Bài dự thi Kể câu chuyện Việt Nam: Nửa thế kỷ phá vây và khát vọng "quẫy đuôi rồng" của một Việt Nam tự cường

Khúc quanh nghiệt ngã và gia tài đổ nát (1976)

Tháng 7/1976, Sài Gòn chính thức mang tên Thành phố Hồ Chí Minh sau khi giang sơn hai miền đã thu về một mối, Bắc - Nam sum họp một nhà. Nhưng ngay sau niềm vui ấy lại là một thực tế tàn khốc đến nghẹt thở mỗi trái tim người Việt. Quốc gia bước vào thời kỳ hậu chiến với một nền kinh tế vô cùng kiệt quệ. Hạ tầng đổ nát thật sự quá điêu tàn. Nguồn tài nguyên quốc gia bị vắt kiệt sau gần một thế kỷ dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, sự can thiệp của phát xít Nhật, để rồi tiếp tục bị bom đạn từ cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ tàn phá nặng nề.

Tiếng súng vừa tắt, khói lửa lại tiếp tục bùng lên ở hai đầu biên giới như chiếc càng kẹp cua khoác chặt vào nền kinh tế Việt Nam. Mặt trận biên giới Tây Nam xương máu đổ tràn trước sự tàn bạo của thế lực diệt chủng Pôn Pốt. Cuộc chiến tranh chính thức bùng nổ từ năm 1977, kéo theo một thập kỷ (1979 - 1989) quân tình nguyện Việt Nam gồng mình làm nghĩa vụ quốc tế cứu bạn và bảo vệ bờ cõi thiêng liêng của Tổ quốc. Ngay sau đó, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (1979 - 1989) lại tiếp tục giáng thêm một đòn nặng nề lên toàn bộ nền kinh tế quốc gia. Đất nước bị bủa vây, cô lập toàn diện. Lệnh cấm vận ngặt nghèo phong tỏa của Mỹ cùng các quốc gia đồng minh siết chặt vào tim phổi da thịt đồng bào.

Bên trong, cơ chế bao cấp bộc lộ hạn chế lớn. Nền kinh tế lạm phát phi mã chưa từng có trong lịch sử hiện đại, đỉnh điểm lên tới hơn 700% vào năm 1986. Đời sống nhân dân khổ cực trăm bề. Nguy hiểm nhất là những hệ lụy của chiến tranh để lại kéo dài dai dẳng. Hàng vạn thanh niên trai tráng trở về mang thương tật đầy mình, khiến chất lượng và sức khỏe của nguồn nhân lực quốc gia bị giảm sút nghiêm trọng.

Nỗi đau chất độc màu da cam âm ỉ cào xé qua các thế hệ khiến 4,8 triệu người bị phơi nhiễm chất độc hóa học, hơn 3 triệu người là nạn nhân trực tiếp đang phải gánh chịu hậu quả y tế nặng nề. Bao gia đình sinh con ra bị quái thai, dị dạng. Bao vùng đất trù phú bị nhiễm độc xơ hóa, bom đạn còn sót lại sau chiến tranh vẫn nằm rải rác khắp nơi, chực chờ cướp đi mạng sống của người dân lành. Đất nước đứng trước một thử thách mang tính sinh tử: Làm sao để định hình con đường phát triển từ đống đổ nát cho dân tộc đồng bào giữa sự bủa vây cấm vận khốc liệt.

Quyết sách huyết mạch và dòng điện xé toang bóng tối

Bước ra khỏi cuộc chiến, thử thách lớn nhất của kinh tế miền Nam là nguy cơ tê liệt sản xuất do thiếu điện. Đảng và Chính phủ lập tức đưa ra chiến lược phát triển nguồn điện tại chỗ. Giữa bạt ngàn tài liệu tiếp quản, nhà tình báo huyền thoại Ba Trần phát hiện, bảo vệ thành công hồ sơ quy hoạch sông Đồng Nai của chuyên gia nước ngoài khảo sát trước đó. Ông liền bàn giao dữ liệu cho đồng chí Võ Văn Kiệt. Sự sắc bén của tình báo lão luyện kết hợp tư duy "dám nghĩ, dám làm" của người lãnh đạo kiệt xuất đã biến giấy tờ cũ thành hành động. Bất chấp cấm vận, Thủy điện Trị An khởi công năm 1984, trở thành dòng điện cứu nguy cho Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, sức tăng trưởng thời Đổi mới sớm vượt quá năng lực nguồn điện tại chỗ. Giữa lúc miền Nam thiếu điện trầm trọng, miền Bắc lại thừa công suất nhờ Thủy điện Hòa Bình. Thủ tướng Võ Văn Kiệt đưa ra quyết định chưa từng có trong tiền lệ: Xây dựng Đường dây tải điện 500kV Bắc - Nam.

