Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Người phụ nữ "truyền lửa" tiếng Việt ở Kiev

Chị Vân Anh sinh ra ở miền Bắc nhưng lớn lên tại miền Nam, theo học tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM. Sau khi tốt nghiệp đại học - chuyên ngành ngân hàng, chị làm việc ở Ngân hàng Công thương TP.HCM. Vào năm 1993, chị sang Ukraine cùng chồng. Tại đây, chị tiếp tục theo học Trường Đại học Ngoại ngữ Kiev từ năm 2000 và nhận bằng Thạc sĩ vào năm 2008. Khi ấy, cô Victoria Musyuchuk - PGS, Tiến sĩ Ngữ văn - nhà Việt Nam học có giới thiệu Trường Đại học Ngôn ngữ Phương Đông Kiev đang cần người dạy tiếng Việt và họ đã mời chị đi dạy. Đó chính là cơ duyên đưa chị đến với Bộ môn Tiếng Việt. Chị dạy ở đó từ năm 2007 đến năm 2012 thì Trường Đại học Tổng hợp mang tên Taras Shevchenko đã mở ra Bộ môn Tiếng Việt và mời chị về dạy. Cô Victoria Musiychuk và chị là những người đầu tiên giảng dạy Bộ môn Tiếng Việt tại Trường Đại học Tổng hợp Kiev.

Những Thạc sĩ đầu tiên của Bộ môn Tiếng Việt - Đại học Tổng hợp mang tên Taras Schevchenko - Đại học Quốc gia Kiev - Ukraine. Ảnh: Hoa Lý

Bộ môn tiếng Việt của Trường Đại học Tổng hợp Taras Shevchenko mới bắt đầu được thành lập và chính thức đi vào giảng dạy từ tháng 9/2012. Sau một năm học, Bộ môn Tiếng Việt đã cử các em sang Việt Nam thực tập ở Trường Đại học Quốc gia Hà Nội theo tinh thần Biên bản ghi nhớ giữa hai Nhà nước Việt Nam và Ukraine. Mặc dù rất mới mẻ nhưng đã có những thành tựu đáng kể: Các thầy cô và trò đều nỗ lực dạy và học, vượt qua muôn vàn khó khăn ban đầu. Sẽ có lứa sinh viên đầu tiên của trường tốt nghiệp, các em sẽ trở thành những nhà Việt Nam học tương lai tiếp tục đi gieo mầm tiếng Việt trên đất nước mình.

Bộ môn Tiếng Việt của Khoa Ngữ văn Viễn Đông và Đông Nam Á thuộc Viện Ngôn ngữ Trường Đại học Tổng hợp mang tên Taras Schevchenko mở ra nhằm thu hút sự quan tâm trong việc nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ dành cho các học sinh tốt nghiệp phổ thông chuẩn bị nhập vào cơ sở giáo dục cao hơn và muốn tìm hiểu về ngôn ngữ phương Đông trong đó có Việt Nam. Trải qua nhiều năm gắn bó với Bộ môn Tiếng Việt, chị Hà Thị Vân Anh đã vượt qua biết bao nhiêu khó khăn, bỡ ngỡ ban đầu để đi đến ngày hôm nay cùng những thành quả rất đáng tự hào. Chị đã chia sẻ cùng tôi những cảm xúc khi dạy tiếng Việt: "Lần đầu tiên đứng lớp dạy thứ tiếng của mình cho các em sinh viên Ukraine, tôi thật sự xúc động, cảm thấy có gì đó rất đặc biệt, rất thiêng liêng và xen lẫn niềm tự hào dân tộc".

Các sinh viên Bộ môn Tiếng Việt chụp ảnh lưu niệm cùng Thạc sĩ Ngôn ngữ Hà Thị Vân Anh tại Đại sứ quán Việt Nam ở Ukraine. Ảnh nhân vật cung cấp

