Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Mỗi người Việt là một câu chuyện đẹp về đất nước

Những ngày đầu ở London, giữa nhịp sống hối hả và đa sắc màu của một đô thị toàn cầu, mỗi lần giới thiệu mình đến từ Việt Nam, tôi thường nhận được những ánh mắt tò mò, thân thiện, đôi khi đi kèm với những câu hỏi rất giản dị nhưng khiến tôi suy nghĩ rất lâu: “Việt Nam bây giờ thế nào?”, “Người Việt Nam sống ra sao sau chiến tranh?”. Với nhiều người khi ấy, Việt Nam vẫn còn được hình dung chủ yếu qua chiến tranh, qua những thước phim tư liệu, những trang sách lịch sử, những ký ức về một dân tộc nhỏ bé nhưng kiên cường. Họ biết đến Việt Nam như một biểu tượng của ý chí độc lập, của lòng yêu nước, của khát vọng tự do. Nhưng Việt Nam của đời sống thường ngày, Việt Nam của đổi mới, của những con người cần cù, nhân hậu, thông minh, sáng tạo, Việt Nam của di sản, của bữa cơm gia đình, của tiếng ru, câu ca, của làng quê đang đổi thay và thành phố đang chuyển mình, thì không phải ai cũng hiểu thật đầy đủ.

Chính trong những cuộc trò chuyện bình thường ấy, tôi nhận ra rằng khi một người Việt Nam bước ra thế giới, chúng ta không chỉ mang theo hộ chiếu, bằng cấp, nghề nghiệp hay tên gọi cá nhân. Chúng ta còn mang theo một phần hình ảnh của đất nước. Cách ta nói năng, ứng xử, học tập, làm việc, cách ta tôn trọng người khác, cách ta tự hào mà không tự mãn, khiêm nhường mà không tự ti, tất cả đều góp phần làm nên một “câu chuyện Việt Nam” trong mắt bạn bè quốc tế. Có những lúc, chỉ một lời giới thiệu về Tết Nguyên đán, một câu chuyện về mâm cơm ngày giỗ, một lời giải thích về tục thờ cúng tổ tiên, một kỷ niệm về quê hương, về cha mẹ, cũng đủ để người đối thoại cảm nhận được chiều sâu văn hóa của dân tộc mình. Tôi hiểu rằng, từ những điều rất nhỏ, mỗi người Việt đều có thể trở thành một đại sứ văn hóa.

Càng sống xa Tổ quốc, tôi càng thấy rõ hơn giá trị của hai tiếng Việt Nam. Khi ở trong nước, ta có thể quen với những gì thân thuộc đến mức đôi khi không còn để ý: tiếng Việt vang lên trong đời sống hằng ngày, mùi khói bếp trong một chiều quê, tiếng chuông chùa trong buổi sớm, tiếng rao đêm ở phố cổ, bát nước chè xanh dưới gốc đa, những câu chuyện gia đình quanh mâm cơm, tình làng nghĩa xóm. Nhưng khi ở xa, những điều ấy bỗng trở thành một phần ký ức rất sâu, rất mềm, rất bền trong tâm hồn. Ta nhận ra văn hóa không phải là một khái niệm trừu tượng nằm trong sách vở. Văn hóa là cách một dân tộc sống, yêu thương, chịu đựng, vươn lên và để lại dấu ấn của mình trong lòng người khác.

Từ những năm tháng học tập ở nước ngoài đến sau này, khi có nhiều dịp tham dự các hội thảo quốc tế, làm việc với các chuyên gia, các tổ chức văn hóa, đặc biệt là trong quá trình tham gia các công việc liên quan đến hồ sơ di sản trình UNESCO, tôi càng thấm thía rằng thế giới quan tâm đến Việt Nam không chỉ vì chúng ta có một lịch sử hào hùng, mà còn vì chúng ta có một nền văn hóa giàu bản sắc, một cộng đồng con người biết gìn giữ ký ức, biết trân trọng cội nguồn, biết biến di sản thành sức mạnh tinh thần cho hiện tại và tương lai.