Khi dự án đưa ra bàn thảo, dưới áp lực từ lệnh cấm vận ngặt nghèo của Mỹ, Ngân hàng Thế giới cùng hệ thống chuyên gia quốc tế đã lập tức khước từ tài trợ vốn. Họ mượn cớ rủi ro kỹ thuật để lắc đầu hoài nghi, cho rằng việc xây dựng đường dây siêu cao áp dài hơn 1.400 km chạy dọc địa hình hiểm trở Trường Sơn trong vỏn vẹn 2 năm là một canh bạc quá sức mạo hiểm và phi thực tế. Nhưng họ quên rằng trong chiến tranh khốc liệt, người Việt Nam đã từng xây dựng thành công hệ thống đường ống dẫn xăng dầu xuyên Trường Sơn dài 5.000 km ngay lằn ranh sinh tử. Giữa thời bình, đối mặt bài toán năng lượng, khí chất "vượt nắng thắng bão" ấy một lần nữa được đánh thức, tự lực tự cường đập tan mọi rào cản cấm vận lẫn lý thuyết kỹ thuật kinh điển. Ngày 27/5/1994, dòng điện miền Bắc chính thức hòa lưới vào miền Nam, cởi trói hoàn toàn cho sức sản xuất công nghiệp, thay đổi hẳn diện mạo đất nước.

Bản lĩnh ngoại giao trên hai sợi dây cáp và cú bắt tay toàn cầu

Sự trỗi dậy bằng chính nội lực phi thường của Việt Nam chứng minh một sự thật: Chính sách bao vây, kìm kẹp của Mỹ không thể khuất phục được một dân tộc có ý chí tự cường. Khi đối phương nhận ra cấm vận không mang lại lợi lộc gì cho cả hai phía, cục diện ngoại giao toàn cầu buộc phải thay đổi. Mỹ chính thức dỡ bỏ cấm vận năm 1994 và bình thường hóa quan hệ năm 1995, mở ra bước đột phá ngoại giao lớn giữa bạn và thù.

Giữa thế giới đa cực biến động, Việt Nam tự tìm cho mình lối đi riêng độc đáo: trường phái "Ngoại giao cây tre" – gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển. Chúng ta luôn giữ mình ở thế đối trọng chiến lược như người bộ hành đi vững vàng giữa hai sợi dây cáp của các trục quyền lực lớn. Việt Nam kiên định nguyên tắc không chọn bên, không thỏa hiệp lợi ích cốt lõi, lấy luật pháp quốc tế và sự chân thành làm điểm tựa thăng bằng.

Bản lĩnh ấy thể hiện rõ nét trong cuộc đấu tranh kiên trì, khôn khéo trên toàn bộ mặt trận Biển Đông. Đối mặt yêu sách chủ quyền phi pháp, Việt Nam lấy Hiến chương Liên Hợp Quốc và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) làm thứ vũ khí pháp lý tối thượng để bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng, đồng thời đóng vai trò hạt nhân xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử (COC) nhằm giữ vững vùng biển hòa bình, ổn định.

Đặc biệt, bằng tầm nhìn sắc bén, Việt Nam biến vị trí địa chiến lược trọng yếu của Biển Đông thành địa bàn liên kết sâu sắc. Chúng ta chủ động mở cửa, thiết lập quan hệ hợp tác chặt chẽ về kinh tế, năng lượng, hàng hải với tất cả cường quốc hàng đầu từ Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản đến Ấn Độ và Liên minh Châu Âu (EU). Bằng cách đan chặt các móc xích lợi ích này, Việt Nam khéo léo ràng buộc trách nhiệm của các bên trong việc duy trì tự do hàng hải, hàng không tại khu vực. Bất kỳ hành vi đơn phương nào định phá vỡ nguyên trạng đều trực tiếp đụng chạm đến quyền lợi sát sườn của các trục quyền lực toàn cầu.

