Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Đất nở hoa từ những bàn tay chai sần

Một buổi sáng đầu mùa khô, khi những tia nắng đầu tiên vừa len qua các triền đồi, chúng tôi bắt đầu hành trình từ vùng cao nguyên phía Bắc tỉnh Lâm Đồng xuống miền đất phía Nam của tỉnh. Chuyến đi ấy đưa chúng tôi đi qua những cung đường quanh co, những cánh rừng xanh thẳm và những vùng chuyên canh nông nghiệp trù phú đang từng ngày đổi thay.

Ở mỗi nơi dừng chân, chúng tôi đều bắt gặp những ngôi nhà mới mọc lên, những con đường bê tông rộng mở, những chiếc ô tô đậu trước sân và những nụ cười rạng rỡ của người dân. Ít ai biết rằng chỉ vài chục năm trước, nhiều vùng quê nơi đây vẫn còn nghèo khó, đường sá cách trở, cuộc sống người dân gắn với những bữa cơm độn ngô, khoai, sắn.

Sự đổi thay ấy không đến từ những nhà máy công nghiệp hay những khu đô thị hiện đại. Nó bắt đầu từ những gốc cà phê, những vườn sầu riêng, từ đôi bàn tay chai sần của những người nông dân quanh năm gắn bó với đất.

Miền đất của những tỷ phú sầu riêng

Con đường dẫn vào xã Đạ Huoai 2 hôm nay rộng rãi, sạch sẽ và nhộn nhịp hơn rất nhiều so với vài năm trước. Hai bên đường là những khu vườn sầu riêng xanh ngắt trải dài đến tận chân núi.

Đi sâu vào các thôn, điều khiến chúng tôi bất ngờ nhất không phải là những vườn cây bạc tỷ, mà sự xuất hiện ngày càng nhiều của những căn biệt thự khang trang, những chiếc ô tô đắt tiền và những khuôn viên được đầu tư bài bản chẳng khác gì các khu nghỉ dưỡng thu nhỏ. Người dân nơi đây thường gọi vui Hà Lâm là “xứ sầu” (Hà Lâm là xã trước sáp nhập, nay là xã Đạ Huoai 2), còn nhiều người từ nơi khác lại gọi đây là “vùng đất tỷ phú”.

Cán bộ Hội Nông dân xã Đạ Huoai 2 đưa chúng tôi len qua những con đường nội đồng đang được mở rộng. Vừa đi, ông vừa kể về sự thay đổi của địa phương trong hơn mười năm trở lại đây. “Nếu quay lại đây cách đây hai chục năm, các anh sẽ thấy hoàn toàn khác. Khi ấy nhà xây còn ít lắm, đời sống người dân chưa khá giả như bây giờ. Từ khi cây sầu riêng phát triển mạnh và đặc biệt là được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, kinh tế địa phương thay đổi rất nhanh”, cán bộ này nói.

Trong câu chuyện của vị cán bộ hội nông dân, cái tên được nhắc đến nhiều nhất là ông Nguyễn Minh Hồng Điệp - một trong những nông dân tiêu biểu của vùng. Tại khu vườn rộng hàng chục héc-ta nằm giữa những triền đồi xanh mướt, ông Điệp đón chúng tôi bằng nụ cười hiền hậu của người nông dân đã trải qua nhiều thăng trầm với cây trái. Nhưng ít ai biết rằng chủ nhân của khối tài sản hàng chục tỷ đồng hôm nay từng là người tha phương cầu thực.

Năm 1994, vợ chồng ông rời Đồng Nai lên xã Hà Lâm cũ lập nghiệp. Khi ấy, trong tay họ chỉ có ít vốn tích góp và khát vọng tìm một cuộc sống tốt đẹp hơn. “Ngày đó chủ yếu trồng cà phê. Nhưng, cà phê lúc lên lúc xuống và làm mãi cũng chỉ đủ sống”, ông Điệp nhớ lại.

Bước ngoặt đến khi ông Điệp mạnh dạn chuyển đổi sang trồng sầu riêng. Những cây sầu riêng đầu tiên bén rễ trên vùng đất đỏ bazan màu mỡ. Từ giống sầu riêng hạt truyền thống, gia đình ông dần chuyển sang các giống mới như Ri6, Monthong, đáp ứng nhu cầu thị trường. Những mùa thu hoạch đầu tiên mang lại nguồn thu vượt xa mong đợi.

