Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Người tìm lại vẻ đẹp cho nón lá

Và không ngờ, chỉ với chiếc nón mộc mạc nó đã không chỉ trở thành một tác phẩm nghệ thuật thực thụ dưới bàn tay tài hoa đầy tâm huyết, mà còn tô điểm thêm một “hình ảnh” Việt Nam rất đỗi tự hào trong những mắt bè bạn bốn phương.

Nón lá duyên quê

Chiếc nón là có tự bao giờ, đôi khi chính chúng ta cũng có không thời gian để tìm hiểu nữa. Nhưng trong một vài tài liệu ghi chép còn lưu lại được, thì nón lá xuất hiện vào thế kỷ III thời Trần. Nó là vật dụng che nắng, che mưa cho những cung tần mỹ nữa. Vậy là từ ý tưởng sơ khai ban đầu, chiếc nón lá cùng với tà áo dài đã làm nên vẻ đẹp bình dị và duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam. Rồi những chiếc nón là còn trở thành một phong tục đẹp trong tâm thức, nghĩa là khi trong ngày lễ thành hôn, mẹ chồng sẽ trao chiếc nón cho con dâu như gửi gắm yêu thương và che chở. Có thể nói, chiếc nón lá đã phần nào thỏa mãn mong ước rất đẹp của những người mẹ, người chị, người em, để họ càng quyết tâm giữ lấy cái vẻ đẹp “hồn hậu” đang mất dần dấu vết theo thời gian.

Còn với chị Hương, trong cái ký ức hồn nhiên của mình, mẹ chị - bà Phạm Thị Nụ bây giờ đã không còn nữa, mắt kem kém, đôi tay không còn nhanh nhẹn nữa, đã uốn nắn chị những đường chỉ khâu đầu tiên. Mỗi lần đi học về hoặc rảnh rỗi, chị lại ngồi cùng mẹ trong gian nhà ấm cúng để thêu lên những chiếc nón xinh tươi mà có một thời người dân làng Chuông đã phải đổi lấy từng cân gạo để sống. Bà Nụ tay vừa cầm chiếc nón vừa nhắc nhở: “Con phải chú ý vào đường khâu, vì mũi kim có đều thì chiếc nón mới đẹp”.

Nhớ lại năm 1998, tình cờ chị gặp được một khách hàng yêu thích nón lá và ngỏ lời đặt nón xuất khẩu… gần 10 nghìn chiếc! Nhưng buồn thay, càng làm ra nhiều càng hư hỏng, những chiếc nón chất đầy trong nhà kho cứ bị ẩm mốc. Bao nhiêu công sức đầu tư, bao nhiêu vốn liếng dồn vào đó cứ cuốn phăng đi tất cả những thành quả lao động của chị và nhiều bà con khác. Chị Hương buồn đến mức chẳng muốn theo đuổi cái nghề nhọc nhằn này nữa. Chị cứ ngồi lặng lẽ trong nhà ngắm nghía những chiếc nón mà niềm hy vọng cứ vơi dần theo thời gian. Lời dặn của mẹ ngày nào vẫn trở về đâu đây trong tâm khảm như một sự động viên. Còn anh Hùng chồng chị thì cứ chạy đi chạy lại, lúc ra thành phố lúc xuống chợ huyện những mong có thêm khách đặt mua hàng.

