Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Nguyễn Thái Vinh và hành trình đánh thức linh hồn của thanh trúc Việt

Nhìn những bức vẽ với sắc màu tươi sáng và đọc những bài viết mang cảm hứng và năng lượng tích cực của Nguyễn Thái Vinh, ít người biết cuộc đời anh đã phải trải qua những thăng trầm và rất nhiều biến cố tưởng chừng khó có thể vượt qua.

Hoạ sĩ Nguyễn Thái Vinh bên bức tranh Bác Hồ, đoạt Giải vàng Festival Huế 2004.

Là đứa trẻ lớn lên trong một tổ ấm không trọn vẹn. Mười ba tuổi, cái độ tuổi tâm lý phức tạp, rất dễ bị tổn thương, rất dễ nổi loạn, anh đã phải rời quê hương nơi đồng chiêm xứ Bắc, xa mẹ và em, theo cha đến lập nghiệp giữa đất Sài Gòn xa lạ và đầy rẫy những sự cám dỗ. Anh lăn vào đời từ rất sớm, vất vả mưu sinh không từ việc gì, trong đó có việc bơm vá xe đạp lề đường, hè phố. Sau này, khi trưởng thành, một nghệ sĩ tài hoa và có chút tiếng tăm như anh cũng không ngần ngại việc phụ giúp vợ bán bún mỗi ngày.

Nếu cuộc sống cứ bình lặng như vậy thì có lẽ cũng chẳng có gì đáng nói. Nhưng con đường làm nghệ thuật vốn chông gai, kinh doanh trên nghệ thuật càng mạo hiểm hơn nữa, anh đã gặp một biến cố có thể nói là lớn nhất đời người: Phá sản, gia đình tan vỡ, nhà cửa cũng không còn phải đi ở nhà thuê.

Đó là tất cả những điều rất khó chấp nhận với lòng kiêu hãnh cố hữu của một người đàn ông, nhưng cái cách mà anh đối diện với được - mất thì không phải ai cũng làm được.

Nhớ hồi tháng 7 năm 2024, lần đầu tôi gặp Nguyễn Thái Vinh tại TP.HCM nhân một chuyến đi du lịch. Anh đến cuộc hẹn bằng xe bus, trang phục không cầu kỳ, có phần hơi bụi bặm với một chiếc máy ảnh "khủng" đeo lủng lẳng trước ngực. Anh nói vui vui: Đi bus cho... văn minh, góp phần làm giảm khói bụi bởi bớt được một phương tiện giao thông cá nhân, quãng đường dài đi bộ đến điểm bus giúp cho cơ thể khỏe mạnh, dẻo dai hơn vì tăng khả năng vận động. Còn máy ảnh thì... đoán trước chị em phụ nữ sẽ thích chụp hình nên anh cứ mang theo.

Nhiếp ảnh là nghề truyền thống của gia đình Nguyễn Thái Vinh, cũng là một trong những nghề để anh mưu sinh trong thời điểm hiện tại, nhưng chủ yếu anh chụp vì đam mê, chụp tặng bạn bè, chụp để ghi lại những kỷ niệm, những vùng đất mà mình từng đi qua. Anh nói: "Có những khoảnh khắc đầy ý nghĩa, có những thứ đẹp đẽ sẽ vĩnh viễn mất đi, nếu như mình không kịp ghi lại bằng những tấm hình. Đất nước mình đẹp lắm, anh sẽ cố gắng đi hết những nơi có thể".

Nhiều người nhận xét: những bức ảnh của anh chụp có điều gì đó rất đặc biệt. Nó thực sự là những tác phẩm nghệ thuật mang chiều sâu cảm xúc chứ không đơn giản chỉ là hình ảnh. Có lẽ có sự đặc biệt ấy bởi Nguyễn Thái Vinh là một hoạ sĩ, góc ảnh của anh cũng khác với người ta chăng?

Tôi khá ấn tượng với bức ảnh một chú bò lang thang sát mép nước, nơi bãi biển Cần Giờ. Anh đã chớp được khoảnh khắc biểu cảm gương mặt nó giống như đang hạnh phúc, cổ vươn lên như bày tỏ một khát vọng mãnh liệt nào đó. Có lẽ sẽ không bao giờ có bức ảnh thứ hai, bởi cảnh biển Cần Giờ đẹp hoang sơ như thế nay chỉ còn trong hoài niệm.

