Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Những bữa cơm gia đình Việt đặc biệt trong tôi

Ký ức những bữa cơm tiễn biệt, chia ly

Má kể: Ông bà ngoại ở ngoại ô Mỹ Tho, nhà nghèo nhưng lại đông con. Má là con thứ tư trong gia đình, sau má có 2 người em trai, trước má là 2 người anh trai và 1 chị gái. Một ngày mùa thu năm 1951, như mọi hôm bà ngoại chuẩn bị bữa cơm cho gia đình. Đó là nồi cơm trắng nóng hổi được nấu trên bếp củi hồng vừa bắc xuống. Bên cạnh là cái nồi đất kho mắm cá linh thật to. Ăn cơm với mắm kho thì không thể thiếu món bông súng, hoa lục bình được hái lên từ cái đìa rộng ở phía sau nhà, tuy dân dã nhưng đó là món ưa thích của ông ngoại. Mọi người ngồi quanh mâm cơm đơn sơ nhưng đầy ấm áp.

Sau khi bới cơm cho chồng, cho các con, đến chén cơm cho mình thì thằng út tuổi vừa thôi nôi quấy khóc, bà ngoại phải ngưng ăn cơm để dỗ dành. Ông nhìn bà trìu mến rồi gắp miếng thức ăn để nhẹ vào chén của bà, nói: “Sau bữa cơm này tôi phải đi xa, chắc lâu lắm mới về thăm bà và các con!”. Bà ngoại không nói gì, còn các anh chị em của má cứ vô tư ăn ngon lành cho đến khi cơm và nồi mắm kho hết sạch. Sáng hôm sau khi thức giấc, má và các anh chị em hốt hoảng vì không còn được nhìn thấy mặt ba của mình đâu nữa. Ông ngoại đã khăn gói, bí mật ra đi ngay trong đêm.

Cuối năm ấy lính Pháp đến đốt, thiêu rụi toàn bộ ngôi nhà, ở đó có mâm cơm vừa được bày ra của người phụ nữ cùng 6 đứa con nhỏ ngây thơ. Bà ngoại thì bị trói, giải đi tù vì ông ngoại tham gia Việt Minh. Anh chị em của má như bầy chim non vỡ tổ, người được gửi về nội, người được gửi về ngoại nhờ cưu mang. Sau này gia đình mất liên lạc, ông ngoại đã mãi mãi không trở về.

Cuối năm 1972, từ Mỹ Tho má vào căn cứ cách mạng ở Cai Lậy. Ngày đó hai bên của dòng Cầu Bàng, thuộc một chi lưu của sông Tiền nở rất nhiều bông điên điển mọc dại. Áo bà ba, má chèo xuồng hái mang về để nấu canh chua me cá lóc được ba giăng lưới bắt từ dưới sông lên. Món rất đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bữa cơm ấy chỉ có hai người. Ăn cơm xong, ba lên đường ra mặt trận. Ba khen má nấu ăn ngon và má đã hứa rằng sẽ làm cơm cho ba ăn đến suốt đời.

Ngày gần Tết năm 1973, má bàng hoàng nhận tin ba đã hy sinh khi má đang mang thai. Má đâu biết rằng bữa cơm canh chua bông điên điển ấy với ba chính là lần cuối cùng.

Má vẫn ở vậy để nuôi con trai duy nhất. Sau này, mỗi lần nhìn trên mâm cơm được bày ra có món mắm kho hay món canh chua bông điên điển, tôi thấy sâu thẳm trong ánh mắt rưng buồn của má là những ký ức xưa ùa về.

Ám ảnh bữa cơm gia đình trong khói lửa chiến tranh

Truyền thống ở quê tôi cứ mỗi độ xuân về, đón Tết nhà nào cũng chuẩn bị một nồi thịt kho tàu và một nồi khổ qua hầm. Trước là dâng lên bàn thờ cúng tổ tiên, ông bà, sau là dùng cơm thân mật trong những buổi họp mặt gia đình đầu năm.

Tết năm Mậu Thân 1968, nhà tôi cũng không ngoại lệ. Anh cả của má có gia đình nên cho ở nhà riêng gần đó. Bà ngoại chuẩn bị nồi thịt kho tàu và nồi khổ qua nhiều hơn mọi năm để gửi cho gia đình nhỏ của cậu đón Tết. Mùng 4 Tết, cậu cả và ba đứa con nhỏ xuống hầm để tránh đạn. Cơm, thịt kho, khổ qua hầm cũng được mang theo để chuẩn bị bữa dưới hầm. Bỗng tiếng gầm gừ của máy bay xuất hiện rồi tiếng nổ “đùng” như xé nát cả bầu trời Mỹ Tho. Quân đội Mỹ đã ném bom trúng hầm trú ẩn của cậu cả. Nhà cháy, lửa khói đen ngút trời, cây cối ngã đổ la liệt.