Giữa lúc mọi thứ tưởng đi vào bế tắc, thì nhờ sự động viên kịp thời của Hiệp hội làng nghề và bà con làng Chuông, anh chị đã xuất khẩu được trên 5.000 chiếc nón/tháng đến nhiều nước ở khu vực châu Âu, châu Á. Hôm cầm bản hợp đồng đầu tiên về nhà, cả gia đình chị không thể nào ngủ được, cứ ngơ ngác nhìn nhau không tin. Sau những tháng ngày tính toán, chị Hương quyết định dùng số tiền ít ỏi để mở rộng sản xuất và thuê thêm nhiều công nhân quanh vùng. Kết quả là sau nhiều năm, 60 nghìn chiếc nón của chị được xuất khẩu tới Nhật Bản, Pháp, Nga, Thái Lan, Hàn Quốc. Mỗi ngày trong nhà chị có khoảng 20-30 công nhân cùng làm việc. Mỗi chiếc nón có giá bán trung bình từ 50 nghìn đến 100 nghìn đồng/chiếc. Các đơn hàng nhiều hơn, dày thêm, khách đặt mua tìm đến ngày càng đông. Thành quả ấy có lúc khiến chị không ngờ tới: “Tôi cứ nghĩ như trong mơ ấy, có lúc cảm thấy rụt rè nhưng nếu không làm thì mất cơ hội”, chị Hương nói. Rồi nón làng Chuông đều đặn lên máy bay sang Nhật, rồi Hàn Quốc, Malaysia... Lần nào, trong các hội nghị văn hóa quan trọng cũng đều xuất hiện “Nón làng chuông” và cái tên nghệ nhân Tạ Thu Hương như một ấn tượng đặc biệt.

Hiện giờ, chị Hương sống trong căn nhà giản dị ở quê, hằng ngày chăm chút cho cơ ngơi Hợp tác xã Mây tre nón lá rộng khoảng 5.000 mét vuông mang tên “Hương Nón” mà theo chị nói là chốn đi về bình yên của những du khách yêu văn hóa. Phía trước nhà là nơi chị để các tác phẩm nón lung linh đủ sắc màu được sắp xếp như một “tiểu cảnh” gọn gàng và bắt mắt. Chiêm ngưỡng các tác phẩm nón lá và nghe lời bộc bạch rất thật của chị, người ta không còn cảm thấy sự uể oải, đơn điệu mà thay vào đó là cái vẻ đẹp cảm thụ được chắt chiu trong giá trị nhân văn của đời sống. Mỗi tác phẩm nón là một hình ảnh rất Việt Nam, rất con gái Việt Nam…Chị không muốn chạy theo trào lưu ồn ào với những tác phẩm mà nhiều người sính dùng. “Chiếc nón của người Việt ta mang một vẻ đẹp độc đáo, tôi muốn lấy những gì tinh túy nhất để đưa vào các phẩm nghệ thuật mang tính hình tượng để ai cũng một lần chạm đến được tình yêu quê hương trong mình”, - chị bảo vậy.

Làm nên một duyên duyên dáng Việt Nam

Chị Hương khẳng định: Những người thực sự tìm đến với nón lá phải có chiều sâu cảm nhận, hiểu được cái đẹp hồn hậu quê hương. Bởi vì, nhìn chiếc nón lá, người ta có thể hiểu được “chân dung” những người phụ nữ Việt Nam toát lên thật duyên dáng, nhu mì và yêu kiều chứ không pha lẫn sự xô bồ, cường điệu. Nó như vẻ đẹp tự nhiên, không son không phấn không màu mè không phô trương, qua nét đẹp mộc mạc và chân phương ấy, người ta sẽ ngày càng khám phá được sự tiềm ẩn tuyệt vời trong văn hóa Việt Nam, trong vẻ đẹp đầy đủ của hương sắc Việt Nam. Nón lá góp phần đánh thức tình cảm dung dị của từng người phụ nữ

