Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Khúc hát thầm lặng giữ lửa hồn chèo đất Tổ

Trong chuyến đi ấy, điều đọng lại trong tôi là vẻ đẹp thuần khiết trong từng ca từ, từng giai điệu chèo đặc sắc ấy. Có người nói phụ nữ đẹp nhất khi ca hát, điều đó hẳn nhiên là đúng, nhưng còn các chị, các cô hát chèo ở Phú Thọ lại có vẻ đẹp đặc biệt, không lẫn vào đâu được. Thanh âm lúc cao vút, lúc trầm lắng như đang “bám” theo từng nhịp đệm đàn, như muốn chứng minh cho người xem thấy nghệ thuật dân gian có thể làm được những gì.

Văn hóa dân gian đòi hỏi người nghệ sỹ phải có sức chịu đựng bền bỉ, có tinh thần vượt khó, với những chị em hát chèo ở đất Tổ, chúng ta có thể xem họ biểu diễn, có thể trầm trồ thán phục mỗi khi tiếng hát vang lên, nhưng lại không hiểu hết những khó khăn họ đã phải trải qua để được duy trì đam mê, được cháy hết mình trên sân khấu. Vâng, cái sân khấu ấy có khi chỉ là khoảng đất, khoảng sân, rồi chiếc màn dựng vội. Ấy vậy mà một khi tiếng hát cất lên, cả tâm hồn và sự chan chứa của người phụ nữ như đồng điệu trong lòng du khách.

Với các gia đình làm nông, để duy trì các buổi sinh hoạt ở câu lạc bộ chèo, chị em phải cố gắng ghê gớm lắm. Đừng tưởng cứ làm diễn viên chèo là oai, là có danh cao quý. Có khi họ chỉ là những diễn viên nghiệp dư nhưng cũng đã phải hy sinh nhiều thứ. Đi hát chèo cũng tức là giảm bớt thời gian chăm sóc cho chồng con, gia đình. Nhưng các chị hiểu rằng, mình đi hát chèo phục vụ nhân dân cũng tức là mình làm đẹp cho xã hội, và đó là công việc vinh quang, dù thu nhập so với nghề khác không bằng.

Mỗi khi vở diễn của Đoàn nghệ thuật chèo Phú Thọ kết thúc, khán giả vỗ tay rồi người nghe xúc động, còn những nghệ sỹ của chúng ta lại bắt đầu thực hiện những công đoạn cuối cùng. Thay đồ, tẩy trang, dọn dẹp, rồi về nhà trong bóng đêm lặng lẽ. Khi công việc phục vụ khán giả kết thúc, các chị em ấy mới có thời gian nghỉ ngơi, mà chắc khi về nhà họ cũng đã vô cùng mệt mỏi. Khi đó, chỉ cần có một cốc nước mát, hưởng một chút gió trời cũng đủ để họ hạnh phúc. Có lẽ, đó chính là sứ mệnh và cái nghiệp của các chị em hát chèo, nhưng cũng là sự vất vả mà chị em vui vẻ đón nhận để phục vụ khán giả tốt hơn.

Chúng tôi vẫn thường hay tếu táo: chị em hát chèo như bơi trong dòng chảy nghệ thuật mới. Vâng, nghe thì thấy hình tượng nhưng việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian không phải là vấn đề đơn giản. Nói gì thì nói, đã là con người thì cuộc sống phải được đảm bảo rồi mới nghĩ đến chuyện khác. Đam mê đó, nhiệt huyết đó nhưng để theo được nó mãi thì gian khó lắm. Đoàn chèo cố gắng hết sức để đổi mới, để gìn giữ nghề nghiệp, để lan tỏa chèo trong nhân dân, nhưng trên thực tế, đó là một bài toán khó. Từ khi Nghệ thuật chèo ở Phú Thọ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, những người hát chèo càng có niềm tin rằng công sức tập luyện và trình diễn mỗi ngày của mình góp một phần vào nền văn hóa của dân tộc. Như một chủ nhiệm câu lạc bộ chèo ở xã tâm sự, dù tự trang trải kinh phí, tự sắm nhạc cụ, đạo cụ, trang phục nhưng họ được tổ chức bài bản và ngày càng chuyên nghiệp. Việc các cấp chính quyền cũng hỗ trợ về kinh phí và đào tạo chuyên môn cũng là nguồn động lực cho người hát chèo duy trì hoạt động của mình. Tất nhiên, để bảo tồn một môn nghệ thuật truyền thống thì công tác truyền thông, quảng bá cần được đẩy mạnh hơn nữa trong cộng đồng cũng như thường xuyên tổ chức các cuộc liên hoan, hội thi, hội diễn để di sản văn hóa này được thực hành thường xuyên.

