Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Khúc vĩ thanh của những người lính mặc áo nâu sồng

Ngôi chùa cổ trong mắt đứa trẻ Trực Ninh

Nếu ai đó hỏi tôi về biểu tượng thiêng liêng nhất của mảnh đất Trực Ninh, tôi sẽ không ngần ngại dắt họ về thăm chùa Cổ Lễ. Người dân quê tôi vẫn quen gọi bằng cái tên thân thương ấy, nhưng trong văn bia, chùa có tên chữ là Thần Quang Tự - một ngôi cổ tự được chính vị quốc sư lừng danh thời Lý, Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không, tạo dựng. Từ một am nhỏ thuở sơ khai, ngôi chùa đã tắm mình qua ngần ấy thăng trầm của lịch sử để trở thành một phần máu thịt, một chứng nhân già cội giữ gìn nếp sống của bao thế hệ người dân quê tôi.

Lớn lên từ đất này, hình ảnh ngôi chùa đã hằn sâu vào tâm trí tôi với một vẻ đẹp kiến trúc vừa quen thuộc vừa độc đáo đến kỳ lạ. Ngay trước cổng chùa, tháp Cửu Phẩm Liên Hoa 12 tầng sừng sững vươn cao như một ngọn hải đăng tâm linh, che chở cho những người con bôn ba khắp nẻo đường đời mỗi khi hướng về góc biển chân trời quê mẹ. Nằm im lìm dưới mái điện kính, quả chuông Đại Hồng Chung nặng chín tấn vẫn ngày ngày thầm lặng giữ lấy cái hồn cốt, cái nhịp thở bình yên của làng quê. Điều khiến chúng tôi luôn tự hào là lối kiến trúc "nhất trụ quần đài" có một không hai do Hòa thượng Phạm Quang Tuyên đại trùng tu từ năm 1920. Đó là sự giao thoa tài hoa giữa nét uy nghiêm, huyền bí của Phật giáo Á Đông và những đường vòm cuốn tinh tế của kiến trúc phương Tây, tạo nên một danh lam vừa cổ kính, vừa mang hơi thở thời đại đầy kiêu hãnh.

Chốn cửa Phật vốn dĩ là cõi lánh đời thanh tịnh, nơi tháng ngày chỉ có tiếng gõ mõ đều đều và lời tụng kinh trầm ấm cầu nguyện cho vạn vật bình an. Thế nhưng, bánh xe lịch sử đã lăn qua những khúc quanh đầy máu và nước mắt. Năm 1947, gót giày viễn chinh của giặc Pháp tràn đến, tiếng súng đạn tàn khốc phá tan bầu không khí yên bình của những xóm làng Trực Ninh, máu của đồng bào đã đổ xuống ngay trên những cánh đồng xanh. Đứng trước nỗi đau xé lòng của quê hương, những người tu hành nơi đây đã không chọn cách quay lưng để giữ lấy sự bình yên cho riêng mình. Nhận ra "nước có độc lập thì đạo mới được hoằng dương", họ đã can đảm lựa chọn con đường "Nhập thế cứu đời". Tiếng mỏ tụng kinh khép lại, nhường chỗ cho lời thề cứu quốc; cõi tu hành thanh tịnh bỗng hóa thành một tiền đồn lòng dân, mở ra một chương sử huyền thoại và bi tráng lay động bao thế hệ mai sau.