Vị thế tự chủ vững chắc ấy biến Việt Nam từ quốc gia bị bủa vây trở thành nhân tố hòa bình quan trọng. Đứng giữa hai sợi dây cáp nơi khó khăn, phức tạp và lợi ích đan cài luôn luôn song hành, chúng ta luôn phải giữ vững trạng thái thăng bằng ổn định vì lợi ích cốt lõi quốc gia. Từ nền tảng độc lập đó, chúng ta lần lượt thiết lập mạng lưới Đối tác Chiến lược Toàn diện với tất cả các siêu cường hàng đầu, biến đất nước thành trung tâm thu hút FDI thế hệ mới về chip bán dẫn và công nghệ lõi, khẳng định bước vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Nghĩa đồng bào và thế trận lòng dân vững chắc

Tầm nhìn về an ninh quốc phòng của Việt Nam không dựa vào các liên minh quân sự ngoại bang mà dựa vào "Thế trận lòng dân" – thành trì kiên cố, bất khả xâm phạm nhất của một quốc gia tự chủ. Sức mạnh quốc phòng toàn dân được xây dựng bền vững dựa trên sự đồng thuận, lòng yêu nước nồng nàn và niềm tin sắt đá của nhân dân vào con đường của Đảng và Nhà nước.

Trong bối cảnh mới, "Thế trận lòng dân" được mở rộng thành lá chắn thép trên không gian mạng để đập tan mọi âm mưu phá hoại tư tưởng từ xa, vô hiệu hóa các luận điệu suy diễn lịch sử của các thế lực thù địch. Chính khối đại đoàn kết toàn dân tộc tạo thành bản mã thép vĩnh cửu, bẻ gãy mọi ý đồ chia rẽ để bảo vệ vững chắc giang sơn gấm vóc.

Khí chất tự cường và nghĩa đồng bào ấy không chỉ là câu chuyện của lịch sử, mà đã được thử lửa và sáng ngời trong cơn đại hồng thủy COVID-19. Giữa tâm dịch ngặt nghèo, tinh thần "nhường cơm sẻ áo", những ATM gạo nghĩa tình, sự hy sinh của lực lượng tuyến đầu và sự đồng lòng, kỷ luật của mỗi người dân đã tạo nên một "Thế trận lòng dân" thời bình vững chắc. Vượt qua khúc quanh sinh tử của đại dịch bằng nội lực và sự sẻ chia, Việt Nam không chỉ bảo vệ mạng sống của đồng bào mà còn khẳng định một triết lý nhân văn sâu sắc trước cộng đồng quốc tế.

Từ điểm tựa thiêng liêng đó, sự gắn kết máu thịt lại tiếp tục được minh chứng sống động qua hành trình linh thiêng xuyên thập kỷ: "Chiến dịch 500 ngày đêm từ năm 2026 đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" bước vào giai đoạn cao điểm. Đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" không chỉ hiển hiện nơi biên thùy, mà đang đập ngay giữa trái tim đô thị phồn hoa. Dưới thảm cỏ xanh tại Công viên Lê Thị Riêng – nơi từng là Nghĩa địa Đô Thành xưa cũ, công nghệ radar xuyên đất phối hợp cùng tư duy giải mật lịch sử đang chạy đua với thời gian để định vị vị trí nghi vấn của 3 rãnh hố chôn tập thể chứa khoảng 900 anh hùng liệt sĩ và đồng bào ngã xuống từ mùa xuân Mậu Thân 1968.

Khát vọng đưa các anh trở về chưa bao giờ nguôi tắt. Tính đến nay, chiến dịch đã tổ chức tìm kiếm quy mô rộng lớn và quy tập thành công 1.109 hài cốt liệt sĩ (gồm 242 hài cốt trong nước, 173 ở Lào và 694 ở Campuchia). Để hiện thực hóa mục tiêu quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ trong toàn bộ chiến dịch, Bộ Quốc phòng dứt khoát triển khai duy trì năng lực của 24 đội chuyên trách giai đoạn 2026 - 2027, bao gồm 5 đội trong nước, 8 đội tại Lào và 11 đội sục sạo tìm kiếm khắp địa bàn Campuchia. Mệnh lệnh từ trái tim thôi thúc những người lính thời bình lật tìm từng thớ đất, minh chứng cho lời thề thiêng liêng: Quốc gia sẽ không để bất kỳ người con nào phải cô độc nằm lại phía sau bờ cõi hòa bình.