Trong thời buổi công nghệ hiện đại, thông tin tràn ngập, các loại hình giải trí mới, mang tính thị trường đã ngày càng làm giảm sức hút của nghệ thuật truyền thông. Nhìn chung, thời gian để thành thạo về chèo khá lâu, vì vậy, bản thân người phụ nữ nếu muốn trở thành nghệ sỹ chèo chuyên nghiệp thì cần phải được đào tạo từ nhỏ. Lúc ấy, nếu không có tâm huyết thì không thể theo nổi nghề.

Ngày nay, ở Phú Thọ, nếu nói về những ngày luyện tập chăm chỉ, những buổi biểu diễn không kể nắng mưa, những ngày tự động viên nhau để giữ lửa cho chèo thì chúng ta có thể kể suốt ngày không hết. Niềm yêu thích với bộ môn nghệ thuật truyền thống cũng đều có giọng hát và bàn tay người phụ nữ. Tôi đã nghe kể về các nữ nghệ sỹ chèo như Dương Thị Ánh Tuyết, Dương Thị Hải Yến với giọng hát chèo đặc biệt và lòng tâm huyết với nghề. Không chỉ quen thuộc trên sân khấu, các chị còn tiếp lửa đam mê nghệ thuật chèo đến với thế hệ trẻ, âm thần xây dựng đội ngũ kế cận đủ sức gánh vác trọng trách lớn lao. Phú Thọ đã có những nữ nghệ sỹ tài năng như Bùi Thị Lan Anh, Nguyễn Thị Thu Thảo, …

Nói đến Phú Thọ, chúng ta chỉ có thể hòa mình vào trong các vở chèo, vì hay quá, đặc sắc quá. Dù là những vở diễn quen thuộc như “Lời thề non nước” “Nữ tướng Thục Nương”, hay “Quan Âm Thị Kính”, các nghệ sỹ chèo đã đưa nghệ thuật ấy đã hòa vào cùng khung cảnh, để đem nghệ thuật chân chính đến với mọi người.  

Để theo được nghề, những nghệ  sỹ đã  dành cả tuổi xuân cả mình, học tập từ nhỏ, luyện giọng hằng ngày để có một chất giọng tốt, để đem tiếng hát của mình đến mọi người, Đó là một tinh thần nghệ thuật truyền thống hiếm có. Người làm nghệ thuật ở Phú Thọ vẫn nổi tiếng là cần cù, chịu khó, lại tâm huyết với nghề, đã đạt được nhiều huy chương tại các cuộc thi, liên hoan sân khấu. Hàng loạt những nghệ sỹ mới ra đời, đưa nghệ thuật chèo Phú Thọ sống mãi với thời gian. Trong công cuộc bảo tồn văn hóa nghệ thuật dân gian, Phú Thọ đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm giữ gìn và bảo tồn môn nghệ thuật truyền thống dộc đáo này.

Trong sự nghiệp đầy vinh quang mà tự hào ấy, những chị em hát chèo đất Tổ đã làm rạng danh quê hương đất nước, cùng những con người tâm huyết với văn hóa dân gian, không quản ngại ngày đêm để gìn giữ nghệ thuật truyền thống quê hương. Các chị, các em, các cháu sẽ mãi là những người phụ nữ tuyệt với, cùng chung tay góp sức đưa văn hóa dân gian trở thành một phần không thể thiếu trong dòng chảy lịch sử, cùng văn hóa đất nước hội nhập trong thời đại mới. Những người phụ nữ ấy sẽ góp phần đưa nghệ thuật chèo vươn cao, bay xa, từng ngày bảo tồn và gìn giữ văn hóa dân tộc trong thời đại hội nhập. Tâm hồn ấy sẽ còn đọng lại mãi với thời gian.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×