Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Người chăm chút "lộc trời" nơi đỉnh Quế

Kể về truyền thống giữ rừng của người Cơ Tu

Khi tìm kiếm địa danh đỉnh Quế, nay thuộc xã Hùng Sơn của TP.Đà Nẵng, một cơ sở du lịch sinh thái mang cái tên là lạ “Lộc Trời” nổi lên như một điểm nghỉ dưỡng, săn mây và khám phá thiên nhiên, văn hóa của đồng bào Cơ Tu. Chủ cơ sở này là Bh’ling Miêng - một người Cơ Tu tiên phong làm du lịch.

Bh'ling Miêng trước cổng Khu du lịch sinh thái Lộc Trời do anh gây dựng.

Bh’ling Miêng sinh năm 1979 tại xã Tr’Hy, huyện Tây Giang trước đây, nay là xã Hùng Sơn. Tr’Hy chính là địa danh có đỉnh Quế trời ban, được người Cơ Tu nơi đây coi như điểm “dưỡng tâm” mỗi dịp cuối tuần hay công việc nương rẫy, nuôi trồng đã tạm ổn. Nơi đây bốn mùa mây bay, mỗi buổi bình minh của một ngày mới mặt trời ló rạng từ dãy núi phía Đông được chào đón bằng sự nhiệt thành, mỗi buổi hoàng hôn mặt trời rời đi sau những dãy núi phía Tây trong nỗi quyến luyến của người Cơ Tu. Du khách đến với đỉnh Quế đã mang về những khuôn hình hòa cùng thiên nhiên, và quan trọng hơn họ như được thanh lọc tâm hồn, lan tỏa những thông điệp tích cực trong việc bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ rừng, tôn trọng tự nhiên vốn đã trở thành một nét văn hóa của người Cơ Tu được trao truyền từ đời này qua đời khác.

Chính bởi nét văn hóa này mà rừng núi nơi đây vẫn còn nguyên vẹn màu xanh, có đỉnh Arung ngập tràn hoa đỗ quyên khoe sắc, đặc biệt nơi đây vẫn còn giữ được quần thể pơ mu cổ thụ cả nghìn cây trên rừng Zi’liêng, nhiều cây ước tính tuổi thọ đến 1.300 năm. Khách tìm đến đỉnh Quế và lưu trú tại Lộc Trời ngoài mong muốn săn mây, đón những khoảnh khắc đẹp lúc bình minh hay hoàng hôn còn có nguyện vọng thăm “Vương quốc pơ mu” đặc biệt này.

Vào mùa hoa đỗ quyên, một số khách mê trekking còn đặt tour leo đỉnh Arung, đỉnh núi có độ cao 2.050 mét, cao nhất vùng Tây Giang trước đây nằm ở ranh giới giữa xã Tr’Hy và xã Lăng, hiện nay là Hùng Sơn và Tây Giang. Quần thể hoa đỗ quyên mới được phát hiện tại đây và được công nhận là cây di sản đã thêm một lần đánh thức núi rừng.

Mùa cao điểm du lịch, Bh’ling Miêng phải huy động cả con cháu trong họ tham gia làm việc tại homestay, dẫn khách và giới thiệu văn hóa Cơ Tu. Truyền thống giữ rừng, coi rừng là thiêng liêng, bất khả xâm phạm được truyền từ bao đời của người Cơ Tu đã được anh kể cho từng du khách.

Từ khát vọng đánh thức núi rừng quê hương

Nhìn ông chủ homestay tất bật với công việc, ít ai biết rằng Bh’ling Miêng đã trải qua một hành trình đấu tranh và dám dừng lại con đường đang đi để rẽ một lối mới.

Bh'ling Miêng bên view Lộc Trời Homestay.

Bh’ling Miêng vốn học cử nhân ngành Công tác xã hội của Đại học Khoa học Huế năm 1997, học xong anh về địa phương tham gia công tác, là Bí thư Đoàn thanh niên của xã Tr’Hy. Nhiều năm lăn lộn với phong trào thanh niên, động viên các bạn trẻ lập thân lập nghiệp, vươn lên làm giàu trên chính quê hương, đến một ngày Bh’ling Miêng cũng nhìn lại chính bản thân mình. Anh có khát vọng đánh thức đỉnh Quế quê anh, để những thứ trời ban được lan tỏa, trân trọng và giữ gìn, nhưng bấy lâu, phần vì chưa đúng thời điểm, phần vì bận mải công tác mà chưa làm được.