Có vốn, gia đình tiếp tục mở rộng diện tích, mua thêm đất và đầu tư bài bản vào sản xuất. Đến nay, gia đình ông Điệp sở hữu hơn 30ha sầu riêng, phần lớn đã cho thu hoạch ổn định. Mỗi năm doanh thu lên tới hàng chục tỷ đồng.

Điều khiến chúng tôi ấn tượng không chỉ là quy mô sản xuất mà còn là cách ông Điệp nói về nghề. Ông bảo, chăm sóc sầu riêng không đơn giản như nhiều người nghĩ. “Một cây sầu riêng muốn cho trái ngon phải theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng. Nhiều lúc chăm cây còn kỹ hơn chăm con nhỏ”, ông Điệp cười nói.

Quả thật, với người dân Đạ Huoai 2, sầu riêng không chỉ là cây trồng mà còn là cả một cơ nghiệp. Người trồng sầu riêng nơi đây gần như không dám rời vườn quá lâu. Chỉ một cơn mưa trái mùa, một đợt sâu bệnh hoặc một thay đổi bất thường của thời tiết cũng có thể ảnh hưởng đến năng suất cả năm. Nhưng đổi lại, thành quả thu được là những mùa vàng bội thu.

Những vùng đất từng được xem là xa xôi, nghèo khó nay đang trở thành những miền quê đáng sống. Những con đường mới tiếp tục mở ra. Những mùa quả ngọt tiếp tục được vun trồng. Đó là câu chuyện về niềm tin, về nghị lực và về sức sống mãnh liệt của những con người “tha phương cầu thực” đã biến những vùng đất khó thành những miền quê trù phú giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Sau hợp nhất, xã Đạ Huoai 2 là “trái tim” của thủ phủ sầu riêng Lâm Đồng với diện tích hơn 3.400ha. Phần lớn diện tích đã được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, nhiều vùng trồng được cấp mã số xuất khẩu. Giá trị kinh tế từ cây sầu riêng đã kéo theo sự đổi thay mạnh mẽ của cả vùng quê. Những con đường đất đỏ năm nào giờ được bê tông hóa. Những ngôi nhà tạm bợ dần nhường chỗ cho những căn nhà kiên cố. Nhiều gia đình sở hữu ô tô, máy móc hiện đại và đầu tư mạnh cho con em học hành.

Nhắc đến sự phát triển của xã Đạ Huoai 2, nhiều người dân địa phương thường kể về cây sầu riêng cổ thụ có tuổi hơn một thế kỷ còn tồn tại trên địa bàn. Theo lời các bậc cao niên, đầu thế kỷ 20, một nhà truyền giáo người Pháp đã mang những cây sầu riêng đầu tiên đến trồng tại vùng đất này. Không ai ngờ rằng những cây giống năm ấy lại trở thành khởi đầu cho cả một vùng chuyên canh sầu riêng nổi tiếng của Tây Nguyên.

Trải qua hơn 100 năm, từ vài cây sầu riêng đơn lẻ, khu vực Đạ Huoai hôm nay đã trở thành một trong những vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất tỉnh Lâm Đồng và cả nước. Từ những mùa quả ngọt ấy, hàng trăm nông dân đã trở thành tỷ phú. Nhưng, điều quan trọng hơn là cả một vùng quê từng khó khăn nay đã thực sự thay da đổi thịt.

Hành trình lập làng trên đất mới

Rời miền đất sầu riêng phía Nam, chúng tôi tiếp tục tìm đến thôn 12, xã Bảo Lâm 1. Nếu xã Đạ Huoai 2 nổi tiếng với những tỷ phú sầu riêng thì nơi đây được nhiều người gọi bằng cái tên gần gũi hơn: “Làng Tày”.

Con đường dẫn vào thôn chạy giữa những đồi cà phê xanh ngắt. Những ngôi nhà hai, ba tầng mọc lên san sát. Tiếng máy xay cà phê vang lên từ nhiều sân nhà tạo nên âm thanh đặc trưng của vùng quê chuyên canh. Nhìn khung cảnh hôm nay, thật khó hình dung gần 40 năm trước nơi đây chỉ là vùng đất hoang sơ.

