Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Già làng Krajan Plin - người thổi hồn vào di sản dưới chân Langbiang

Có một đứa trẻ người K'ho, mở mắt chào đời trong một hoàn cảnh hết sức đặc biệt. Năm 1961, đứa trẻ ấy cất tiếng khóc đầu tiên giữa rừng. Vừa tròn một tuổi, đứa con thiêng của đại ngàn ấy lại được tưới tắm phong tục lạ, được cho ngồi lên chiêng để lễ cúng.

Người trực tiếp thực hiện nghi lễ là ông cố nội của đứa trẻ - vị già làng Krajan Tot "Dam Dang", già làng thế hệ thứ 2, thứ 3 của tộc người K'ho Lạch định cư dưới chân núi Langbiang hùng vĩ. Đứa trẻ ấy là Krajan Plin.

Chân dung già làng Krajan Plin.

Trong lễ nghi đầu tiên của cuộc đời, gà, cơm nướng, trứng gà, chuối... đã được chuẩn bị đầy đủ, già làng làm lễ mở tai, thổi tai truyền lại văn hóa, lời ăn tiếng nói, âm nhạc, luật tục, sử thi cho Krajan Plin. Phải chăng, chính nhờ nghi lễ linh thiêng mà không phải đứa trẻ K'ho nào cũng được "ban phép", sự siêu nhiên bí ẩn đã mặc định chọn Krajan Plin làm nhịp cầu tâm linh kết nối văn hóa K'ho đặc sắc đang dần bị lãng quên, mai một trước dòng chảy khắc nghiệt của đời sống hiện đại đến thế hệ con cháu K'ho Lạch mai sau. Để rồi sau hơn 40 năm, vào năm 2000 Krajan Plin trở thành vị già làng trẻ nhất, uy tín nhất của Tây Nguyên, và là người nghiên cứu, sưu tầm, truyền bá và bảo tồn những phong tục tập quán người K'ho một cách chân thực và sinh động nhất.

Krajan Plin tâm sự, từ khi mười tuổi, anh đã rất yêu văn hóa dân tộc mình. Anh theo người lớn tập đánh cồng, đánh chiêng, âm nhạc dân tộc dân gian đã thấm đẫm tuổi thơ anh, để rồi sau này, âm nhạc dân tộc đã theo anh sang trời Âu và các nước Đông Nam Á theo những lời mời biểu diễn.

Buôn Đăng Ya, xã Lát (thị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng sau này), nơi cư ngụ của đồng bào K'ho Lạch, đã chứng kiến biết bao sự thay da đổi thịt về cả đời sống vật chất lẫn văn hóa tinh thần. Vốn có sự du nhập văn minh Tây phương từ khá sớm do người Pháp mang đến, sau lại chịu sự giao thoa của văn hóa người Kinh, những luật tục tập quán của người K'ho dần mất hẳn.

Giai đoạn Krajan Plin sinh ra, là giai đoạn chuyển từ làng cũ về làng mới, làng cũ ngày xưa nằm trong lòng hồ Dan Kia (trong lòng hồ Xuân Hương, là ruộng của đồng bào). Di chuyển từ đó, những sinh hoạt của đồng bào lại nâng lên một bước, ở nhà sàn cao hơn, từ nhà sàn tre nứa lên nhà sàn gỗ...

Krajan Plin dù là chứng nhân lịch sử, là người chứng kiến những sự kiện thật, dự tất cả các lễ hội thật, lễ cúng lúa, cúng rẫy, lễ cưới hỏi, ăn trâu tế thần... cũng không thoát khỏi cảm giác lạc lõng.

Có thể hiện tại, ngoài chức vị Già làng, nhiều người còn biết về Krajan Plin nhiều hơn vì anh là một nghệ sĩ đa tài đa nghệ. Với chất giọng khỏe ấm cùng cách chơi nhiều nhạc cụ tài tình, anh vừa là ca sĩ, vừa là nhạc sĩ, nhạc công. Bên cạnh đó anh còn viết thơ, viết sách nghiên cứu về luật tục người K'ho Lạch, in văn vần K'ho, in sách nhạc. Anh cũng là người đang viết rất nhiều sử thi. Dường như ở anh, có sự dung hòa của rất nhiều vai trò, khía cạnh nghệ thuật.

Anh hiểu hết các ngôn ngữ của các tộc người xung quanh Lâm Đồng (Nông, Mạ, K'ho, Sre, Chinh, Lạch...), còn biết tiếng Banah một cách rất sành sỏi. Ngoài ra, anh còn giỏi cả tiếng Anh, tiếng Pháp.

Các tác phẩm thơ, nhạc, công trình nghiên cứu văn hóa của Krajan Plin đã được ấn hành.