Ban đầu Bh’ling Miêng tham gia phát triển dược liệu, trồng sâm ba kích tím, dần dần anh có ý tưởng sẽ mở một cơ sở lưu trú để du khách đến đỉnh Quế có thể tận hưởng thiên nhiên, hòa mình vào bao la núi rừng, cảm nhận vẻ đẹp của rừng và trên hết là nhận rõ những giá trị mà rừng mang lại cho con người. Thời điểm ấy, sau những năm tháng cống hiến, địa phương xã Tr’Hy dự nguồn đưa anh lên làm Phó Chủ tịch xã. Đứng trước lựa chọn này Bh’ling Miêng đã suy nghĩ rất nhiều về một sự chuyển hướng. Cuối cùng, anh quyết định theo đuổi đam mê làm du lịch với mong muốn khách đến với Tr’Hy quê anh nhiều hơn, biến những tài sản không thể gọi tên, những di sản văn hóa thành tiềm lực kinh tế.

Bh’ling Miêng đã trình bày nguyện vọng với lãnh đạo xã Tr’Hy để xin nghỉ công tác, dành thời gian và tâm sức hiện thực hóa khát vọng. May mắn là anh đã được ủng hộ. Khi ấy huyện Tây Giang cũng đang có các hoạt động xúc tiến du lịch, rất cần những người tiên phong hưởng ứng. Anh Pơloong Plênh - nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, đầu tư du lịch huyện Tây Giang trước đây nhớ lại, trong một chuyến khảo sát tiềm năng du lịch của huyện tại Aliêng (khu vực điểm du lịch sinh thái Lộc Trời bây giờ) anh đã xuống thăm khu sản xuất và trồng dược liệu ba kích tím dưới tán rừng của Bh’ling Miêng và đã chia sẻ cùng Miêng ý tưởng xây dựng nhà đón khách để vừa làm điểm bán sản phẩm dược liệu vừa kết hợp du lịch trải nghiệm thăm vườn sâm, tắm thác và các điểm rừng di sản...

Năm 2019, Bh’ling Miêng bắt đầu khởi sự. Biết bao khó khăn tìm đến. Bên cạnh số tiền tích lũy, anh làm đơn vay vốn ngân hàng. Ngày nào hai vợ chồng cũng cặm cụi ở khu Lộc Trời, đầu tiên là dựng khu Nhà chung làm nơi trưng bày sản phẩm dược liệu, dần dần anh dựng thêm những ngôi nhà nhỏ làm nơi lưu trú. Mẫu mã Miêng tự tìm trên mạng xã hội để tham khảo. Tích cóp được đồng nào hai vợ chồng đều đầu tư làm homestay, tiền bỏ vào thun thút mà mọi thứ vẫn ngổn ngang chưa đâu vào đâu khiến chị Zơ Râm Thị Gớớch - vợ anh cũng nôn nóng ruột. Nhưng Bh’ling Miêng động viên vợ phải kiên trì, không bỏ cuộc.

Trước đây làm cán bộ nói nhiều hơn làm, bây giờ vào “thực chiến” cần làm nhiều hơn nói. Trải nghiệm thực tế đã cho anh nhiều bài học quý. Khu vực nơi anh triển khai dựng homestay nằm cách đỉnh Quế khoảng 2km, có thuận lợi là nằm trên cung đường đi từ trung tâm Tây Giang lên Tr’Hy và không quá xa đỉnh để khách sau tham quan, ngắm cảnh có thể quay lại lưu trú. Những ngày đầu khách chưa biết đến Lộc Trời nhiều, dần dà qua sự giới thiệu và việc lan tỏa trên mạng xã hội, khách phương xa đã biết đến cơ sở của gia đình anh nhiều hơn.

Huyện cũng tạo điều kiện giúp đỡ bằng việc khi có các đoàn khách lên Tây Giang đã giới thiệu lưu trú và sử dụng dịch vụ tại Lộc Trời để Miêng có thêm niềm tin, có thu nhập nhằm tiếp tục tái đầu tư. Bên cạnh đó, huyện cũng kết nối với các chuyên gia về du lịch trải nghiệm tham gia góp ý để cơ sở hoàn thiện dần điểm đến và các sản phẩm du lịch sinh thái.

Đến nay, sau 7 năm đi vào hoạt động, Bh’ling Miêng cho biết, khách đến Lộc Trời mỗi tháng cũng 15-20 đoàn, đoàn nhiều thì hơn chục người, đoàn ít dăm bảy, đôi ba người. Tuy lượng khách chưa nhiều nhưng bước đầu vợ chồng anh đã có nguồn thu cho những trang trải, và niềm vui lớn hơn đó là thực tế đã chứng minh anh đi đúng hướng, những tâm huyết, công sức, tiền của bỏ ra đã bước đầu mang lại kết quả.

Hiện vợ chồng anh vẫn còn nợ ngân hàng 600 triệu đồng vay vốn đầu tư, nhưng Bh’ling Miêng tin tưởng vào con đường anh đã chọn. Bh’ling Miêng kể, có thời điểm vườn sâm hơn 10ha của vợ chồng anh đang kỳ thu hoạch sau 5 năm trồng và chăm sóc không may bị vùi lấp do sạt lở đất khiến anh bị thua lỗ, cũng may homestay đón được khách mới có thu nhập để trả lãi vay vốn.