Má nói không thể nào quên hình ảnh của chị dâu vừa sinh con chưa tròn tháng đã dùng hai tay trần bới đống gạch đất đổ nát để kiếm tìm, cứu chồng, con trong nước mắt và vô vọng. Thi thể của cậu cả cùng hai người con trai tuổi chưa thành niên được bà con hàng xóm đến giúp đưa lên. Cậu cả phần đầu bị đứt lìa không tìm thấy. Chỉ một người cháu gái bé nhỏ nằm trọn trong lòng của cậu che chở bị thương nặng, có đôi mắt lồi to như hai cái chén là được cứu sống. Máu người trộn lẫn với cơm, thức ăn và đất đá vương vãi. Bữa cơm của gia đình hôm ấy đã không được trọn vẹn trong nỗi mất mát, ám ảnh đến vô cùng.

Bom đạn của quân đội Mỹ đã lạnh lùng dội xuống, gây ra cảnh tang thương cho người dân vô tội, trong đó có trẻ em. Thời điểm đó, ở quê hương tôi cũng có nhiều bữa cơm gia đình bị tan vỡ như vậy. Nhiều người bảo nhau cùng cầu nguyện cho hòa bình mau đến với đất nước hình chữ S này thì bữa cơm gia đình dù có sướng hay khổ vẫn được hạnh phúc biết bao.

Đến những bữa cơm gia đình đong đầy tình yêu thương

Năm 2006, tôi là một thẩm phán trẻ của TAND huyện Cai Lậy trăn trở khi số lượng ngày càng nhiều vụ án xin ly hôn. Nhận thấy trên địa bàn mà mình công tác có nhiều trẻ em với hoàn cảnh cha mẹ ly hôn gặp khó khăn cần được giúp đỡ nên tôi đề xuất với Chánh án cho phép thành lập “ngôi nhà chung” cho các em đặt ngay tại trụ sở của tòa án. Mục đích để các em được tư vấn về pháp luật, về tâm lý cùng nhiều hoạt động khác hỗ trợ trong cuộc sống và học tập. Ý tưởng của tôi được giải thưởng trong khuôn khổ Ngày sáng tạo Việt Nam với sự tài trợ từ Dự án Giáo dục tiểu học của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Tôi ấn tượng mạnh hình ảnh các vị thẩm phán đồng nghiệp hay các sư trụ trì chùa không ngại khó cùng vào bếp để chung tay làm những bữa cơm chay cho hàng trăm em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn. Những bữa cơm đó rất đặc biệt bởi đã để lại nhiều kỷ niệm khó phai trong mỗi người. Các em cảm thấy ấm áp, vui hơn khi được dùng cơm chung trong một gia đình lớn với những tấm lòng luôn rộng mở, sẵn sàng kết nối, thương yêu nhau. Qua những bữa cơm như vậy, tôi đã rất bất ngờ khi xuất hiện nhiều trường hợp là cha mẹ của các em đã gác lại chuyện mâu thuẫn tình cảm trước đây, rút đơn ly hôn, xin đoàn tụ vì hạnh phúc gia đình, cùng chăm lo cho tương lai các con.

Giờ khi gặp lại chị Hoàng Thị Thơ - Phó Chánh án TAND tỉnh Đồng Tháp vừa trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI, hay thầy Thích Chơn Trí - Phó ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đồng Tháp... đều xúc động nhắc về các hoạt động xã hội trong đó có những bữa cơm gia đình vì cộng đồng đong đầy tình yêu thương mà mình đã từng tham gia. Mong muốn những bữa cơm gia đình đặc biệt, thật nhiều ý nghĩa ấy được lan tỏa.

Nhớ đến những bữa cơm gia đình không được trọn vẹn, đầy mất mát thời chiến tranh để biết được giá trị của bữa cơm gia đình thời hòa bình thật an yên, ấm áp yêu thương, tràn đầy hạnh phúc. Cho dù thời gian có làm thay đổi đi nhiều thứ thì đối với tôi, bữa cơm gia đình Việt là điều còn mãi.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×