Anh Nông Văn Hương, Trưởng thôn 12, đưa chúng tôi đi dọc các tuyến đường trong thôn. “Ngày mới vào đây khổ lắm”, anh Hương mở đầu câu chuyện. Anh cho biết, năm 1989, những hộ đồng bào Tày đầu tiên từ Cao Bằng vào vùng đất này lập nghiệp. Hành trang của họ chỉ là vài vật dụng thiết yếu và niềm tin vào một tương lai tốt đẹp hơn.

Không điện, không đường, không trường học. Nhà cửa chủ yếu dựng tạm bằng tranh tre. Muốn có đất sản xuất, người dân phải tự phát rừng, khai hoang. Những năm đầu tiên là quãng thời gian vô cùng gian khó.

Trong căn nhà khang trang nằm giữa vườn cà phê, ông Bế Tuyên Giáo chậm rãi kể lại ký ức của những ngày đầu lập nghiệp. Ông bảo rằng thời ấy, chỉ riêng việc đi lại cũng là thử thách. Mùa mưa, đường đất biến thành những dòng bùn đặc quánh. Có những đoạn xe sa lầy nhiều ngày không thể di chuyển. Muốn ra trung tâm huyện, người dân phải mất hàng giờ đồng hồ. “Có hôm xe công trường mắc lầy cả đêm, mọi người phải thức trắng kéo xe”, ông Giáo nhớ lại.

Khó khăn là vậy, nhưng không ai nghĩ đến chuyện quay về. Họ tin rằng vùng đất bazan màu mỡ này sẽ mang lại cơ hội đổi đời. Niềm tin ấy được đặt vào cây cà phê. Những vườn cà phê đầu tiên được trồng lên giữa vùng đất mới. Người dân vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm.

Những năm đầu năng suất chưa cao, giá cả bấp bênh. Không ít gia đình từng rơi vào cảnh nợ nần khi giá cà phê xuống thấp. Nhưng người dân nơi đây vẫn kiên trì. Họ bám đất, bám vườn và không từ bỏ. Đến nay, quyết định ấy đã cho thấy sự đúng đắn. Toàn thôn 12 hiện có gần 300ha cà phê. Nhiều hộ mạnh dạn tái canh bằng các giống mới cho năng suất cao.

Cùng với sự hỗ trợ của chính quyền, các quy trình canh tác bền vững ngày càng được áp dụng rộng rãi. Những đồi cà phê xanh tốt hôm nay chính là kết quả của gần bốn thập niên lao động bền bỉ.

Trái ngọt từ ý chí không khuất phục

Trong số những người làm giàu từ cây cà phê, anh Lã Văn Nguyên là một gương mặt tiêu biểu. Trước sân nhà anh là chiếc ô tô tiền tỷ mới mua cách đây không lâu. Nhưng, ký ức tuổi thơ của anh lại gắn với những ngày đói khó.

Mới 10 tuổi, anh Nguyên đã theo cha mẹ đi làm thuê để kiếm thêm thu nhập. Có những ngày cả gia đình chỉ có khoai, sắn và ít cá khô cho bữa ăn. “Ngày ấy chỉ mong đủ cơm ăn là mừng rồi”, anh kể.

Từ những năm tháng gian khó ấy, gia đình anh Nguyên dần tích lũy đất đai và đầu tư sản xuất cà phê. Không bằng lòng với cách làm cũ, anh chủ động tìm hiểu các giống mới có năng suất cao. Anh là một trong những người đầu tiên đưa giống cà phê Thiện Trường về trồng thử nghiệm tại địa phương.

Kết quả vượt mong đợi. Nhiều hộ dân trong thôn học tập và nhân rộng mô hình. Những đồi cà phê ngày càng cho năng suất tốt hơn. Thu nhập người dân cũng không ngừng tăng lên.

Đi một vòng quanh thôn 12 hôm nay, dấu ấn của sự phát triển hiện diện ở khắp nơi: Nhà cửa khang trang, đường sá được đầu tư đồng bộ. Trẻ em được học hành đầy đủ. Nhiều hộ dân sở hữu xe tải, xe bán tải phục vụ sản xuất.

Theo chính quyền địa phương, thôn hiện không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo. Thu nhập của người dân dao động từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng mỗi năm. Nhưng, điều đáng quý nhất không phải là những con số. Đó là tinh thần đoàn kết vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.