Khai thác văn hóa Cơ Tu trong du lịch

Dẫn tôi đi tham quan những căn nhà thiết kế hình chóp nằm giữa thiên nhiên, ở trong có thể ngắm view núi rừng, Bh’ling Miêng cho biết, khu Lộc Trời ngoài nhà chính cho các hoạt động chung hiện có 6 căn “nhà rừng” như vậy. Các vật liệu thiên nhiên được ưu tiên sử dụng, thiết kế, trưng bày, sắp đặt tạo nên một không gian tự nhiên gần gũi.

Trước một sàn gỗ làm khu ăn uống, Bh’ling Miêng giới thiệu anh đã làm một khu bếp cách điệu từ căn bếp của người Cơ Tu. Bếp lửa dùng kiềng, sát vách có bày một hàng ché, trên bếp treo một khung bám khói bếp đen nhánh được Bh’ling Miêng giải thích gọi là tir - dụng cụ được người Cơ Tu làm bằng mây treo trên mái buông xuống lưng chừng bếp, tir này sẽ dùng để sấy củi lấy trên rừng về, tận dụng khói và nhiệt bốc lên để củi khô nỏ, dễ bắt lửa khi đun, tir cũng còn để treo các quả bầu khô đựng hạt giống hay gia vị. Bây giờ thì nó còn mang tính trang trí, set up cho homestay mang màu sắc bản địa.

Bh’ling Miêng say sưa nói về những ý tưởng của anh khi phát triển du lịch đi cùng với gắn kết văn hóa, giới thiệu những nét đặc sắc truyền thống của đồng bào Cơ Tu với du khách hay những ý nghĩa, câu chuyện đơn giản từ mỗi đồ vật, mỗi hoa văn trong nhà của người Cơ Tu hoặc tại nhà Gươl là nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng. Dịch vụ homestay đã giúp anh làm điều này tốt hơn. Đã có những buổi Lộc Trời Homestay tổ chức trình diễn điệu tâng tung - da dá, là vũ điệu dâng trời của người Cơ Tu, để giới thiệu đến những vị khách nước ngoài về thăm Tây Giang và lưu trú tại đây. Bên bếp lửa, giữa đại ngàn, tiếng trống tiếng chiêng và những động tác mạnh mẽ, uyển chuyển của những chàng trai, cô gái Cơ Tu đã khiến những vị khách như bị vũ điệu rừng xanh mê hoặc.

Câu chuyện giữa chúng tôi kéo dài, bóng tối đã lan dần trên núi rừng bao la trước mặt. Đồ ăn được dọn ra mâm, bày trên một tàu lá chuối Bh’ling Tôn - con của anh trai Bh’ling Miêng vừa chặt và nướng qua trên lửa. Bữa tối diễn ra vui vẻ, gồm tôi và vợ chồng Bh’ling Miêng cùng Bh’ling Tôn. Chúng tôi uống rượu do nhà Bh’ling Miêng nấu và ngâm ba kích tím. Đồ ăn ngoài cá bắt ở suối còn có thịt lợn nướng và rau. Cá kho theo kiểu truyền thống của người Cơ Tu trong chiếc nồi thót miệng kiểu dáng rất lạ vẫn đươc om trên bếp lửa, vỉ cá nướng được chị Zơ Râm Thị Gớớch nhấc ra từ than hồng gỡ từng con lên đĩa, mùi thơm bùi tỏa khắp không gian nhỏ, quyện với hương đêm của rừng như đánh thức khứu giác. Đặc biệt là món canh rau rừng rất thanh ngọt dễ ăn. Bh’ling Miêng đã kể rất hay về loại rau này. Anh bảo, loài rau này chỉ mọc ở ven suối, trước đây sóc chồn ăn chứ không đến lượt con người, vì rau rất ngọt, khi con người lại gần rừng hơn, sóc chồn vào sâu hơn thì rau mới còn, nhưng chúng chỉ mọc ở nơi mát mẻ, ướp đẫm sương và dưới những tán cây rừng. Phải vào mùa và phải hữu duyên lắm mới được ăn loại rau “lộc trời” này. Chúng tôi đã thống nhất gọi tên nó là “canh Lộc Trời” để định danh cho một món ẩm thực đặc sắc.

