Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Nữ tiến sĩ 8X và hành trình đưa hồn Việt bay xa giữa trời Âu

Giảng dạy tiếng Việt

Nhờ giới thiệu của TS. Đào Thị Châu Hà, “Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” năm 2023, tôi và TS. Nguyễn Thị Thu Hương có cuộc gặp tại Frankfurter Allee, Berlin, sáng ngày 19/6/2026. Cô vui vẻ chia sẻ nhiều điều thú vị…Cô Hương (sinh năm 1987), quê quán Bắc Ninh, Cử nhân Ngữ văn Trường ĐHSP Thái Nguyên; Thạc sĩ Ngôn ngữ học Trường ĐHSP Hà Nội. Năm 2016, cô sang CHLB Đức làm Nghiên cứu sinh tại Viện Ngôn ngữ học và Đức ngữ thuộc Trường Đại học Tổng hợp Humboldt, Berlin và hoàn thành luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học tháng 3 năm 2021.

Tháng 11/2021, cô chính thức trở thành giáo viên giảng dạy môn học “Tiếng Việt -Ngôn ngữ cội nguồn” tại Trường THPT Barnim Gymnasium, Berlin, CHLB Đức, có học sinh từ khối lớp 5 đến 12. Trong trường còn giảng dạy một số ngôn ngữ cội nguồn khác như tiếng Nga, tiếng Ả Rập …Hiện ở Berlin có 55 trường dạy tiếng Ả Rập như một ngôn ngữ cội nguồn, ngoài ra có rất nhiều trường tiểu học và trung học giảng dạy các ngôn ngữ cội nguồn khác như tiếng Thổ, Ba Lan, Albania, Kurd, Ukraina…

Dự án giảng dạy “Ngôn ngữ cội nguồn” của Bộ Giáo dục, Thanh thiếu niên và Gia đình bang Berlin dành cho các học sinh có nguồn gốc nhập cư nhằm giúp các em bồi dưỡng kỹ năng nghe, nói và có thể đọc, viết cơ bản ngôn ngữ của cha hoặc mẹ, duy trì kết nối truyền thông với mọi người trong gia đình. Nhờ có nền tảng này các em có thêm thông tin, khơi dậy hứng thú tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, địa lý, xã hội, lịch sử, truyền thống … nơi quê hương của ông bà, cha mẹ, nơi mà cũng là một phần quê hương của các em. Từ đó hỗ trợ các em trong quá trình định hình bản sắc cá nhân trên hành trình trưởng thành… Mục tiêu dự án này sâu đậm tính nhân văn.

Cô Hương hiện dạy cả thảy 10 lớp ở trường. Mỗi lớp có ít nhất 12 học sinh gốc Việt, có lớp hơn hai mươi em. Dựa vào một khung chương trình chung dành cho các ngôn ngữ cội nguồn ở Berlin giảng dạy cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 10. Cô Hương bám vào đó để soạn bài sao cho phù hợp với từng lớp vì các lớp học chia theo độ tuổi, chứ không chia theo trình độ. Học sinh thường được học theo các chủ đề lớn, chẳng hạn chủ đề đời sống cá nhân, trường học, tự nhiên và môi trường, xã hội và văn hoá, thế giới của ngôn ngữ cội nguồn… Các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết ngôn ngữ cội nguồn sẽ được lồng ghép trong tiến trình triển khai các chủ đề nhỏ trong các chủ đề lớn… Học sinh cũng được rèn luyện và phát triển thêm các kỹ năng thảo luận, tranh luận, thuyết trình… Nếu như các ngôn ngữ như Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ có sách giáo khoa ngôn ngữ dành cho học sinh, xuất bản tại châu Âu và được chấp thuận sử dụng chính thức trong việc giảng dạy ngôn ngữ cội nguồn trong trường học thì tiếng Việt lại chưa có. Các sách giáo khoa tiếng Việt xuất bản tại Việt Nam chỉ được phép sử dụng như sách tham khảo. Vì thế, cô Hương phải dựa theo khung chương trình để soạn bài giảng.

Các dự án cộng đồng…

Bên cạnh hoạt động giảng dạy tiếng Việt trong trường học, cô còn tham gia và quản lý các dự án cộng đồng như “Tháng ngôn ngữ di sản – Câu chuyện của tôi” năm 2022, “Thúc đẩy hoạt động đọc tiếng Việt như ngôn ngữ cội nguồn cho trẻ em thông qua các phương pháp thực tiễn” tại Berlin năm 2023, do Quỹ Giáo dục và Văn hoá Berlin tài trợ. Trong dự án này, rất nhiều các hình thức đọc được thử nghiệm và tiếp cận, chẳng hạn như Nhóm đọc sớm (dành cho các bà mẹ đang mang thai), Nhóm đọc trong gia đình, Nhóm đọc trong các hội đoàn, Nhóm đọc trong trường học, Lễ hội Đọc cộng đồng, Nhóm đọc trong trường mầm non. Mỗi nhóm đọc đều có những người hướng dẫn chuyên nghiệp và đề cao yếu tố thực hành. Thông qua dự án đọc, gần hai trăm cuốn sách tiếng Việt, song ngữ Việt-Đức dạng truyện đọc đã được gửi đến tay các bạn nhỏ.