Chị Vân Anh nói: “Theo tôi, để hội nhập với thế giới thì việc quảng bá văn hóa hình ảnh bằng các phương tiện thông tin đại chúng để mang giá trị Việt ra khắp năm châu vẫn chưa đủ, mà chúng ta cần phải đưa tiếng Việt ra khắp thế giới. Chỉ có thông qua con đường ngôn ngữ, cụ thể là truyền bá ngôn ngữ thì mới đưa được thế giới đến gần chúng ta hơn và ngược lại. Để khắc phục những khó khăn trong giảng dạy tiếng Việt cho các em sinh viên nước ngoài, cụ thể là sinh viên Ukraine thì trước tiên phải tìm những tài liệu, sách tham khảo tiếng Nga hoặc tiếng Ukraine dịch ra tiếng Việt để các em dễ hiểu. Bản thân tôi đã tự soạn những bài giảng theo chủ đề thông dụng trong cuộc sống hàng ngày để các em dễ tiếp thu và dễ thực hành. Và sau vài năm giảng dạy, tôi đã tự biên soạn bộ sách song ngữ dành cho các em sinh viên của Bộ môn Tiếng Việt cho phù hợp với tiếng mẹ đẻ của các em và dành cho những người bắt đầu học tiếng Việt dựa trên những sách của các nhà Việt Nam học đã viết bằng những quy tắc sao cho dễ hiểu nhất”.

Các lớp sinh viên người Ukraine được chị Vân Anh đào tạo, nhiều em đã học lên Thạc sĩ, có em đã làm nghiên cứu sinh, có em công tác bên Bộ Ngoại giao, nhiều em sang Việt Nam theo diện trao đổi Giáo dục đều rất yêu mến đất nước, con người và văn hóa Việt Nam. Có nhiều em lập gia đình với người Việt và ở lại Việt Nam làm việc luôn.

Đối với con em cộng đồng người Việt theo học tiếng Việt và các giáo viên tiếng Việt ở Kiev thì "Tâm thế của chị Vân Anh khi làm việc rất hân hoan, gần gũi, thân thương và mang tính trách nhiệm cao. Chị chỉ mong có một điều là các thầy cô và các trò đều quyết tâm đồng lòng gìn giữ và phát huy tiếng mẹ đẻ - cội nguồn của mình ở xứ người. Khi Ban Tiếng Việt, Hội Người Việt Nam thành phố Kiev được thành lập, phần lớn là các cô chưa qua trường lớp sư phạm nhưng đều là những người có tâm huyết, tận tụy với công việc, có tinh thần rèn luyện, học hỏi nâng cao chuyên môn".

Được sự ủng hộ của Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraine, Hội Người Việt Nam thành phố Kiev đã có nhiều cuộc họp và đi đến sự nhất trí hoàn toàn về việc tổ chức lớp học tiếng Việt cho con em cộng đồng. Lớp học được tổ chức tại Trường phổ thông số 251 mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh và khai giảng vào ngày 5/9/2017, Thạc sĩ Ngôn ngữ Hà Thị Vân Anh được tín nhiệm bầu làm Trưởng nhóm giáo viên tiếng Việt. Suốt thời gian từ năm 2017 đến khi dịch Covid hoành hành bắt buộc phải đóng cửa trường học, cô Hà Thị Vân Anh đã dìu dắt đội ngũ giáo viên cả chuyên và không chuyên để từng bước hoàn thiện chương trình giảng dạy cho con em cộng đồng. Tiêu biểu nhất là Lớp học tiếng Việt Kiev đã tổ chức được Cuộc thi Olimpic Tiếng Việt đầu và trao giải cho những em học tốt nhất. Các cháu học hành ngày càng tiến bộ, giao tiếp bằng Tiếng Việt ngày càng trôi chảy, tự nhiên hơn...

Nói về bản thân mình hiện nay, chị Vân Anh chia sẻ: "Năm 2022 khi chiến sự bắt đầu bùng nổ, gia đình tôi không muốn xa Kiev. Tuy nhiên, khi thấy tình hình căng quá nên cả nhà đã tạm thời di tản về phía Tây của Ukraine. Riêng tôi khi đó buộc phải sang lánh nạn tại Đức vì tình hình sức khỏe. Nguyên do là trước chiến tranh 2 tháng tôi phải nằm nhà, một cú ngã mạnh đã làm tôi bị chấn thương ở đầu nên bác sĩ yêu cầu phải ra nước ngoài kiểm tra lại bởi tình huống lúc đó là các bệnh viện và hiệu thuốc ở Kiev đóng cửa hoàn toàn. Ở Đức, sau một thời gian điều trị thuốc men tôi cũng dần dần hồi phục. Trong thời gian lánh nạn, tôi vẫn tiếp tục dạy online và viết sách".