Tôi hỏi Bh’ling Miêng về lý do đặt tên homestay là “Lộc Trời”, anh giải thích rằng, tất cả mọi thứ người Cơ Tu có được là nhờ trời đất, khí hậu, thổ nhưỡng và các sản vật từ rừng, bởi thế người Cơ Tu nguyện gìn giữ, chung sống với rừng, biết ơn trời đất, biết ơn mẹ rừng đã chở che. Anh có mong muốn làm rõ triết lý ấy và giới thiệu nó đến du khách. Với ý nghĩa đó, khi lập homestay anh đã chọn cái tên “Lộc Trời” để đặt cho cơ ngơi của mình. Khu vực đỉnh Quế với cảnh đẹp trời ban, từ chỗ được người Cơ Tu ghé chơi, gìn giữ, tận hưởng, đến nay nó đã được chia sẻ, lan tỏa nhiều hơn đến các vị khách phương xa trong và ngoài nước.

Mở ra những cơ hội mới

Bh’ling Miêng cho biết, từ khi sáp nhập tỉnh Quảng Nam vào TP.Đà Nẵng, đã có những dấu hiệu tốt về du lịch, bởi Đà Nẵng vốn là trung tâm du lịch lớn của miền Trung thu hút lượng du khách rất lớn. Số khách có nhu cầu khám phá văn hóa bản địa, trải nghiệm thiên nhiên núi rừng từ Đà Nẵng đã tìm về đỉnh Quế nhiều hơn.

Du khách nước ngoài chụp ảnh cùng đồng bào Cơ Tu sau đêm biểu diễn vũ điệu tâng tung - da dá truyền thống tại Lộc Trời Homestay.

“Làng du lịch sinh thái pơ mu” của huyện đóng tại xã Axan trước đây đã phát triển khá tốt, nay các xã Gari, Tr’Hy, Axan, Ch’rơm sáp nhập thành xã Hùng Sơn nên cả dải núi rừng dọc Tỉnh lộ 606 đã cùng một đơn vị hành chính với những dư địa phát triển mới. Tiếp nối những gì đã làm của Tây Giang hôm qua, xã Hùng Sơn hôm nay đã duy trì định hướng phát triển Làng du lịch sinh thái, giới thiệu tới du khách rừng pơ mu cổ thụ hơn một nghìn năm tuổi, hàng năm tổ chức Lễ tạ ơn rừng kết hợp như một lễ hội du lịch. Dịp này thường diễn ra những hoạt động văn hóa lan tỏa bản sắc của đồng bào Cơ Tu, từ lễ hội đâm trâu, vũ điệu dâng trời nơi những chàng trai, cô gái Cơ Tu hòa trong nhịp tâng tung - da dá, tiếng cồng chiêng, tiếng trống, tiếng tù và âm vọng núi rừng. Thời gian diễn ra lễ hội lượng khách đổ về Hùng Sơn rất đông, các nhà truyền thống của đồng bào tại làng hay những cơ sở lưu trú tư nhân như Lộc Trời Homestay luôn kín khách.

Anh Pơloong Plênh - nguyên Phó trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Tây Giang trước đây nói rằng, Bh’ling Miêng là thanh niên Cơ Tu vùng biên giới tiên phong bỏ việc công chức để khai mở phát triển kinh tế từ dược liệu và du lịch xanh trên chính mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, cách mạng và nhiều tài nguyên du lịch về sinh thái, góp phần tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương, đặc biệt là mở ra hướng đi để thanh niên vùng cao học tập. Điều đó thật đáng quý. Sau khi thực hiện hành chính địa phương hai cấp, anh Pơloong Plênh được phân công làm Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tây Giang, còn khu vực Lộc Trời Homestay thuộc xã Hùng Sơn, nhưng mỗi ngày thấy khách về Lộc Trời nhiều hơn, anh Pơloong Plênh cũng rất vui, vui vì những hoạt động xúc tiến du lịch của huyện trước đây đã mang lại hiệu quả, vui vì màu xanh của núi rừng được giữ, rừng cây di sản được nhiều người biết đến và vui vì người dân trong vùng có thu nhập bền vững từ dược liệu và du lịch sinh thái.

Hiện nay Tỉnh lộ 606 từ xã Tây Giang vào khu vực biên giới đi qua Hùng Sơn đang được sửa chữa, nâng cấp. Cửa khẩu Tây Giang cũng đang trong lộ trình đề nghị nâng cấp từ cửa khẩu phụ lên cửa khẩu chính, tới đây việc đi lại, giao thương sẽ thuận tiện hơn. Điều này sẽ mở ra những cơ hội phát triển mới cho Hùng Sơn, cho đỉnh Quế của Bh’ling Miêng. “Lộc Trời” nơi đây sẽ được đánh thức song song với việc gìn giữ, bảo tồn trong khát vọng chung sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên, nơi mẹ rừng mãi được tôn trọng để chở che con người. Triết lý sống của người Cơ Tu sẽ dẫn lối, sẽ được những người như Bh’ling Miêng trao truyền để lớp trẻ Cơ Tu hôm nay tiếp tục kể câu chuyện về vùng đất ngàn đời họ đang sinh sống.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×