Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Lời thề y đức bên khúc sông định mệnh

Để rồi hôm nay, giữa hẻm nhỏ Xóm Chài, mạch thuốc của dòng họ vẫn chảy, âm thầm dìu đỡ những phận đời nghèo đi qua giông gió, chưa một lần toan tính thiệt hơn.

Khúc sông định mệnh và lời thề tuổi 17

Hơn hai mươi năm đã trôi qua, nhưng cái lạnh của đêm tháng Chín năm 2003 hình như chưa bao giờ tan hết trong lòng người đàn ông ấy. Thỉnh thoảng, nằm nghe tiếng sóng vỗ vào mấy thân ghe đậu dọc bến sông Hậu, anh lại giật mình thức giấc. Ký ức tuổi mười bảy ùa về, rõ mồn một như vừa mới hôm qua.

Năm đó, nước thượng nguồn Mekong đổ về cuồn cuộn, sóng tung bọt trắng xóa trên nền nước đỏ sẫm. Có những khúc sông rộng, sóng đánh cao ràn rạt, xô đẩy nhau dữ dội. Trên chuyến ghe ngược dòng từ An Giang về Cần Thơ chở đầy thuốc Nam cứu người. Đêm khuya, sương xuống lạnh buốt, thương hai người cháu đi cùng còn nhỏ tuổi, lương y Diệp Văn Hải bảo mấy đứa nhỏ yên tâm chợp mắt để ông canh tay lái. Khi tụi nhỏ giật mình tỉnh giấc giữa tiếng nước reo rợn người, chiếc ghe đã trôi tự do, giữa dòng sông lớn, còn người chú, người cha ấy đã mãi mãi nằm lại dưới lòng sông lạnh ở tuổi bốn mươi bảy. Ba ngày sau, người ta mới tìm thấy thi thể ông dạt vào đám lục bình phía bờ Vĩnh Long, cách nhà hơn ba mươi cây số. Năm đó, Diệp Văn Thuận, con trai ông Hải vừa tròn 17 tuổi…

“Lúc nhìn dòng sông mênh mông rồi nhìn thân thể ba, tôi thấu hiểu tận cùng nỗi đau của sự mất mát. Ba mất, nhưng tâm nguyện của ba, của ông ngoại không thể đứt đoạn” - thầy Thuận nghẹn ngào, đôi mắt đỏ hoe nhớ lại. Đêm ấy, Thuận hiểu ra một điều cay đắng: Dòng sông nuôi sống người miền Tây bằng tôm cá, phù sa, nhưng cũng sẵn sàng nuốt chửng những phận người trong một cái chớp mắt.

Nhưng nỗi đau xé lòng không làm anh ngã quỵ. Nhìn vạt áo sờn vai của ba, nhìn cái tủ thuốc Nam còn dang dở của ông ngoại là lương y Lê Văn Ngọ để lại từ năm 1979, Thuận gạt nước mắt, tự hứa với lòng: “Ba nằm xuống rồi, nhưng mạch thuốc của dòng họ không thể đứt ngang. Sông lấy đi của nhà mình một người cha, mình phải trả lại cho đời một người thầy thuốc”.

Thật ra, từ khi tuổi 14, Thuận đã theo cha lặn lội lên núi, xuống rừng khắp các tỉnh miền Tây để hái thuốc. Đến năm 16 tuổi, anh đã nằm lòng từng vị dược liệu, thấu hiểu nguyên lý “chữa từ gốc, điều hòa cơ thể” để trị các bệnh về xương khớp, thần kinh, tiêu hóa…

Bây giờ, người xứ Khu vực sáu, phường Hưng Phú, quận Cái Răng này không ai gọi anh là Thuận nữa. Người ta gọi bằng cái tên rặt vẻ kính trọng mà thân thương: Thầy Hai Thuận. Sau những năm tháng miệt mài tại Viện Y học dân tộc để kết hợp tinh hoa Đông - Tây y, anh đã trở thành người giữ lửa, "cầm lái" con thuyền nhân ái Xóm Chài. Với anh, mỗi cây kim châm xuống, mỗi thang thuốc trao đi là một cách để viết tiếp hành trình thiện nguyện mà người cha còn bỏ dở trên dòng sông thẳm.