Dự án đã ghi nhận những hiệu quả bước đầu của các hình thức đọc và không gian đọc, đồng thời góp một phần nhỏ thúc đẩy phong trào đọc tiếng Việt ở môi trường ngoài nước. Không dừng ở đó, nhiều dự án nhỏ khác cũng được cô triển khai bao gồm Người đọc tại chỗ (đọc tiếng Việt tại trường mầm non), các Trại tiếng Việt như Trại Viết sáng tạo, Trại Đọc mùa thu… Đặc biệt, Trại Âm nhạc tiếng Việt đã được cô Hương kết hợp với Ban giám hiệu nhà trường và các thầy cô dạy nhạc cụ truyền thống Việt tại trường nhạc Schostakowitsch-Musikschule Berlin-Lichtenberg tổ chức thực hiện đã ba năm nay. Trại thu hút học sinh nhiều lứa tuổi tham gia. Tại đây, các em được làm quen và tập hát dân ca, tập sử dụng một số nhạc cụ truyền thống như đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu, đàn T’rưng, sáo trúc… và kết nối với nhau.

Sổ tay “Tiếng Việt và em”

Với mong muốn tiếng Việt được “phủ sóng” rộng rãi bên ngoài lớp học, từ năm 2024, cô Hương cùng cộng sự đã và đang triển khai thực hiện một dự án cộng đồng dài hơi. Đó là Sổ tay “Tiếng Việt và em”, dưới dạng tập san định kỳ dành cho các gia đình gốc Việt ở Đức sử dụng như một nguồn học liệu có kết nối để hỗ trợ hành trình nuôi dưỡng tiếng Việt, văn hoá Việt trong gia đình. Xin trích từ Lời ngỏ trong tập san “Tiếng Việt và em” số 20, mới nhất của HSU Vietnamesisch Berlin (Nhóm Tiếng Việt cội nguồn Berlin): “…Cuốn sổ tay vui học, vui chơi cùng tiếng Việt dành cho những gia đình quan tâm đến việc nuôi dưỡng và trau dồi tiếng Việt cho con trong độ tuổi từ 3 đến 10…Với các hoạt động tương tác đa dạng trong cuốn sổ tay, cha mẹ và con cái có thể dành một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày để cùng chơi, cùng đọc, cùng tô màu, cùng viết, cùng làm thủ công, hát hò hay vượt qua những thử thách nho nhỏ… Hơn tất cả, đó là quãng thời gian quý giá cả nhà cùng kết nối với nhau bằng tiếng Việt và các bạn nhỏ có thêm những nguồn cảm hứng để lớn lên cùng tiếng nói của cha, của mẹ… Sổ tay này là tài liệu học tập, không phải sản phẩm xuất bản…”

Song song với việc sinh hoạt các nội dung trong cuốn sổ tay trong gia đình và chia sẻ với nhau trong nhóm WhatsApp online, dự án này cũng có những buổi Workshops định kỳ ở Berlin để các gia đình có cơ hội gặp mặt và vui chơi cùng nhau. FLAT – Family Beratungszentrum Fennpfuhl đã hỗ trợ về địa điểm sinh hoạt. Hiệu trưởng trường là người Đức, ông luôn sẵn sàng tạo điều kiện cho cô Hương tổ chức các buổi sinh hoạt nhằm lan tỏa tiếng Việt và văn hóa Việt trong học sinh các lớp của trường. Tháng 5/2026, Trại “Tiếng Việt và em” kết nối đã lần đầu tiên được tổ chức. Năm 2026, cô Hương cũng đang tổ chức chuỗi 12 Workshops trực tuyến với chủ đề lớn “Nhà mình nói nhiều thứ tiếng” dành cho cha mẹ sinh sống ở Đức chia sẻ trải nghiệm thực tế và kinh nghiệm nuôi dạy con trong môi trường đa ngôn ngữ (trong đó có tiếng Việt).

Cô Hương chia sẻ :“Dự án đã bước sang năm thứ ba, tính từ năm 2024. Sau một năm thì có đánh giá rút kinh nghiệm, mình tự học thêm để hoàn chỉnh hoặc cập nhật thông tin, làm mới từ hình thức đến nội dung tập san…Nhiều tranh vẽ dùng làm trang bìa tập san đều liên hệ xin phép tác giả trong nước để được sử dụng… Dự án không chỉ dành cho các gia đình gốc Việt ở Berlin mà ở các thành phố khác cũng được hưởng lợi”.