Cuộc cách mạng số và lá chắn chủ quyền không gian mạng

Bước vào kỷ nguyên vươn mình, "thế trận lòng dân" trên không gian mạng phải được định hình vững vàng từ chính nền tảng nội lực công nghệ tự chủ. Trọng tâm đột phá của đất nước đặt vào việc làm chủ công nghệ tương lai, đón đầu cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việt Nam đang đẩy mạnh chiến lược nghiên cứu, làm chủ Trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, dữ liệu lớn và công nghiệp bán dẫn, dứt khoát thoát khỏi cái mác gia công thô ở tầng thấp của chuỗi giá trị toàn cầu. Các đầu tàu kinh tế dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình kinh tế số, xã hội số, tự tay kiến tạo các hệ sinh thái AI thuần Việt để tối ưu hóa năng lực quản trị quốc gia và sản xuất thông minh.

Tuy nhiên, phát triển công nghệ luôn đi đôi với trách nhiệm bảo vệ an ninh số và an ninh tư tưởng. Việt Nam xác định rõ không gian mạng là vùng lãnh thổ chiến lược thứ năm, có chủ quyền thiêng liêng như đất liền, vùng trời và biển đảo. "Lá chắn an ninh mạng" được xây dựng như một bức tường lửa kiên cố ở cấp độ vĩ mô nhằm bảo vệ tuyệt đối hệ thống dữ liệu quốc gia cùng hạ tầng thông tin trọng yếu, đồng thời quyết liệt quét sạch rác thải thông tin xấu độc trên không gian ảo. Việc tự chủ hoàn toàn giải pháp công nghệ an toàn thông tin bảo đảm quốc gia giữ vững chủ quyền số từ sớm, từ xa, bảo vệ môi trường mạng lành mạnh, bình yên cho nhân dân.

Cách mạng thể chế, cú "quẫy đuôi rồng" hạ tầng và nụ cười an sinh của nhân dân

Để đưa Việt Nam bước vào tốp đầu các nền kinh tế phát triển, Đảng và Nhà nước ta quyết liệt triển khai cuộc cách mạng thể chế mang tính bước ngoặt: tinh gọn bộ máy hành chính và xóa bỏ các tầng nấc trung gian. Tư duy đột phá này giúp giải phóng mọi nguồn lực trong xã hội, dịch chuyển bộ máy sang mô hình chính phủ số kiến tạo, thực hiện thắng lợi định hướng của Thủ tướng Lê Minh Hưng trong việc tập trung cao nhất vào đột phá thể chế, tạo hành lang thông thoáng cho "cỗ xe" kinh tế tăng tốc bứt phá.

Nguồn lực tiết kiệm được từ việc tinh gọn bộ máy được tập trung tổng lực cho hệ thống hạ tầng chiến lược quốc gia: cao tốc Bắc - Nam thông suốt, cảng biển quốc tế tầm cỡ, siêu dự án đường sắt tốc độ cao trục dọc và quy hoạch tổng thể đô thị hạt nhân theo mô hình phát triển định hướng giao thông (TOD). Đây không đơn thuần là cuộc cải tổ vật lý mà là bệ phóng biến Việt Nam thành tâm điểm thu hút đầu tư. Đó chính là bản chất của cú "quẫy đuôi rồng" vĩ mô – khẳng định vị thế độc lập, tự chủ kiêu hãnh của quốc gia trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, mọi siêu công trình hạ tầng hay những con số tăng trưởng kinh tế đỉnh cao suy cho cùng đều chỉ là phương tiện. Đích đến tối thượng của quốc gia tự cường phải được kết tinh thành chính sách an sinh xã hội thực chất với triết lý xuyên suốt: "Không để ai bị bỏ lại phía sau", Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu cốt lõi vào việc nâng cao Chỉ số Hạnh phúc của nhân dân.