"Hồi sinh" những cuộc đời chạm ngõ cụt

Rẽ vào con hẻm nhỏ Xóm Chài giữa cái nắng đứng bóng xứ Tây Đô, chưa thấy người đã thấy mùi thuốc Nam ấm sực, thơm nồng phả ra. Phòng thuốc không đồng của anh Thuận với mẹ - bà Lê Thị Ngọc Hoa - lúc nào cũng đông đúc, nhưng ngặt nỗi không có tiếng gắt gỏng, cũng chẳng có bóng dáng cắc tiền công hay cái phong bì nào đổi chác.

Thầy Hai Thuận và mẹ chuẩn bị gạo, cơm để phân phát cho người bệnh nghèo.

Dân tới đây toàn người lao động nghèo, mang mấy chứng bệnh ngốn tiền như tai biến, liệt mặt, suy thận, thoái hóa cột sống… Ở cái xứ này, người nghèo sợ nhất là đổ bệnh. Cơn bệnh ngặt nghèo đổ xuống giống như một trận bão, quét sạch cái chòi rách, quét luôn cả chút hy vọng cuối cùng của những người chạy ăn từng bữa. Họ dắt dìu nhau tới đây, xem cái hiên nhà chứa đầy mùi thuốc này như cái phao cuối cùng bấu víu vào sự sống.

Nhiều người vuốt ngực bảo, "Hai Thuận nó có phép màu". Nhưng anh Thuận chỉ cười xòa, bảo phép màu gì đâu, mình găm mấy cây kim châm cứu, hốt mấy thang thuốc bằng cái tâm yêu thương, rồi đúng huyệt, đúng thuốc thì bà con hết bệnh. Cái triết lý trị bệnh của anh ngộ lắm, anh nói trong cơ thể con người ta, bệnh tật sinh ra là do mất cân bằng. Muốn trị cái bệnh, trước hết phải trị cái tâm bĩ cực của người ta trước. Cho nên ở đây, anh chữa bệnh bằng cây kim, bằng thang thuốc, và bằng cả những lời động viên ngọt dịu để đưa cơ thể người ta về lại thế quân bình âm dương.

Như chuyện chị Nguyễn Kiều Dung, năm nay 49 tuổi. Ngày đầu người ta chở chị tới, cái miệng méo xệch qua một bên, nửa người bên phải bị liệt hoàn toàn, tay chân buông thõng không còn chút lực. Chồng mất sớm, con cái đi làm ăn xa, gia cảnh ngặt nghèo tới mức chị đã nghĩ tới chuyện thắt cổ cho rảnh nợ. Qua bàn tay anh Thuận kiên trì bấm huyệt, châm cứu rồi dìu từng bước tập phục hồi chức năng, giờ chị Dung đi đứng phăm phăm, tự cầm chén cơm ăn. Chị Dung ngồi bên hiên nhìn anh Thuận đang bốc thuốc ngoài sân mà mắt rơm rớm: “Tui tưởng đời tui bỏ đi rồi. May gặp thầy Hai dốc lòng cứu cái thân xác này. Thầy không chỉ cứu cái chân cái tay của tui, thầy cứu cả cái mạng sống bế tắc của tui nữa”.

Hay như bà cụ Lê Thị Trình, mang trên mình cái di chứng tù đày từ nhà tù Côn Đảo năm xưa. Mấy cơn đau đầu như búa bổ hành hạ từ thời chiến tranh, bà lạm dụng thuốc giảm đau lâu ngày đâm ra loét nát cái dạ dày, người suy kiệt còn mọc xương sườn, cân lên chưa đầy bốn mươi bốn ký. Vậy mà nhờ anh Thuận kiên trì châm cho mấy mũi kim, hốt thuốc Nam uống ròng rã, bà sống vui khỏe mười lăm năm nay. Bà cụ cười sảng khoái, cái giọng khàn khàn đặc trưng của người già Nam Bộ: “May phước gặp Hai Thuận. Nó găm cho mấy mũi kim, hốt cho mấy ôm thuốc Nam đem về sắc uống mà tui sống khỏe re tới giờ, ra vạt đất sau nhà mần cỏ mần vườn rầm rầm. Ở đây ngộ lắm nghen, dân xứ nào tới nó cũng coi như ruột thịt, không có phân biệt giàu nghèo gì hết”.