Sổ tay “Tiếng Việt và em” sẽ được cô gửi đến các gia đình bằng đường bưu điện (đã có đăng ký trước). Nhóm tự thiết kế, lên ý tưởng cho mỗi số, lựa chọn các dạng bài, các chuyên mục, tìm tranh minh họa… tốn rất nhiều tâm sức. Từ năm 2025, cứ hai tháng có một số “Tiếng Việt và em”… Điển hình vài “Gương mặt thân quen” như gia đình mẹ Thảo và hai con Ánh Chi, Khang Nguyên; mẹ Nhân, Mai Linh, Hồng Nhung và mẹ Mai, Clara, Nora đều có ba là người Đức. Mẹ Thảo, Chi và Nguyên luôn tích cực hoàn thành rất nhiều hoạt động thủ công, thí nghiệm, trò chơi vận động trong mỗi cuốn sổ tay. Mẹ Nhân, Linh và Nhung rất chăm chỉ với các chuyên mục đọc, viết, trò chuyện mở rộng và đào sâu tiếng Việt. Nora và Clara cũng là…những con ong chăm chỉ của sổ tay và thường vẽ rất nhiều tranh dễ thương. Mia Thảo Nguyên là một gương mặt siêng năng viết bài cho sổ tay. Ở số sổ tay mới nhất, Mia đã viết truyện Thế giới thần kỳ cho chuyên mục “Câu chuyện của tôi”. Mia thể hiện khả năng sử dụng tiếng Việt thành thạo, linh hoạt và sáng tạo... Còn rất nhiều gương mặt các bạn khác đáng được biểu dương nữa. Các bạn nhỏ được ba mẹ đọc sổ tay, hướng dẫn con cùng học cùng thực hành tiếng Việt qua nhiều chuyên mục như Viết câu, Thả dấu, Chơi với vần, Đọc hiểu, Thí nghiệm, Thủ công, Chơi sáng tạo, Vào bếp…

Không chỉ tâm huyết với công việc giảng dạy tiếng Việt cội nguồn trong trường học, TS Nguyễn Thị Thu Hương đã dày công và nỗ lực thực hiện các dự án cộng đồng liên quan đến ngôn ngữ cội nguồn, theo đuổi hành trình nuôi dưỡng tiếng Việt và văn hóa Việt với kỳ vọng giữ gìn và lan tỏa tiếng mẹ đẻ lâu dài, sâu rộng trong cộng đồng những người con sinh sống và làm việc trên quê hương thứ hai.

Chung tay lan tỏa tiếng Việt

Năm 2023, khi triển khai thực hiện dự án “Thúc đẩy hoạt động đọc tiếng Việt như ngôn ngữ cội nguồn cho trẻ em thông qua các phương pháp thực tiễn” của Quỹ Giáo dục và Văn hóa bang Berlin, cô Hương cũng nhen nhóm ý tưởng đưa sách tiếng Việt vào thư viện của Đức tại Berlin. Cô và một số bạn gửi thư về một số Nhà xuất bản tại Việt Nam vận động hỗ trợ sách. Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam đồng ý vừa hỗ trợ vừa kêu gọi góp sách. Sau đó gửi gần 500 cuốn gồm nhiều thể loại sang Berlin thông qua sự tài trợ chi phí vận chuyển của một người Việt nhân ái tại chợ Đồng Xuân, Berlin…

Năm 2024, Đại sứ quán Việt Nam tại CHLB Đức phát động chương trình tặng tủ sách tiếng Việt cho tù nhân là người Việt thụ án trong nhà tù tại Đức. Hy vọng sau khi đọc được sách, đọc được câu chuyện nào đó, được thời gian chiêm nghiệm thì tinh thần họ sẽ nhẹ nhàng, thoải mái và sẽ sớm thay đổi nhận thức lỗi lầm mà hướng thiện. Sau này ra tù sẽ hội nhập cộng đồng dễ dàng hơn… Sách báo bằng tiếng Đức trong nhà tù đều không thiếu nhưng sách báo tiếng Việt thì quá hiếm. Một số hội đoàn của người Việt tại Đức sôi nổi hưởng ứng. Cô Hương cũng góp một thùng sách và vận động bạn bè, người thân chung tay góp sách, mình làm đầu mối tiếp nhận rồi chuyển cho Đại sứ quán tập hợp xây dựng tủ sách.

Tháng 8/2025, cô vinh dự là một trong số sáu “Sứ giả Tiếng Việt ở nước ngoài” xuất sắc được Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao vinh danh.

Cô Hương chân tình bày tỏ: “Tôi vẫn luôn trong tâm thế tiếp tục những công việc và hoạt động liên quan đến việc nuôi dưỡng tiếng Việt, văn hóa Việt cho các bạn nhỏ ở thành phố, ở quốc gia mà tôi đang sinh sống. Và cũng mong muốn được kết nối với những sứ giả tiếng Việt ở nhiều nước khác, thầy cô ở các quốc gia khác, cùng nhau tạo những móc xích gắn kết cho người dạy và người học tiếng Việt khắp năm châu”.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×