Khi cùng các đồng nghiệp làm hồ sơ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ trình UNESCO, tôi cảm nhận rất sâu rằng điều chúng ta đưa ra thế giới không chỉ là một thực hành tín ngưỡng, một lễ hội, một nghi lễ hay một không gian văn hóa. Điều sâu xa hơn là chúng ta kể với thế giới câu chuyện về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt Nam. Đó là câu chuyện về một dân tộc dù đi đâu, làm gì, sống trong hoàn cảnh nào, vẫn luôn hướng về cội nguồn. Đó là câu chuyện về một cộng đồng coi tổ tiên không chỉ là ký ức của quá khứ, mà là điểm tựa tinh thần của hiện tại. Đó là câu chuyện về sức mạnh cố kết dân tộc, nơi hàng triệu người Việt Nam, ở trong nước cũng như ở nước ngoài, có thể tìm thấy sự gặp gỡ trong một niềm tin chung: chúng ta cùng chung một cội nguồn, cùng chung một lịch sử, cùng chung một trách nhiệm với tương lai đất nước.

Nói như vậy không có nghĩa là câu chuyện Việt Nam chỉ nằm trong những di sản được ghi danh, trong những lễ hội lớn, trong những công trình nghiên cứu hay trên các diễn đàn quốc tế. Trái lại, câu chuyện Việt Nam sống động nhất lại hiện diện trong từng con người cụ thể. Một du học sinh Việt Nam học tập nghiêm túc, sống tử tế, biết giúp đỡ bạn bè, biết giới thiệu quê hương bằng sự chân thành, đã là một câu chuyện đẹp về đất nước. Một người lao động Việt Nam ở nước ngoài cần cù, giữ chữ tín, tôn trọng luật pháp sở tại, luôn hướng về gia đình và Tổ quốc, đã là một câu chuyện đẹp về đất nước. Một doanh nhân Việt Nam đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế bằng chất lượng, sáng tạo và trách nhiệm xã hội, đã là một câu chuyện đẹp về đất nước. Một nghệ sĩ Việt Nam mang âm nhạc, điện ảnh, mỹ thuật, thời trang, ẩm thực Việt Nam đến với công chúng thế giới, đã là một câu chuyện đẹp về đất nước. Một nhà khoa học Việt Nam miệt mài trong phòng thí nghiệm, một bác sĩ tận tụy với người bệnh, một giáo viên gieo chữ ở vùng cao, một người nông dân đổi mới cách làm để tạo ra sản phẩm sạch, một vận động viên thi đấu hết mình vì màu cờ sắc áo, tất cả đều đang kể câu chuyện Việt Nam bằng chính cuộc đời và công việc của mình.

Có lẽ vì thế, tôi luôn tin rằng sức mạnh mềm quốc gia không chỉ được tạo nên từ các chiến dịch quảng bá quy mô lớn, dù những chiến dịch ấy rất cần thiết. Sức mạnh mềm còn được bồi đắp từ hàng triệu hành vi nhỏ bé nhưng đẹp đẽ của người Việt Nam trong đời sống hằng ngày. Một nụ cười thân thiện với du khách, một hành động nhường đường, một lời xin lỗi đúng lúc, một thái độ chuyên nghiệp trong công việc, một sản phẩm được làm tử tế, một không gian văn hóa được giữ gìn sạch đẹp, một di tích được ứng xử bằng lòng kính trọng, một lễ hội được tổ chức văn minh, một dòng thông tin tích cực trên mạng xã hội, tất cả đều có thể góp phần làm cho Việt Nam trở nên đáng mến hơn, đáng tin hơn, đáng trân trọng hơn.

Trong kỷ nguyên mới, khi đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển với vị thế, tầm vóc và khát vọng lớn hơn, yêu cầu kể câu chuyện Việt Nam càng trở nên quan trọng. Bởi hình ảnh quốc gia hôm nay không chỉ được quyết định bởi những gì chúng ta nói về mình, mà còn bởi những gì thế giới nhìn thấy, cảm nhận và trải nghiệm khi tiếp xúc với con người, sản phẩm, không gian, dịch vụ, văn hóa và cách ứng xử của chúng ta. Một đất nước muốn vươn lên mạnh mẽ không thể chỉ có tăng trưởng kinh tế. Một dân tộc muốn đi xa không thể chỉ có tài nguyên, lao động hay thị trường. Chúng ta cần một nền tảng văn hóa vững chắc, một hệ giá trị được nuôi dưỡng bền bỉ, một con người Việt Nam hiện đại vừa có tri thức, năng lực sáng tạo, tinh thần công dân toàn cầu, vừa có lòng yêu nước, ý thức cộng đồng, tình nghĩa gia đình, sự nhân ái và trách nhiệm với xã hội.