Giữa cái nắng oi bức có khi vọt lên hơn bốn mươi độ của miền Tây, mồ hôi ướt đầm đìa trên lưng áo, nhưng vị lương y ấy chưa bao giờ lấy một đồng tiền công nào của người bệnh. Anh Thuận bảo: “Cái gì thuốc Nam thay thế được cho rẻ thì mình dùng để đỡ tiền cho bà con, chỉ khi cấp bách lắm mới đụng tới thuốc Tây. Bà con tin mình thì mình càng phải học. Những giọt nước mắt hạnh phúc, những nụ cười tươi của bệnh nhân chính là thứ thù lao quý giá nhất mà tôi nhận được”.

Sống cho gạo, chết cho hòm

Cái nghĩa khí của phòng thuốc Xóm Chài không dừng lại ở hiên nhà đầy mùi thuốc, nó lan ra tận sàn xe nghĩa tình, thấm vào từng hạt gạo... Hằng năm, Hội tổ chức trao tặng gần năm mươi tấn gạo cho các gia đình nghèo tại địa phương và khắp các tỉnh Tây Nam Bộ.

Cứ đều đặn ngày mười bốn, mười lăm và hai mươi chín, ba mươi âm lịch mỗi tháng, khi cả thành phố còn chìm trong giấc ngủ, anh Thuận, mẹ anh, cùng hơn năm mươi cô chú tình nguyện viên đã vô ra tất bật, khói bếp cay xè mắt. Người vo gạo, người xào rau, người đơm hộp cho kịp đúng bảy giờ sáng mang ba ngàn suất cơm chay nóng hổi giao tới mấy bệnh viện lớn ở Cần Thơ như Bệnh viện Đa khoa Trung ương, Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Y học cổ truyền…

Bà Phan Thị Tuyết Mai, quê tận Cà Mau, lên đây nuôi đứa con bạo bệnh, cầm hộp cơm trên tay mà tay chân run bần bật: “Mấy bữa nằm nhìn trần nhà thương cái thân mình rách nát, tiền túi không còn nổi một cắc cắn đôi. Thấy mấy cô chú khệ nệ bê thùng cơm vô bệnh viện, đưa tận tay hộp cơm còn nghi ngút khói, tui nuốt miếng cơm chay mà nghẹn ngào...”.

Không dừng lại ở đó, từ năm 2023 đến nay, hội thường xuyên tặng gạo, nhu yếu phẩm, xe đạp cho học sinh nghèo; trao xe lăn cho người khuyết tật, sửa sang lộ nông thôn và xây cầu bê tông cho bà con vùng sâu.

Nhưng có lẽ, cái góc khiến người ta vừa bùi ngùi vừa cảm phục nhất lại nằm ở khoảng sân phía bên trái ngôi nhà - nơi xếp ngay ngắn những chiếc quan tài từ thiện. Ở đây luôn có sẵn hòm phòng khi người nghèo nằm xuống, có sẵn xe tang và đội hỗ trợ tẩm niệm hoàn toàn miễn phí. Người xóm chài hay nói thâm trầm về cái triết lý sống ở đây: “Sống cho gạo, chết cho hòm”.

Đó không đơn thuần là một câu nói cửa miệng, đó là triết lý nhân sinh thấm đẫm cái nghĩa khí ngàn đời của người Việt. Sống thì nhường nhau miếng ăn tấm áo để cùng bước qua cơn thắt ngặt, thác thì đùm bọc, chở che nhau cái áo quan để nằm xuống được tôn nghiêm, ấm áp. Chỉ tính riêng năm qua, gần chín mươi bộ quan tài và hơn tám mươi chuyến xe nghĩa tình đã lặng lẽ đồng hành như vậy, đưa tiễn những phận đời nghèo về nơi chín suối bằng sự tử tế cuối cùng của tình đồng bào.