Nhưng dù sao thì nhiếp ảnh cũng chỉ là nghề tay trái, điều làm nên tên tuổi Nguyễn Thái Vinh chính là tranh trúc. Anh là người đi đầu sáng tạo và đặt tên cho thể loại tranh này. Dòng tranh mà chỉ duy nhất Việt Nam mới có. Nó vừa mang đậm hồn cốt dân tộc vừa mang tính triết lý cao. Bởi nói đến tre trúc người ta thường nghĩ ngay đến văn hoá làng quê Việt, nhưng đồng thời cây trúc cũng chính là biểu tượng của người quân tử với đầy đủ "tam cương ngũ thường" theo quan điểm của triết lý nho giáo Phương Đông.

Tranh trúc, chính xác hơn là tranh được vẽ trên hàng ngàn những ống trúc tự nhiên xâu lại với nhau tạo thành. Là loại tranh duy nhất phải vẽ bằng cả hai tay cùng một lúc, xem được cả hai mặt và rung rinh một cách sống động khi có làn gió thổi qua, nên tạo cho tác phẩm sự lung linh huyền ảo.

Theo Nguyễn Thái Vinh chia sẻ thì vẽ tranh trúc rất khó, đòi hỏi sự cảm nhận tinh tế, tỉ mỉ trong từng đường nét. Chưa từng có một giáo trình nào giảng dạy trong những trường mỹ thuật nên anh đã phải tự mày mò nhiều năm để tìm ra phương pháp thực hiện. Vẽ được một bức tranh cũng tốn nhiều thời gian, công sức, thông thường phải kéo dài cả tuần, có những bức tranh cả tháng mới hoàn thành. Nhất là tranh chân dung, vẽ được hình dáng đã khó, thể hiện được thần thái của nhân vật còn khó bội phần.

Để theo đuổi được cái dòng tranh tốn công, tốn của này đòi hỏi ở người nghệ sĩ cả tâm lẫn tài và sự "cháy hết mình" cho niềm đam mê cống hiến. Anh gọi hành trình của mình là hành trình đơn độc, bởi hầu hết những người thân đều không ủng hộ vì nó quá mạo hiểm. Và thực tế thì anh đã phải đánh đổi và đánh mất nhiều thứ cho đam mê của mình. Cũng có một số những thành tựu, những giải thưởng nhưng không gánh nổi chuyện áo cơm đè nặng lên vai người nghệ sĩ.

Bức tranh trúc mà Nguyễn Thái Vinh đạt giải thưởng cao nhất là bức vẽ chân dung Bác Hồ. Tác phẩm đoạt Giải vàng "Ngôi sao Việt Nam" tại Festival Huế năm 2004. Hiện tranh được lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Sau những biến cố trong kinh doanh, Thái Vinh quyết định đóng cửa xưởng sản xuất, phòng tranh..., nơi mà anh đã từng rất tâm huyết, bán cả nhà để đầu tư cho tranh trúc, và mong cho dòng tranh này tiếp cận với công chúng cả trong và ngoài nước nhiều hơn.

Tranh hoa sen trên mành trúc của Nguyễn Thái Vinh.

Nguyễn Thái Vinh hơi lưỡng lự khi tôi ngỏ ý muốn viết về anh. Anh nói trước kia cũng đã có khá nhiều báo viết bài rồi, cả chương trình truyền hình VTV và HTV làm về anh nữa. Nhưng, đó là lúc anh đang thành công, còn bây giờ thì...

Tôi trả lời anh, tôi không có ý định viết về một người nổi tiếng, cũng không cho rằng anh đang thất bại. Trong khi có không ít người chọn cách sống bê tha, bất mãn với cuộc đời, thậm chí chọn cách giải quyết tiêu cực nhất thì Nguyễn Thái Vinh lại khác. Người biết chấp nhận và bình thản sống vui, sống khoẻ trong hoàn cảnh đó cũng là một sự thành công lớn rồi.

Qua câu chuyện của anh về tranh trúc, tôi cảm nhận vẫn còn đó những trăn trở về việc dòng tranh mang đậm hồn dân tộc sẽ bị mai một. Anh nói vẫn sẽ tiếp tục vẽ những bức tranh trúc theo yêu cầu của khách trong và ngoài nước. Ước mong giữ lửa, giữ nghề, và đau đáu một dự định sẽ làm một cuộc triển lãm cá nhân đầu tiên về dòng tranh độc đáo này.

Chia tay Nguyễn Thái Vinh, tôi chúc anh sớm thực hiện được ước mơ của mình. Còn anh đã tặng tôi một món quà giản dị mà vô giá, đó là bộ ảnh tôi cùng với những góc phố TP.HCM. Có thể tôi sẽ không có dịp được trở lại nơi ấy thêm lần nữa, nhưng những ký ức đẹp này tôi sẽ mãi mãi mang theo.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×