Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Người dệt nắng trên những bản khắc ẩn loát và hành trình mang hồn Việt ra thế giới

Anh là Nguyễn Thy - nghệ danh Nam Lâm - họa sĩ tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật TP.HCM chuyên ngành in khắc. Dành ra hơn 10 năm để nghiên cứu một loại hình nghệ thuật ít phổ biến, Nam Lâm không chỉ khẳng định bản sắc cá nhân qua các tác phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam mà anh còn là một người thầy đang mở ra lối đi, ươm mầm cho những "họa sĩ nhí" bước ra thế giới, viết tiếp câu chuyện tự hào của thế hệ người Việt trong tương lai.

Gieo hạt từ bóng tối ẩn loát

Khắc ẩn loát (Intaglio) hay đồ họa in ấn độc bản vốn là một trong những loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn và tính chuẩn xác đến khắc nghiệt. Không giống như việc cầm cọ lướt trên toan để thấy ngay màu sắc, người nghệ sĩ đồ họa in ấn phải làm việc ngược: Họ đục đẽo, cào xước, ăn mòn axit trên bề mặt vật liệu cứng để tạo nên những rãnh sâu. Mực được lấp đầy vào những khoảng hõm ấy, rồi qua sức ép nghìn cân của trục lăn, một tác phẩm mới được khai sinh trên giấy.

Với họa sĩ Nam Lâm, hành trình ấy giống như một cuộc độc thoại nội tâm sâu sắc. Năm 2020, giới mộ điệu nghệ thuật tại TP.HCM từng ngỡ ngàng trước triển lãm cá nhân “Other Futures” (Những tương lai khác) của anh tại Trung tâm Nghệ thuật Đương đại The Factory. Đó là cột mốc định hình một tư duy nghệ thuật khác biệt: Vừa đậm chất suy tưởng về thời cuộc, vừa làm chủ hoàn toàn những kỹ thuật in ấn phức tạp nhất. Nhưng, Nam Lâm không giữ thế giới ấy cho riêng mình. Anh hiểu rằng, để “câu chuyện Việt Nam” được kể một cách dõng dạc trong ngôn ngữ nghệ thuật toàn cầu, người nghệ sĩ không thể chỉ đứng trong tháp ngà.

Từ cốt cách truyền thống đến những biểu tượng đương đại

Xem tranh khắc của Nam Lâm, người ta dễ dàng nhận ra một thế giới quan vừa quen vừa lạ, nơi những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam được đặt định trong một chiều kích tư duy mới. Anh không lặp lại những lối mòn tả thực. Với Nam Lâm, những hình tượng thân thuộc như đóa hoa sen thanh tao, những chiếc lá cây tĩnh lặng, hay quả chò xoay tít trong gió chiều TP.HCM... đều trở thành những cái cớ để anh đối thoại với chất liệu. Hồn Việt trong tác phẩm của anh không nằm ở sự phô diễn bề nổi, mà ẩn tàng trong sự tỉ mẩn của nét khắc, trong cái tĩnh lặng, sâu lắng của chiều sâu tâm thức người Việt.

Thế nhưng, thế giới nghệ thuật của Nam Lâm chưa bao giờ dừng lại ở quá khứ. Anh khéo léo bắc một cây cầu từ truyền thống chạm đến hơi thở của đời sống hiện đại qua những biểu tượng tưởng chừng như rất đỗi bình dị: Một chiếc thuyền giấy neo đậu bên bờ suy tưởng, một cánh hạc giấy chở che những ước vọng bay cao, hay những chiếc bong bóng mong manh bay lơ lửng giữa không gian bản khắc. Những hình ảnh ấy vừa gợi nhắc về một miền ký ức tuổi thơ trong trẻo của bao thế hệ người Việt, vừa là lời tự sự đầy tính đương đại về sự mong manh, biến chuyển của vạn vật trong xã hội hiện đại. Sự kết hợp nhuần nhuyễn này tạo nên một ngôn ngữ thị giác độc bản - nơi bản sắc Việt Nam không bị đóng khung trong bảo tàng, mà sống động, dịch chuyển và chạm đến cảm xúc của công chúng toàn cầu.

Cánh chim không mỏi trên bản đồ nghệ thuật quốc tế

Giai đoạn từ năm 2021 đến 2024 chứng kiến một sự "bùng nổ" thầm lặng nhưng đầy kiêu hãnh của cái tên Nam Lâm tại các diễn đàn quốc tế. Nếu có một tấm bản đồ đánh dấu những nơi tranh của anh đi qua, người ta sẽ thấy một mạng lưới dày đặc nối liền nghệ thuật in ấn Việt Nam với thế giới.