Hỏi anh: Ngôn ngữ là do ông tự học? Ông trả lời: "Ông được trời phú nó như thế! Ông mới nghiệm lại là được ông bà truyền, thần linh giao phó... gần như là người cuối cùng của bộ tộc. Ông đi đến đâu người ta quý mến niềm nở tiếp đón, có một cái gì bí ẩn mà mình không hiểu được...".

Và trong hình dung của đại đa số mọi người, có lẽ anh phải rèn luyện học tập trau dồi tri thức ở những ngôi trường đào tạo về nghệ thuật. Nhưng, thật bất ngờ, ngày xưa ông học y. Anh học Trung cấp Y Đà Lạt. Cũng chính nhờ 10 năm công tác về y tế ở Đam Rông, Krajan Plin có cơ hội thời gian nghiên cứu văn hóa của dân tộc mình. Hỏi về nguyên do đầu tiên khiến ông nảy ra ý tưởng đi sâu vào nghiên cứu, Krajan Plin đã chia sẻ một câu chuyện hết sức thú vị: "Cái ấn tượng đầu tiên, sự việc đầu tiên đập vào mắt mình là những ngôi nhà sàn không cài then. Nhà sàn mở cửa không cài then nhưng mình không vào được. Mình tự hỏi sao kỳ lạ vậy? Và từ đó, mình như bị lạc vào một thế giới khác (vì làng anh bị ảnh hưởng văn hóa Pháp - người viết), mình không tưởng tượng ra được. Nó mở ra rất nhiều chiều văn hóa, làm mình nhìn lại về dân tộc mình...".

Từ đó, hễ nghe người ta gọi nơi đâu có nghệ nhân kể sử thi, là ông lại đi gặp liền. Ông muốn so sánh nguồn, xác thực nguồn, để loại ra dị bản. Một câu chuyện ông tâm đắc, anh có thể nghe đi nghe lại cả chục lần. Hiện tại Krajan Plin đang lưu giữ hơn 100 băng cassette ghi lại lời kể sử thi của các nghệ nhân. Và họ, những người nghệ nhân ấy, lại hết sức tự nhiên, coi ông như truyền nhân lưu giữ nét văn hóa ở dạng thức truyền khẩu thông qua các câu thơ bằng văn vần. Chính vì lẽ ấy, ông càng có khao khát tìm hiểu, tự xử lý, tự biên dịch, tự phân tích...

Một thời gian, Krajan Plin có ý định định cư bên Mỹ, nhưng chính với tình yêu văn hóa dân tộc mình, ông đã trở lại bản xứ, để tiếp tục khôi phục, nuôi dưỡng tình yêu về văn hóa dân tộc.

Cuộc sống hiện tại, già làng Krajan Plin khôi phục văn hóa cồng chiêng, văn hóa trang phục, âm nhạc để đưa vào phục vụ du lịch với mong muốn vừa bảo tồn vừa xây dựng thông qua con đường du lịch. Dù một số cá nhân, một số tổ chức đặt câu hỏi về bản quyền, và cũng không hiểu ngọn ngành, làm ông cảm thấy buồn vì họ nhìn sự việc theo chiều phiến diện, thiển cận...

Ở đây, Krajan Plin là người đầu tiên đưa ra mô hình đi khôi phục bản sắc dân tộc và đưa vào làm du lịch. "Bằng con đường nào để bảo tồn sống động nhất? Lấy du lịch để nuôi văn hóa mình chứ!" - ông thật lòng bộc bạch.

Bằng sức lực của mình, niềm đam mê và tình yêu của mình, Krajan Plin đã tiếp cận và làm hồi sinh văn hóa K'ho. Anh từng nói, về với cội nguồn, với công việc, có lẽ không có tình yêu anh không thể làm được. Và từng bước, công việc của anh đã dần được thừa nhận.

Tùy thế hệ, từng giai đoạn, già làng hiện đại Krajan Plin tất bật với biết bao công việc, ông vẫn duy trì nhiều tour du lịch rừng, vừa khám phá, vừa như trở về nguồn cội.

Krajan Plin - đứa con thiêng của rừng khi xưa, vẫn giữ nguyên "hồn cốt của mình", và hàng năm, người con của núi rừng vẫn "nằm rừng"... Trở về với cánh rừng khi xưa, để lắng hồn mình lại, sống với thiên nhiên... Và ắt hẳn, niềm trăn trở về những nét văn hóa xưa cũ, những luật tục, những trang sử thi sẽ hội tụ thành niềm vui, thành cuộc sống, thành tình yêu, thành động lực khao khát trong anh để sống và cống hiến. Nhờ ông, văn hóa của người K'ho không còn gói gọn trong một "góc làng", thông qua cách làm của anh, nó sẽ tỏa sáng trọn vẹn và rực rỡ trong lòng những người muốn tìm tòi, khám phá, tìm hiểu những gì của ngày xưa cũ...

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×