Hệ thống quản trị quốc gia đang vận hành nhịp nhàng các chính sách an sinh dài hạn: quyết liệt triển khai đề án tổ chức khám sức khỏe định kỳ miễn phí mỗi năm một lần cho tất cả công dân, song hành với chính sách hỗ trợ kinh phí để cấp thẻ bảo hiểm y tế hoàn toàn miễn phí cho mọi công dân từ đủ 60 tuổi đến dưới 75 tuổi từ 1-7-2026; đặc biệt tối ưu hóa mức hưởng khám chữa bệnh 100% cho người cao tuổi từ đủ 75 tuổi trở lên gắn liền với hệ thống trợ cấp hưu trí xã hội đa tầng; tiến tới miễn học phí phổ thông để mọi trẻ em đều bình đẳng đến trường, đặc biệt là con em đồng bào vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo; đồng thời quyết liệt thực hiện các dự án xây dựng và quy hoạch, xây dựng hàng triệu căn nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp. Sự phồn vinh của đất nước được cân đo đong đếm bằng nụ cười của trẻ thơ, sự an lòng của người già và sự hạnh phúc vững bền của nhân dân.

Nhìn lại chặng đường lịch sử, từ bến cảng Nhà Rồng năm 1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước. Trong giai đoạn cả dân tộc vẫn đang bế tắc cục bộ ấy, bao nhà yêu nước đã từng bước đồng lòng, kết tụ lại thành một khối đoàn kết vững chắc keo sơn, tạo nên cuống đài vững chãi để đóa hoa phong trào cách mạng từ đó bung nở dệt thành ngôi sao vàng năm cánh đan xen vào hơi thở mạch sống của dân tộc Việt Nam.

Để rồi ba mươi năm sau, Người trở về Pác Bó mang theo chiếc vali sờn cũ cùng trái tim nồng nàn lòng yêu nước. Người Cha già kính yêu đã chèo lái con thuyền cách mạng, dẫn dắt dân tộc vượt qua ách áp bức của chủ nghĩa thực dân. Nhờ tầm nhìn vĩ đại, Người đã lựa chọn và rèn giũa một lớp kế cận "vàng mười" – với những nhà lãnh đạo xuất sắc và kiên trung để tiếp nối sự nghiệp giải phóng dân tộc, vượt qua những vết thương bom đạn hằn sâu trên thân mình đất nước, kiên cường đứng lên giành lại độc lập, tự do và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Tiếp nối ngọn lửa vĩ đại đó, từ cột mốc năm 1976 lịch sử đến nay, hành trình của Việt Nam là một thiên sử ký hào hùng về tinh thần tự lực, tự cường. Bằng sự đồng lòng của toàn thể nhân dân, những quyết sách mang tính bước ngoặt của các thế hệ đi trước, bản lĩnh "ngoại giao cây tre" uyển chuyển mà kiên định, cùng cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy thể chế, Việt Nam đang hiện thực hóa cú hích chuyển mình lớn nhất trong lịch sử đương đại. Những vết sẹo hậu chiến năm xưa nay đã hóa thành vệt vàng kiêu hãnh của sự hồi sinh. Như những vần thơ đúc kết trọn vẹn khát vọng hào hùng của toàn dân tộc:

"Tổ quốc ta thật tự hào

Giang sơn gấm vóc ngẩng cao khí hùng

Đuôi rồng mạnh quẫy tỏa bung

Thánh Gióng cất cánh lòng chung quyết thề

Nam Bắc sát cánh vai kề

Lòng dân ý Đảng nắng về xôn xao

Thắp lên ngọn lửa dâng trào

Kỷ nguyên bứt phá phóng lao quyết thành".

Hôm nay, Việt Nam đang tự tin "quẫy đuôi rồng", hiên ngang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với tư thế độc lập, tự cường. Di sản cha ông để lại luôn là ngọn đuốc rực cháy, soi đường cho một hành trình nhân văn và thịnh vượng vững bền của cả một dân tộc luôn mang khát khao cháy bỏng, tự tin nhìn thẳng về phía trước để bứt phá cất cánh. Đó chính là Câu chuyện Việt Nam mà tôi muốn gửi tới tất cả chúng ta.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

×