Đêm phát nguyện lịch sử năm 1947

Trong suốt chiều dài lịch sử của mảnh đất Trực Ninh, đêm ngày 27 tháng 2 năm 1947 đã trở thành một dấu ấn vĩnh cửu, một đêm không ngủ ghi vào tâm khảm của bao thế hệ người dân quê tôi. Giữa cái lạnh giá của những ngày đầu xuân năm ấy, một cuộc mít tinh lịch sử và thiêng liêng chưa từng có đã diễn ra ngay tại sân chùa Cổ Lễ. Dưới ánh đuốc bập bùng soi rọi những gương mặt kiên trung, hai mươi bảy vị tăng ni - trong đó có cả những người tuổi đời còn rất trẻ, mái đầu vẫn chưa xanh tóc - đã đồng lòng đưa ra một quyết định lay động cả đất trời. Giữa làn khói trầm nghi ngút, họ thành kính lạy Phật rồi nhẹ nhàng xếp gọn những tấm áo nâu sồng, những chiếc cà sa thanh bần lên bệ thờ, để khoác lên mình bộ quần áo Vệ quốc quân màu xanh lá. Giây phút ấy, cả sân chùa như lặng đi, chỉ có ngọn lửa bùng cháy từ ánh đuốc và từ chính lòng căm thù giặc sâu sắc trong tim mỗi người con cửa Phật.

Hành động dấn thân ấy mang một ý nghĩa cao cả, viết nên một trang sử độc nhất vô nhị của Phật giáo Việt Nam. Các vị tăng ni đã can đảm đổi chuỗi tràng hạt từ bi lấy cây súng thép kiên cường, biến cây gậy thiền vốn dùng để chống lúc đường xa thành thứ vũ khí sắc bén đi đánh giặc cứu nước. Họ tạm rời xa tiếng mõ, khép lại những trang kinh kệ không phải để từ bỏ con đường tu hành, mà chính là đang thực hành tâm bồ tát ở cảnh giới cao nhất: cứu khổ phò nguy. Bởi họ hiểu rằng, muốn bảo vệ chính ngôi chùa quê hương, muốn giữ vững cội đạo vững bền, thì trước hết phải giữ lấy chủ quyền của đất nước. Hình ảnh bi tráng ấy đã kết tinh trọn vẹn trong những vần thơ bất hủ của nhà thơ Vũ Cao, như một tượng đài bất tử trong lòng người Trực Ninh:

“Cởi áo cà sa khoác chiến bào,

Tuốt gươm tự vệ ngắm trời cao.

Mỏ tụng kinh thưa nhường súng thép,

Gậy thiền bỗng hóa giáo gươm đao”.

Hai mươi bảy người con ấy bước ra từ cửa thiền, mang theo cả hồn thiêng sông núi và dòng máu kiên cường của quê hương ra chiến trường, sẵn sàng hiến dâng xương máu để đổi lấy ngày độc lập, bình yên cho xóm làng.

Những vị sư chiến sĩ trên trận mạc

Bước ra khỏi cổng chùa để dấn thân vào cuộc trường chinh vĩ đại của dân tộc, những người con cửa Phật quê tôi đã mang theo bản lĩnh kiên cường được tôi luyện qua tháng ngày tu học.

Giữa lằn ranh sinh tử nơi bom đạn ác liệt, sự điềm tĩnh và tâm thế không sợ hãi của người học Phật đã hóa thành một tinh thần thép vô song. Họ không mưu cầu danh lợi, không màng đến vinh hoa, chỉ có lòng từ bi hướng về nhân dân bị áp bức và một ý chí kiên định bảo vệ giang sơn. Sự ung dung trước cái chết, lòng quả cảm trước kẻ thù đã giúp các vị sư chiến sĩ Trực Ninh trở thành những người lính kiên trung, lập nên bao chiến công hiển hách trên khắp các chiến trường gian khổ từ Bắc vào Nam, khiến quân thù cũng phải nể phục.