Trong các phong trào xây dựng nông thôn mới, bà con sẵn sàng hiến đất, đóng góp công sức mở rộng đường giao thông. Những giá trị văn hóa truyền thống của người Tày, Nùng vẫn được bảo tồn giữa nhịp sống hiện đại. Sự đổi thay về kinh tế không làm mất đi bản sắc của cộng đồng. Ngược lại, nó tạo điều kiện để những giá trị ấy được gìn giữ tốt hơn.

Từ Đạ Huoai 2 đến Bảo Lâm 1, từ những vườn sầu riêng trĩu quả đến những đồi cà phê xanh ngát, chúng tôi bắt gặp một điểm chung rất rõ ràng. Đó là khát vọng vươn lên của người dân nông thôn. Sự phát triển của những vùng quê này không đến từ may mắn.

Đằng sau mỗi căn nhà mới là hàng chục năm lao động. Đằng sau mỗi chiếc ô tô là những mùa vụ được đánh đổi bằng mồ hôi. Đằng sau những danh xưng “tỷ phú sầu riêng”, “làng tỷ phú cà phê” là biết bao câu chuyện về sự kiên trì vượt khó.

Những tỷ phú mang trái tim nghĩa tình

Tháng 8/2025, khi những vườn sầu riêng ở khu vực Đạ Huoai đang bước vào mùa thu hoạch, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra tại xã Đạ Huoai 2. Câu lạc bộ Nông dân tỷ phú chính thức được thành lập với 67 thành viên đầu tiên là những nông dân sản xuất giỏi, tiên phong ứng dụng khoa học kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và xây dựng mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Nhưng điều khiến nhiều người chú ý không chỉ là những con số doanh thu hàng tỷ đồng từ cây sầu riêng. Cùng với lễ ra mắt câu lạc bộ, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Đạ Huoai 2 đã phát động xây dựng chương trình “Sổ vàng nghĩa tình”, với mong muốn lan tỏa đạo lý “lá lành đùm lá rách”, xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, nhân ái và nghĩa tình. Chương trình hướng đến việc huy động nguồn lực chăm lo người nghèo, hộ khó khăn, gia đình chính sách và những hoàn cảnh không may trong cuộc sống.

“Sổ vàng nghĩa tình” cũng là nơi ghi nhận, tôn vinh những tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và nhà hảo tâm đã có những đóng góp thiết thực cho công tác an sinh xã hội tại địa phương. Ngay trong buổi phát động đầu tiên, số tiền đóng góp đã đạt 106 triệu đồng.

Từ những người từng đi khai hoang trên vùng đất mới, từng trải qua những ngày cơm độn khoai sắn, hôm nay nhiều nông dân đã trở thành tỷ phú nhờ cây sầu riêng, cây cà phê. Nhưng có lẽ, thành quả lớn nhất không chỉ nằm ở những ngôi nhà khang trang hay những chiếc xe tiền tỷ xuất hiện ngày càng nhiều giữa các vùng quê. Đó còn là sự sẻ chia, tinh thần tương thân tương ái và trách nhiệm với cộng đồng đang được chính những người nông dân làm giàu từ đất khơi dậy và lan tỏa.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, toàn tỉnh có gần 44.300 ha sầu riêng. Đến tháng 5/2026, toàn tỉnh tăng lên 45.550ha, trong đó, diện tích kinh doanh gần 24.000ha, tổng sản lượng dự kiến đạt trên 310.000 tấn.

Bởi, sự đổi thay của một vùng quê không chỉ được đo bằng giá trị kinh tế hay những con số tăng trưởng. Sự đổi thay ấy còn được đo bằng tình người, bằng những bàn tay sẵn sàng nâng đỡ nhau cùng vươn lên. Và trên những vùng đất từng nghèo khó của Lâm Đồng, những mùa quả ngọt hôm nay đang tiếp tục đơm hoa từ chính nghĩa tình ấy.

Ông Lê Quang Sơn - Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Du lịch miệt vườn Hà Lâm cho biết, mục tiêu của câu lạc bộ không chỉ là làm giàu mà còn tạo động lực để nông dân toàn xã cùng phát triển, hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn, nâng cao giá trị thương hiệu sầu riêng Đạ Huoai.

“Bởi sau tất cả, điều làm nên sức sống của một vùng quê không chỉ là những mùa vàng bội thu hay những ngôi nhà cao tầng mọc lên giữa vườn cây trái. Đó còn là tình làng nghĩa xóm, là sự đùm bọc của những người từng đi qua gian khó”, ông Sơn chia sẻ.

×