Năm 2021, tác phẩm của anh có mặt tại Triển lãm Đồ họa Quốc tế lần thứ 2 tại Thổ Nhĩ Kỳ. Đến năm 2022, dấu chân nghệ thuật của Nam Lâm mở rộng ra khắp các châu lục: Từ Triển lãm Quốc tế về Bản in và Sách nghệ thuật GraficaRi tại Croatia, Biennale Đồ họa Tirana lần thứ nhất tại Albania, cho đến Triển lãm GCB MiniPrint tại Berlin (Đức) và ARTiJA tại Serbia. Thậm chí, vượt qua nửa vòng Trái đất, những bản khắc mang tâm hồn Việt cũng đã chinh phục được hội đồng nghệ thuật của Bảo tàng Artemio Alisio tại Argentina.

Năm 2023 và 2024 tiếp tục là chuỗi những quả ngọt khi cái tên Nam Lâm liên tục xuất hiện tại các điểm hẹn nghệ thuật danh giá: Triển lãm Triennale Đồ họa Sofia lần thứ 9 (Bulgaria), Biennale In ấn Quốc tế Yerevan (Armenia), và đặc biệt là Biennale Thạch bản Quốc tế lần thứ 4 tại Belgrade (Serbia) năm 2024.

Mỗi chuyến đi của một bức tranh là một lần văn hóa Việt Nam đối thoại với thế giới. Giữa những xu hướng nghệ thuật số, những tác phẩm khắc in thủ công của Nam Lâm mang đến một tiếng nói độc bản, kiên cường, đầy tính suy tưởng của một người con đất Việt đương đại - trân trọng giá trị cốt lõi nhưng không ngại mở lòng với những thông điệp toàn cầu như tình yêu, bản sắc và sự dịch chuyển (“Migrations” tại Ba Lan).

Các tác phẩm tiêu biểu của Nam Lâm mang đậm dấu ấn hình tượng nghệ thuật văn hóa Việt Nam tham gia các triển lãm quốc tế.

Khi "mầm xanh" vươn mình ra biển lớn

Một người nghệ sĩ thành công là điều đáng quý, nhưng một người nghệ sĩ biết dùng hào quang của mình để soi đường cho thế hệ sau lại là một điều vô giá. Song song với những đêm thức trắng nơi xưởng in, Nam Lâm dành tâm huyết cho sự nghiệp giảng dạy.

Lớp học của anh không có những khuôn mẫu khô khan. Anh dạy các em nhỏ cách cảm nhận nhịp điệu của những đường nét, cách yêu những vệt mực lem và kiên nhẫn với từng thớ gỗ. Kỹ thuật khắc độc bản vốn khó với người lớn, qua bàn tay dẫn dắt của anh, bỗng trở thành một trò chơi khám phá thế giới đầy kỳ diệu của các học viên nhí.

Trái ngọt đã đến theo cách nhân văn nhất. Không chỉ thầy đi triển lãm quốc tế, mà các "học viên nhí" dưới sự dẫn dắt của họa sĩ Nam Lâm cũng đã xuất sắc có tranh được lựa chọn trưng bày tại các cuộc triển lãm quốc tế. Đó không chỉ là sự công nhận về mặt tài năng, mà còn là minh chứng cho một phương pháp giáo dục nghệ thuật đúng đắn: Khơi gợi, tôn trọng sự khác biệt và tiếp thêm sự tự tin để những thế hệ tương lai mang dòng máu Việt có thể ngẩng cao đầu bước ra sân chơi toàn cầu. Nhìn những đứa trẻ háo hức xem thư mời từ các tổ chức nghệ thuật nước ngoài, Nam Lâm biết rằng, hạt giống mà anh gieo trồng đã bắt đầu nảy mầm vững chãi.

Nam Lâm đang hướng dẫn các học viên nhí, các bạn trẻ trong lớp học và các workshop cá nhân tại TP.HCM.

Viết tiếp câu chuyện Việt Nam từ những điều bình dị

Câu chuyện của họa sĩ Nam Lâm là hình mẫu sống động cho tinh thần Việt Nam trong thời đại mới: Sáng tạo, kiên trì, tự hào về nguồn cội nhưng không ngừng hội nhập toàn cầu. Anh không chọn những cách quảng bá ồn ào. Anh chọn đi sâu vào chiều sâu của kỹ thuật, chọn sự tĩnh lặng của lao động nghệ thuật để tiếng vang tự cất lời.

Bằng những bản khắc ẩn loát vượt hàng ngàn cây số đến với công chúng quốc tế, và bằng cả những giờ lên lớp truyền lửa cho thế hệ mầm non, Nam Lâm đang góp phần dệt nên một hình ảnh Việt Nam đương đại tươi đẹp, tri thức và đầy sức sống.

Hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn. Những bản khắc của Nam Lâm sẽ lại tiếp tục được phủ mực, trục lăn sẽ lại quay, và câu chuyện về một Việt Nam sáng tạo, nhân văn sẽ còn được kể mãi trên những trang giấy nghệ thuật thế giới.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×