Nhưng chiến tranh chưa bao giờ vắng bóng những mất mát, đau thương xé lòng. Trong cuộc chiến sinh tử ấy, mười hai người con của chùa Cổ Lễ đã vĩnh viễn nằm lại với đất mẹ, máu xương của các anh hòa vào lòng đất sông núi, trở thành những vị bồ tát hộ quốc an dân trong lòng lịch sử. Để rồi khi hòa bình lập lại, những người lính năm xưa may mắn sống sót trở về - như Hòa thượng Thích Thế Long - lại lặng lẽ cởi bỏ chiếc áo lính bạc màu sương gió, khoác lên mình tấm áo nâu sồng quen thuộc, trở về với chiếc mỏ, tiếng kinh và cuộc sống tu hành thanh bạch. Những tấm huân, huy chương cao quý được nhà nước trao tặng, họ không đem ra trưng trổ, mà lặng lẽ cất kín vào đáy hòm vuông như một kỷ niệm của thời gian. Đối với họ, phần thưởng lớn nhất không phải là danh vọng, mà là được nhìn thấy dải đất Trực Ninh rợp bóng cờ hoa, được thấy tiếng chuông đại hồng chung lại vang lên giữa một đất nước hoàn toàn độc lập, tự do.

Giữa tiếng trống hội quê hương và khoảng lặng tri ân

Thời gian trôi đi, những vết thương chiến tranh dần được da non chữa lành, và dải đất Trực Ninh lại rộn rã niềm vui mỗi mùa lễ hội. Cứ đến hẹn lại lên, từ ngày 13 đến ngày 16 tháng 9 âm lịch hằng năm, ngôi chùa Cổ Lễ lại mở hội, trở thành ngày vui lớn nhất của cả một vùng quê. Người dân từ khắp các ngả đường trong huyện và du khách thập phương lại nô nức đổ về đông như trẩy hội. Giữa tiếng trống ếch vang rền, dòng người chen chân nhau để được chiêm bái khoảnh khắc rước Phật uy nghiêm, để hòa mình vào những tiếng hò reo cổ vũ nồng nhiệt cho hội bơi chải trên dòng sông, hay chăm chú dõi theo những nước cờ người cân não, những sới vật rực lửa của các chàng trai quê khỏe khoắn.

Lễ hội chùa Cổ Lễ quê tôi chính là bức tranh sống động nhất về một làng quê trù phú, nơi những nét đẹp văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ vẹn nguyên qua bao đời. Thế nhưng, giữa không khí tưng bừng, náo nhiệt của thời đại số - nơi người ta dễ bị cuốn đi bởi những tiếng cười nói rộn ràng, những màn check-in lung linh trên mạng xã hội - lòng tôi lại chợt dấy lên một khoảng lặng trăn trở. Giữa muôn vàn thanh âm của lễ hội, liệu có mấy ai còn nhớ đến trang sử đẫm máu và hoa của ngày hôm qua? Có bao người trẻ biết rằng mảnh đất mình đang đứng từng chứng kiến những người con cửa Phật cởi áo cà sa khoác chiến bào? Tự nhắc nhở bản thân và tha thiết nhắn nhủ đến mỗi người bạn đồng hành: Đi hội vui chơi, thụ hưởng nét đẹp quê hương là điều đáng quý, nhưng xin đừng quên dừng chân thắp một nén hương thơm tại Đài tưởng niệm các Nghĩa sĩ Phật tử ngay trong khuôn viên chùa.

Khói hương nghi ngút bay lên bên đài tưởng niệm chính là nhịp cầu tâm linh nối liền quá khứ và hiện tại, là lời hứa của thế hệ hôm nay rằng sẽ không bao giờ lãng quên xương máu của những bậc tiền nhân đã ngã xuống cho tiếng chuông đại hồng chung mãi mãi ngân vang trong hòa bình.

Khoảng lặng tâm linh - lời hẹn ước của tuổi trẻ Trực Ninh

Rời khỏi bến sông với những tiếng hò reo, trống hội bơi chải náo nhiệt ngoài kia, tôi chọn bước chậm lại, tìm về phía Đài tưởng niệm các Nghĩa sĩ Phật tử nằm trầm mặc dưới bóng những tán cây cổ thụ già nua trong khuôn viên chùa. Không gian nơi đây dường như tách biệt hoàn toàn với cái ồn ã của ngày hội. Chỉ còn tiếng lá cây xào xạc hòa cùng làn khói hương trầm mỏng manh, bảng lảng bay vào thinh không. Bước chân của một người trẻ Trực Ninh như tôi bỗng chốc trở nên nhẹ nhàng và kính cẩn lạ thường khi đứng trước tấm bia đá thiêng liêng ấy.