“Trong không gian của gia đình chị Hương dành một góc trang trọng bày tác phẩm “Cây tre Việt Nam”. Đó là tác phẩm nón lá với thiết kế cầu kỳ và tinh xảo. Từng chi tiết nhỏ cho thấy chủ nhân là người khéo léo và một trái tim dễ dung cảm trước cảnh vật. Nghĩa rộng lớn hơn có thể hiểu như câu thành ngữ trẻ già măng mọc, là thế hệ sau tiếp nối thế hệ trước thì đất nước mới phát triển. Chị Hương mang ra một tác phẩm với tên gọi nôm na “Đôi lộc bình đắp tứ linh”. Có ai bao giờ quên được nguồn cội? Song, ý nghĩa của tác phẩm là sự chung sống hạnh phúc mà mỗi đường nét đã khắc họa được điều đó. Trong lúc đang say sưa giải thích, chị Hương bỗng dưng lại trên đường chỉ, chị cười: “Đây không phải là chốc lát là nghĩ ra ngay được tên các tác phẩm nghệ thuật nón lá ấy. Trong đó, là tôi đang kể một câu chuyện rất bình dị mang hồn cốt Việt Nam. Chị Hương rất chú ý khai tác những tác phẩm từ những cảnh non sông gấm góc. Điển hình là những chiếc nón lá vẽ tranh 3D trên lụa; nón thêu văn hóa dân gian; nón lá bồ đề và nón lá sen. Đặc biệt, những chiếc nón bài thơ và nón quai thao như những món quà tặng độc đáo. Phía sau của tác phẩm là gửi gắm ước mong về một đất nước Việt Nam dung dị, hòa bình và mến khách. Theo chị Hương thì đây cũng là một cách cho thế hệ trẻ tiếp xúc và hiểu được để hun đúc lên tình yêu nguồn cội, lịch sử dân tộc.

Chị Hương cho biết, một tác phẩm nón lá hoàn hảo thì công việc trau truốt chỉ là đôi nét chấm phá vì bản thân mỗi chiếc nón có đẹp hay không đã thể hiện trình độ tay nghề của người làm nón rồi. Tất nhiên, từng đường chỉ trên vành nón cần có sự tỉ mỉ, khéo léo của người thợ và người “nghệ sĩ” đảm bảo không để lại một sai sót, đồng thời giữ được vẻ mộc mạc, tự nhiên của tác phẩm. Để những chiếc nón làm ra mà không bị nằm một chỗ, chị còn tiến hành kết nối với cộng đồng trong và ngoài nước, có thời điểm bán ra thị trường khoảng 60 nghìn chiếc nón, thế là bên cạnh vừa thỏa thích niềm đam mê vừa là nguồn “nuôi sống” chờ ngày “thai nghén” những chiếc nón lá tiếp theo.

Chị Hương luôn trân trọng những người bạn đến với chị vì giữa họ có một tình yêu văn hóa chung. Đó là tâm hồn yêu cái đẹp, đặc biệt là trái tim của họ biết rung động trước nghệ thuật nón lá. Trong câu chuyện bên bàn nước, chủ và khách nhẩn nha chuyện trò, chuyện người, rất cởi mở và chân thành.

Cho đến tận bây giờ, người ta vẫn gọi chị Tạ Thu Hương là “Nghệ sĩ ưu tú” trong rất nhiều những cống hiến đối với công tác bảo tồn và phát triển làng nghề nón truyền thông; hoặc “Đại sứ nón” với tư cách là người đại diện cho Việt Nam tham gia nhiều sự kiện, triển lãm thủ công mỹ nghệ quốc tế tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và Đức. Đặc biệt, năm 2006, chị đã chế tác thành công chiếc nón lá khổng lồ, tạo tiếng vang lớn tại Hội nghị Cấp cao APEC tổ chức tại Hà Nội…Nói về công việc làm nón lá và những chuyến đi, chị Hương khiếm tốn: “Đó là công việc tôi đã cố gắng làm cho văn hóa Việt Nam. Và giờ là khoảng thời gian tôi chuyên tâm vào việc hoàn thành từng chiếc nón mỗi ngày, niềm ao ước bấy lâu của riêng tôi. Tôi muốn gửi gắm vào những chiếc nón tình cảm của mình với truyền thống văn hóa dân tộc bằng chiếc nón lá, góp phần làm giàu thêm hình ảnh văn hóa vật thể bằng vẻ đẹp của nón lá. Tôi nghĩ, mỗi chiếc nón làm ra này ít nhiều sẽ có ý nghĩa với mỗi người Việt Nam và bè bạn quốc tế.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×