trên núi Lủng Páng thuộc xã Phong Quang cũng cùng loại như ở Đồng Phúc, nhưng dáng cây thực sự khác biệt. Là bởi nó sinh trưởng tự nhiên trên núi, không bị ảnh hưởng bởi việc khai thác, phải “bon chen” với các cây rừng khác mà lớn lên nên cây chè vươn cao, thoát thân như nhiều cây thân gỗ khác trên rừng. Hai cây chè shan ở đây không giống như chè shan nơi khác cây thường tạo tán có thể bắc thang hái, thân chúng vút thẳng cả chục mét như gửi lên trời xanh hương vị đậm đà chắt chiu từ đất. Bởi thế, người dân trong vùng vẫn quen gọi những cây chè quý này với cái tên dân dã là chè rừng.

Lý Thị Siên, cô gái người Dao Tiền ở Phong Quang dẫn đường cho chúng tôi kể rằng, bản thân cô ngày bé cũng chưa lên đến đỉnh Lủng Páng bởi sự rậm rạp và không có đường mòn. Chè Lủng Páng đứng đó hàng trăm năm uống sương, ngậm mây giờ đây như bừng thức khi mỗi búp chè được nhìn ra giá trị, được tôn vinh. Một thời gian dài đất trời đã cất giấu chúng để bây giờ những búp chè nổi lông tơ như tuyết cho thứ trà sánh vàng màu mật ong chát dịu và thanh mát, hậu vị ngọt như dư âm núi rừng lan tỏa mãi sau những nhâm nhi.

Những thân chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở Lủng Páng từ lâu vẫn ngủ yên trên đỉnh núi, được bao bọc bởi những rừng vầu vút cao như bức tường xanh dang tay bảo vệ, chở che cho di sản độc đáo nơi vùng đất Phong Quang. Giờ đây, một cung đường được thiết lập dẫn lên núi để du khách được nhìn tận mắt, sờ tận tay và ngước lên cao ngắm những ngọn chè nghênh gió vờn mây, cảm giác khác hẳn khi ngắm những búp chè ngang tầm mắt. Như thể chúng tự biết giá trị của mình, tự cất mình lên trời cao kiêu hãnh.

Chè Phong Quang, Đồng Phúc ngon theo kiểu chát ngọt đằm của núi rừng hoang dã, và sẽ càng ngon hơn khi được pha với chính nguồn nước ở nơi này - nguồn nước đã góp phần làm nên thương hiệu rượu Bằng Phúc nức tiếng. Tôi bỗng nhớ một người lái xe chở chúng tôi lên Bằng Phúc, khi trở về ngoài việc mua một cân chè ngon anh còn xách theo một can nước to lên xe để mang về dùng pha trà khiến ai cũng buồn cười. Khi ấy tôi chưa thực sự hiểu chuyện, sau này ngẫm lại mới thấy, người ấy mới là người tường tận thung thổ nơi này, người ấy mới là người sành, biết tận hưởng những tinh hoa của đất trời ban cho Bằng Phúc thứ nước nguồn độc nhất vô nhị.

Đồng Phúc, Phong Quang hôm nay như góp một tiếng nói mới, một thanh âm mới, một dư vị mới cho trà Thái Nguyên. Tiếp tục nối dài những huyền thoại về cây chè nơi đầu nguồn sông Cầu. Chị Nga mong muốn bắt đầu từ Lủng Páng sẽ kết nối với Đồng Phúc để thành một hành trình khép kín.

Khát vọng chắp cánh cho “sơn nữ” Lủng Páng

Thực ra Sơn Nữ đã là tên của một khách sạn có thể nói là hàng đầu tại thành phố Bắc Kạn trước đây và phường Bắc Kạn bây giờ thuộc sở hữu của Công ty TNHH Thái Sơn Bắc Kạn. Tầm view ôm trọn cả thành phố, khách ăn sáng, cà phê tại đây có thể ngắm không chỉ toàn cảnh Bắc Kạn mà còn có thể ngắm những dải mây từ phía bên kia những dãy núi thuộc cánh cung Ngân Sơn với các đỉnh Khau Nang, Nặm Dất bảng lảng mang đặc trưng phố núi. Cái tên Sơn Nữ ấy đã được chị Nguyễn Thị Thu Nga chọn để gửi gắm những tâm huyết của mình với quê hương.

Chị Nga cũng là một sơn nữ sinh ra và lớn lên tại Bắc Kạn, như cánh chim rời quê hương năm 18 tuổi học tập và lập nghiệp nơi xa, để rồi 17 năm sau, từ TP. Hồ Chí Minh chị quay về khởi nghiệp lại trên chính quê hương mình. Nhà hàng Sơn Nữ rồi tiếp tục là Khách sạn Sơn Nữ tọa lạc trên đồi cao ôm trọn quê hương được khởi đầu chỉ từ lời than thở của một người anh vốn là lãnh đạo tỉnh, rằng khách đến Bắc Kạn muốn có nơi tiếp cho đàng hoàng cũng không có, thế là chị đầu tư làm Sơn Nữ. Bằng tất cả tâm huyết, đúc rút từ những chuyến đi, những lần lưu trú, thấy những gì đẹp nhất, tốt nhất chị đều tâm niệm đem về ứng dụng tại Sơn Nữ để xây dựng một nơi ăn chốn ở “đàng hoàng”. Và chị đã làm được điều đó.

Thế nhưng chị vẫn mong muốn mở cánh cửa rừng Lủng Páng.