Đứng trước đài tưởng niệm, tự tay thắp nén nhang thơm, lòng tôi thắt lại khi nhìn vào danh sách những vị sư đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Có những người nằm lại nơi núi rừng Tây Bắc, có người gửi thân xác dọc dải đất miền Trung sương gió. Giây phút ấy, tôi chợt nhận ra một sự thật sâu sắc: Cuộc sống hòa bình bình dị hôm nay, những tiếng cười reo giòn giã ngoài hội sông kia, hay chính tuổi trẻ tự do mà chúng tôi đang có, tất cả đều được tạo dựng và đánh đổi bằng máu xương của các vị "Sư chiến sĩ" năm xưa. Các thầy đã hiến dâng những năm tháng thanh xuân thanh sạch nhất của mình, đổi tấm áo nâu sồng lấy màu áo lính để giữ lấy sắc xanh vĩnh cửu cho quê hương này.

Lời hứa của thế hệ trẻ chúng tôi hôm nay thiết nghĩ chẳng cần phải là những điều đao to búa lớn. Sự gìn giữ và lòng tự hào đôi khi chỉ đơn giản là mỗi mùa hội về, giữa những niềm vui hội hè miên man, những người trẻ quê hương vẫn biết chọn cho mình một lối rẽ, dừng lại trước đài tưởng niệm để thắp một nén hương và nghiêng mình biết ơn quá khứ. Tiếng chuông chùa Cổ Lễ vẫn vang, dòng sông Ninh Cơ vẫn chảy, và ngọn lửa tri ân trong lòng những người con Trực Ninh sẽ luôn được trao truyền qua các thế hệ như một mạch nguồn bất tử.

Khúc tráng ca bất tử - chân lý của lòng yêu nước

Câu chuyện huyền thoại của hai mươi bảy vị tăng ni năm ấy đã để lại cho người dân Trực Ninh chúng tôi một chân lý sâu sắc và niềm tự hào khôn xiết: Lòng yêu nước chưa từng phân biệt màu áo, dù là sắc xanh vệ quốc kiên cường hay màu nâu sồng từ bi thanh bạch. Hành động dấn thân ấy chính là minh chứng sống động, thiêng liêng nhất cho tư tưởng “Đạo pháp luôn đồng hành cùng Dân tộc” của Phật giáo Việt Nam suốt hàng ngàn năm lịch sử. Khi Tổ quốc gọi tên, cõi tu hành không tách rời cõi thế, và lòng từ bi lớn nhất chính là lòng yêu nước, là quyết tâm bảo vệ sự bình yên cho nhân dân, cho nòi giống.

Giờ đây, mỗi khi tiếng chuông chùa Cổ Lễ ngân xa, lan tỏa trong ráng chiều vàng rực của vùng quê Trực Ninh, đó là lúc khúc tráng ca bi tráng của hai mươi bảy vị sư chiến sĩ năm xưa như sống lại trong tâm khảm mỗi người. Tiếng chuông ấy không chỉ thức tỉnh lòng người về với cõi thiện, mà còn là hồi kèn thúc giục, nhắc nhở thế hệ trẻ chúng tôi phải vững vàng bước tiếp vào tương lai, sống xứng đáng với những hy sinh vô bờ bến của cha ông. Lịch sử hào hùng của ngôi chùa quê hương sẽ mãi vẹn nguyên và vang vọng như hai câu thơ đúc kết trọn vẹn tinh thần của một thời kỳ máu và hoa:

“Chuông vạn cổ ngân dài trong khói lửa,

Áo nâu sồng nhuộm đỏ máu biên cương”.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×