Vòng tròn nhân ái tự tái sinh bên dòng phù sa

Điều kỳ diệu nhất ở Xóm Chài là lòng tốt không bao giờ dừng lại. Nó giống như dòng phù sa sông Hậu, cứ bồi đắp, tuôn chảy và tái sinh liên tục. Những con người từng đến đây với thân xác rệu rã, bế tắc, sau khi được anh Thuận dốc lòng cứu chữa, lúc khỏe mạnh trở lại đã chọn một lối rẽ đầy lay động: Ở lại làm "thi công" không lương để trả ơn cuộc đời.

Bây giờ trong hội, người ta thấy chị Lam, anh Phong, bà Tư, anh Vinh…, những người từng bị gai cột sống, liệt mặt, viêm gân tay… nay đã trở thành trợ thủ đắc lực của anh Thuận. Ngày ngày, họ tình nguyện đi tìm thuốc, chặt thuốc, phơi thuốc, lấy niềm vui của người bệnh làm hạnh phúc của mình.

Lão nông Nguyễn Thanh Hải, sáu mươi bảy tuổi, người bị thần kinh tọa hành hạ suốt ba năm trời, bùi ngùi kể: “Ngày trước tui nghèo quá, chân đi không nổi, tới đây thầy Thuận cứu cái chân tui, lại còn bao luôn chén cơm chay mấy ngày bế tắc. Giờ tui khỏe rồi, tui xin ở lại đây phụ thầy một tay. Mình nhận ơn đời, giờ mình phải nối dài cái ơn đó ra chứ”.

Cứ thế, người được cứu quay lại cứu người khác. Cái lòng tốt ở Xóm Chài này nó không đứng yên một chỗ, nó có đôi chân và có hơi thở. Nó đi từ người này sang người khác, tạo thành một mạch ngầm nhân ái bao la, dệt nên số tiền thiện nguyện gần ba tỷ đồng mỗi năm từ cái thùng từ thiện "tùy hỷ" dăm ba ngàn đồng của người đến bốc thuốc, từ bó rau củ của các dì tiểu thương ngoài chợ.

Mấy năm qua, anh Thuận nhận được nhiều bằng khen của UBND thành phố Cần Thơ, được tuyên dương gương tiêu biểu trong “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, rồi danh hiệu “Vì sức khỏe cộng đồng”. Nhưng hỏi anh, anh chỉ cười xòa, bảo danh hiệu lớn nhất là thấy bà con khỏe mạnh, đi đứng được.

Có người từng hỏi anh Thuận, ôm đồm cái việc thiên hạ mấy chục năm trời bằng cái túi rỗng và đôi bàn tay mọc chai sạn, có bao giờ anh thấy mỏi mệt hay muốn dừng lại bỏ ngang không. Anh không trả lời, chỉ lặng lẽ nhìn ra khoảng sân nắng - nơi những nong thuốc Nam đang tỏa mùi thơm ngái, nơi chiếc xe tang từ thiện vừa trở về sau một chuyến đưa tiễn muộn, và đằng xa kia là khói bếp chuẩn bị đỏ lửa lúc nửa đêm.

Cái gánh nặng nghĩa tình của ba thế hệ đè lên đôi vai của người đàn ông trung niên, chưa một ngày ngơi nghỉ, cũng chưa một lần tính toán thiệt hơn. Người ta có thể gọi anh là người vác tù và hàng tổng, nhưng ở khúc sông này, đó là cái đạo làm người giản dị được viết bằng mồ hôi và máu thịt, thắp sáng niềm tin vào những điều tử tế giữa đời thực. Mạch ngầm ấy sẽ còn chảy mãi, lặng lẽ và bao dung, như dòng sông Hậu ngoài kia chưa bao giờ ngừng bồi đắp phù sa cho mảnh đất Tây Đô này. Đó chính là một câu chuyện Việt Nam đích thực, một nét chạm khắc thầm lặng và kiêu hãnh của tình đồng bào gắn liền với huyết mạch quê hương.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×