Tôi nghĩ, kể câu chuyện Việt Nam hôm nay không phải là chỉ kể về quá khứ vàng son, dù quá khứ ấy luôn là niềm tự hào lớn lao. Chúng ta đã có một lịch sử giữ nước hào hùng, đã đi qua chiến tranh bằng bản lĩnh phi thường, đã chứng minh cho thế giới thấy sức mạnh của một dân tộc biết đoàn kết và hy sinh vì độc lập, tự do. Nhưng nếu chỉ kể Việt Nam bằng chiến tranh, chúng ta chưa kể hết về mình. Việt Nam hôm nay còn là câu chuyện của đổi mới, của hội nhập, của những làng quê đang chuyển mình, của những đô thị sáng tạo, của những người trẻ khởi nghiệp, của những nhà khoa học làm chủ công nghệ, của những nghệ sĩ đưa bản sắc Việt vào ngôn ngữ đương đại, của những doanh nghiệp vươn ra thị trường thế giới, của những cộng đồng biết bảo tồn di sản để phát triển du lịch bền vững, của những người Việt Nam ở nước ngoài vẫn đau đáu hướng về quê hương.

Việt Nam hôm nay cũng là câu chuyện của sự hòa giải giữa truyền thống và hiện đại. Chúng ta không giữ văn hóa bằng cách đóng kín nó trong tủ kính của quá khứ, mà bằng cách làm cho văn hóa sống trong đời sống hôm nay. Một làn điệu dân ca có thể vang lên trong không gian số. Một chất liệu truyền thống có thể bước vào thiết kế thời trang hiện đại. Một món ăn dân gian có thể trở thành thương hiệu ẩm thực quốc tế. Một làng nghề có thể trở thành điểm đến du lịch sáng tạo. Một di sản có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế địa phương. Một câu chuyện lịch sử có thể được kể lại bằng điện ảnh, trò chơi điện tử, sách tranh, bảo tàng số, nghệ thuật trình diễn, để đến gần hơn với thế hệ trẻ. Khi văn hóa được đánh thức bằng sáng tạo, di sản không còn là ký ức nằm yên, mà trở thành năng lượng phát triển.

Tôi đã từng chứng kiến ở nhiều diễn đàn quốc tế, bạn bè thế giới không chỉ muốn nghe chúng ta nói rằng Việt Nam đẹp, Việt Nam anh hùng, Việt Nam giàu bản sắc. Họ muốn được gặp những con người Việt Nam cụ thể, được nghe những câu chuyện thật, được nhìn thấy sự thay đổi thật, được trải nghiệm những giá trị thật. Họ bị thuyết phục không chỉ bởi những khẩu hiệu lớn, mà bởi sự chân thành, bởi năng lực, bởi phẩm chất, bởi cách chúng ta biến lời nói thành hành động. Một câu chuyện hay về Việt Nam vì thế phải là câu chuyện có thật, có người thật, việc thật, cảm xúc thật và giá trị thật. Càng thật bao nhiêu, câu chuyện ấy càng có sức lan tỏa bấy nhiêu.

Nhìn ở chiều sâu, câu chuyện Việt Nam không chỉ là câu chuyện của thắng lợi, thành tựu hay vẻ đẹp được phô bày. Đó còn là câu chuyện của nghị lực vượt khó, của khả năng đứng dậy sau mất mát, của tinh thần không đầu hàng nghịch cảnh. Chúng ta đã đi qua chiến tranh, đói nghèo, bao vây cấm vận, thiên tai, dịch bệnh, những bước ngoặt khó khăn của phát triển. Nhưng trong mỗi thử thách, phẩm chất Việt Nam lại được bộc lộ: sự đoàn kết, lòng nhân ái, tinh thần tương thân tương ái, khả năng thích nghi, ý chí học hỏi và khát vọng vươn lên. Một đất nước được yêu mến không phải vì không có khó khăn, mà vì cách đất nước ấy đối diện với khó khăn. Một dân tộc được kính trọng không phải vì chưa từng vấp ngã, mà vì sau mỗi lần vấp ngã vẫn biết đứng lên, biết đi tiếp, biết biến đau thương thành sức mạnh và biến ký ức thành động lực.