Chị Vân Anh tâm sự về những thăng trầm trong thời điểm đầy cam go này: "Tôi đã rời xa Kiev, rời xa trường 3 năm, bởi vì trong thời gian đó đã có nhiều biến cố lớn xảy ra với tôi. Sau biến cố bị chấn thương ở đầu, rồi chiến tranh xảy ra và lần lượt 2 năm liên tiếp bố mẹ tôi qua đời. Có lẽ đây là thời điểm gây chấn động lớn nhất về tâm lý trong cuộc đời tôi. Khi mọi việc đã qua đi, tôi quyết tâm quay lại Kiev, mặc dù biết là chiến tranh vẫn còn căng thẳng, thậm chí là khốc liệt, nhưng vì gia đình, người thân của tôi vẫn còn ở Kiev. Với lại, tôi yêu Kiev, yêu người dân nơi đây. Tôi nhớ trường, nhớ đồng nghiệp, nhớ các em sinh viên và nhớ nghề. Thực lòng mà nói, tôi thích dạy học, nhưng không thích dạy online. Tôi muốn đứng trên giảng đường và được tương tác trực tiếp với các em sinh viên của mình bằng ngôn ngữ "sống", ngôn ngữ "thực". Đấy là lý do tại sao tôi trở lại Kiev".

Chị Vân Anh không kể nhưng tôi biết trong thời gian đi lánh nạn vừa chữa bệnh, vừa bay đi bay về lo tang sự cho bố mẹ ở Việt Nam, chị vẫn hoàn thành Chương trình Khoá học Hội nhập tại Đức với Chứng chỉ B1 tiếng Đức và bài thi Politika với điểm tuyệt đối 33/33 - thật đáng ngưỡng mộ và tự hào!

Về hiện tại và tương lai của Bộ môn Tiếng Việt, chị Vân Anh cho biết: "Tôi và cô Victoria Musiychuk sẽ phối hợp cùng nhau viết một quyển giáo trình Dịch thuật chuyên ngành Việt - Ukraine. Tôi chuyên về phần tiếng Việt, cô Victoria chuyên về phần tiếng Ukraine. Chúng tôi rất mong muốn Bộ môn Tiếng Việt có đầy đủ giáo trình của riêng mình để thuận tiện cho việc giảng dạy. Năm nay, Bộ môn Tiếng Việt chỉ còn có 1 lớp năm thứ 3 nên tôi dạy 1 học kỳ, còn học kỳ 2, các em sang Việt Nam thực tập nên tôi đi thực tập ở Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Ukraine. Trong thời gian thực tập, tôi đã hoàn thành xong bài báo khoa học (cùng với cô Victoria), tham gia 2 cuộc hội thảo với 2 bài tham luận. Tôi đã biên soạn 1 bộ sách tiếng Việt dành cho các em sinh viên và những người Ukraine yêu thích tiếng Việt. Với bộ giáo trình này, tôi đã được Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Kiev tặng giải thưởng Taras Shevchenko - Giải thường cao quý nhất và một Giấy khen. Đấy là một nguồn động viên lớn, là động lực để tôi tiếp tục làm việc. Ngoài ra, tôi cũng có viết một số bài báo về chuyên ngành. Hiện nay, Ukraine đang có chiến tranh nên Bộ môn Tiếng Việt cũng bị ảnh hưởng nhiều trong việc tuyển sinh, mặc dù Bộ Giáo dục và Nhà trường cũng rất tích cực hỗ trợ".

Không những thế, chị Vân Anh còn là thành viên của Ban điều hành Diễn đàn giữ gìn tiếng Việt và thường xuyên có các bài tham luận có giá trị để trao đổi cùng với các nhà giáo, nhà nghiên cứu người Việt Nam trên toàn thế giới với mục đích đưa tiếng Việt, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bản sắc văn hóa rất riêng, rất đẹp và rất nhân văn...

Và đúng như chủ đề của cuộc thi: "Mỗi con người là một câu chuyện. Mỗi vùng đất là một ký ức. Mỗi hình ảnh đẹp đều góp làm nên hình ảnh Việt Nam hôm nay", chị Hà Thị Vân Anh là một trong số những con người đó - âm thầm cống hiến cho sự nghiệp truyền bá và tôn vinh tiếng Việt. "Hữu xạ tự nhiên hương", không màu mè, không ồn ào mà lặng lẽ lan toả vẻ đẹp của ngôn ngữ, đất nước và con người Việt Nam, nhân lên niềm tự hào dân tộc.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×