Những cánh cửa chỉ mở ra khi có người gõ, còn nếu để gió tự mở thì rồi gió cũng có thể đóng lại hay giật bung bản lề. Nếu hỏi đã đổ bao nhiêu tiền xuống đất quê này có lẽ chị không thể đưa ra một con số chính xác. Từ tập hợp đất rừng hoang hóa, bà con từng canh tác nhưng nay đã bỏ hoang đến việc làm hồ sơ, xin thành lập công ty với mong muốn đánh thức Lủng Páng bằng hình thức trải nghiệm hiking khám phá thiên nhiên, giữ rừng, trồng dược liệu... để ý tưởng thành hình trên thực địa là cả một hành trình gian nan. Ban đầu, khi củng cố và hoàn thiện cơ sở pháp lý, đã được tỉnh Bắc Kạn phê duyệt chủ trương đầu tư thì lại sáp nhập tỉnh, nhưng may thay tỉnh Thái Nguyên mới không những tiếp tục tạo điều kiện, số đất rừng xin được chuyển đổi mục đích thương mại dịch vụ còn được tăng lên từ 17 héc ta lên thành 26 héc ta, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư phát triển du lịch.

Để một cung đường 5 km thành hình, kết nối qua những địa hình khác nhau, từ sườn đồi, qua suối, ngược dốc trèo đèo, xuyên qua những khu rừng vầu, rừng chuối, thảo nguyên cỏ đến rừng rậm chị Nga đã bỏ không biết bao nhiêu tiền thuê người dân bản địa san lấp, kết nối, bắc cầu để tạo nên một cung đường vừa đảm bảo an toàn, hài hòa với thiên nhiên vừa không tác động lớn đến cảnh quan. Có lần nhìn hai cây chuối rừng rất đẹp bị những bạn trẻ đi “phượt” tự do chặt mất chị đã tiếc đến ngẩn ngơ. Những người này lại còn ngang nhiên livestream trên mạng xã hội. Từ đó càng thôi thúc chị triển khai ý tưởng như một cách để giữ rừng, để bảo tồn văn hóa bản địa.

Nói về tình yêu với quê hương chị Nga có vẻ ngượng ngùng, tránh dùng những từ hoa mĩ, chỉ chia sẻ giản dị đến tối giản: “quê mình thì mình yêu thôi”. Đó quả thực là một thứ tình yêu sâu đậm thể hiện bằng những việc làm cụ thể hơn là lời nói. Từ những chuyến đi thủ thỉ với rừng, chị đã cụ thể hóa bằng việc lập dự án du lịch sinh thái kết hợp trồng dược liệu, bằng việc trở về đồng hành cùng những đồng bào người Dao, người Sán Chỉ cùng tìm cách tạo sinh kế mới. Hiện tại có 20 lao động là người các dân tộc bản địa đang làm việc tại khu hiking Lủng Páng thuộc Công ty cổ phần dược liệu quý Thiên Xanh của chị. Nhưng mọi việc mới chỉ đang bắt đầu, còn nhiều thứ phải làm. Chị nói về ý định phục dựng những ngôi nhà cổ xưa của đồng bào tại thôn Trà Lẩu, theo cách đan vách mắt cáo chát bùn trộn rơm, phục dựng bản làng người Dao, người Sán Chỉ, giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của họ với khách du lịch. Chị nói về việc làm sao quảng bá để nhiều người biết đến quê mình hơn, nhiều người đến với quê mình hơn.

Những lần thực địa tại núi Lủng Páng chị mặc kín từ đầu đến chân trong bộ đồ nâu, hông đeo dao đi rừng như một đồng bào thực thụ, như hình ảnh tôi đã thấy. Không biết bao nhiêu chuyến lên rừng khảo sát, tham vấn các chuyên gia, anh chị em trong ngành du lịch để kế hoạch khả thi nhất.

Tại sao một phụ nữ thành đạt, đã nắm trong tay cả một cơ ngơi lớn kinh doanh uy tín, hiệu quả lại vẫn dấn thân vào rừng, đam mê với rừng như vậy? Chị tìm kiếm điều gì dưới những tán xanh kia? Chị Nga nói rằng, tham gia vào guồng máy du lịch, trăn trở lớn nhất là quê mình đẹp như vậy nhưng còn ít được biết đến quá. Từ Hà Nội lên người ta dừng chân ở Thái Nguyên vì nhiều lí do hơn, cung đường cũng ngắn hơn, đi xa hơn thì vọt lên Cao Bằng, Lạng Sơn chứ ít khi chọn Bắc Kạn làm điểm lưu trú. Một hồ Ba Bể chưa đủ sức hút cho những hoạt động du lịch cũng như níu chân du khách ở lại lâu hơn với Bắc Kạn.

Núi rừng Việt Nam gần đây đã được đánh thức mạnh mẽ, các loại hình trekking, trail, hiking đang được ưa chuộng trong xu thế con người hoà nhập cùng thiên nhiên, sống xanh và chữa lành. Và Lủng Páng rồi đây sẽ được giới đam mê leo núi và những người yêu thiên nhiên, sinh thái, yêu bản sắc văn hoá vùng nhắc đến nhiều hơn, núi Lủng Páng sẽ in nhiều hơn những dấu chân du khách, chỉ mong dù thế thì núi đồi vẫn thanh sạch, hương chè vẫn đượm nồng. Để những tán xanh rừng Lủng Páng toả bóng cùng ước mơ xanh của người con Bắc Kạn, đem lại những giá trị cho cộng đồng.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

×