Tôi đặc biệt mong rằng trong hành trình kể câu chuyện Việt Nam, chúng ta sẽ không chỉ tìm kiếm những điều rực rỡ, phi thường, mà còn biết trân trọng những điều bình dị. Bởi vẻ đẹp của một quốc gia không chỉ nằm ở những công trình lớn, những thành tích lớn, những con số lớn. Vẻ đẹp ấy còn nằm trong cách một người con chăm sóc cha mẹ già, cách một cộng đồng chung tay sau thiên tai, cách một người trẻ dám trở về quê hương khởi nghiệp, cách một gia đình giữ nếp nhà trong nhịp sống hiện đại, cách một người dân ứng xử văn minh với du khách, cách một cán bộ tận tụy giải quyết công việc cho nhân dân, cách một nghệ sĩ lao động nghiêm túc để tạo ra tác phẩm có giá trị, cách một doanh nghiệp chọn con đường phát triển bền vững thay vì lợi nhuận ngắn hạn. Chính những điều bình dị ấy làm nên độ sâu nhân văn của câu chuyện Việt Nam.

Trong thời đại truyền thông số, câu chuyện Việt Nam có thể đi rất xa chỉ sau một cú chạm. Một bức ảnh đẹp, một đoạn phim ngắn, một bài viết xúc động, một sản phẩm sáng tạo, một hành động nhân văn có thể lan tỏa đến hàng triệu người trên thế giới. Nhưng cũng chính vì thế, trách nhiệm của mỗi người càng lớn hơn. Không gian mạng không chỉ là nơi tiêu thụ thông tin, mà còn là một không gian văn hóa. Mỗi người Việt khi tham gia không gian ấy cũng đang góp phần tạo nên hình ảnh Việt Nam. Một lời nói thiếu chuẩn mực có thể làm tổn thương hình ảnh chung. Một hành động tử tế có thể làm sáng lên phẩm chất dân tộc. Một câu chuyện được kể bằng trách nhiệm có thể trở thành nguồn cảm hứng cho cộng đồng. Trong kỷ nguyên số, mỗi công dân càng có nhiều cơ hội để trở thành người kể chuyện về đất nước, nhưng cũng càng cần nhiều hơn ý thức văn hóa, sự tỉnh táo và lòng tự trọng quốc gia.

Tôi vẫn nhớ cảm giác của mình trong những năm tháng ở Anh, khi đứng giữa một không gian quốc tế rộng lớn và tự hỏi: mình có thể làm gì để bạn bè hiểu hơn về Việt Nam? Câu trả lời ban đầu rất giản dị: hãy sống tốt, học tốt, làm việc nghiêm túc, nói về đất nước mình bằng sự chân thành, giới thiệu văn hóa Việt Nam bằng niềm tự hào, lắng nghe thế giới bằng thái độ cởi mở. Sau nhiều năm, trải qua nhiều công việc, nhiều chuyến đi, nhiều cuộc gặp gỡ, tôi vẫn tin câu trả lời ấy đúng. Quốc gia được tạo nên từ nhân dân. Hình ảnh quốc gia được tạo nên từ từng con người. Câu chuyện lớn của đất nước được viết nên từ hàng triệu câu chuyện nhỏ của mỗi chúng ta.

Tôi tin rằng, Việt Nam của hôm nay và ngày mai sẽ không chỉ được thế giới biết đến như một dân tộc anh hùng trong chiến tranh, mà còn như một quốc gia sáng tạo trong hòa bình, nhân văn trong phát triển, bản lĩnh trong hội nhập, giàu bản sắc trong toàn cầu hóa. Để làm được điều đó, chúng ta cần những chiến lược lớn, những chính sách đúng, những nguồn lực mạnh, nhưng trước hết và sau cùng, chúng ta cần những con người Việt Nam đẹp: đẹp trong nhân cách, đẹp trong trí tuệ, đẹp trong lao động, đẹp trong văn hóa ứng xử, đẹp trong khát vọng cống hiến.

Khi mỗi người Việt Nam trở thành một câu chuyện đẹp, đất nước Việt Nam sẽ trở thành một bản anh hùng ca mới của thời đại: không chỉ vang lên từ quá khứ hào hùng, mà còn tỏa sáng trong hiện tại đổi mới và mở ra tương lai phồn vinh, hạnh phúc.

×