Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Ông ấy là người hạnh phúc

Tôi vốn là người đến văn chương rất muộn màng, không được học hành “bài bản” về văn chương (những năm học đại học, tôi học một khoa hoàn toàn không liên quan đến văn học). Mãi đến năm bốn mươi tuổi, tôi mới viết những truyện ngắn đầu tiên. Tất nhiên những truyện này, tôi đều gửi (thử sức) cho hai tờ: Văn nghệ và Văn nghệ Quân đội. Cho đến hôm nay, tôi không hề giấu giếm rằng: Chính tờ Văn nghệ Quân đội cho tôi tự tin hơn trên những trang viết của mình thông qua các trại sáng tác mà họ tổ chức.

Vậy mà mỗi lần có việc đến tòa soạn Tạp chí Văn nghệ Quân đội, tôi đều cố ý tránh mặt không muốn gặp ông - nhà văn Nguyễn Trí Huân. Tôi luôn bị một ý nghĩ ám thị rằng: Tôi là một con người… “bụi bặm”. Bụi bặm không chỉ dừng lại ở ý nghĩa cuộc đời, khi tôi không có một việc làm ổn định ở một cơ quan nào (giai đoạn này chúng tôi không có một sự lựa chọn nào sau khi tốt nghiệp). Tôi không muốn thế, nhưng hình như cuộc đời đã định sẵn cho tôi một con đường như vậy. Tôi không giống ai khi bạn bè trở thành ông này, bà nọ thì tôi chỉ là một người… làm tương (giống như tương Bần) trong một ngôi làng cổ. Sản phẩm làm ra tôi mang đi bán khắp các chợ gần, chợ xa trong vùng Xứ Đoài. Dân làng khi dễ tôi, bạn bè quay lưng lại với tôi. Có người còn ác khẩu dè bỉu: Thật uổng “cơm giời nước giếng” khi học xong 5 năm ở Khoa Triết, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, chỉ để… làm tương!

Nhà văn Nguyễn Trí Huân đứng giữa, vợ chồng tác giả Hà Nguyên Huyến đứng hai bên.

Cuộc đời đã vậy, hình hài tôi lại càng tệ hại. Tôi càng cố gắng… cải thiện thì tình hình lại càng bi đát hơn. Tôi biết tôi rất vô duyên ở chỗ đông người. Tôi là một con người như vậy thì làm sao tôi dám gần một con người như ông. Một người mà trong mắt tôi, ông lúc nào cũng quá hoàn thiện. Dường như với ông cuộc đời lúc nào cũng tốt đẹp, hình như phía trước ông chỉ có một con đường. Ông cứ đi và đích đến đã có từ lâu rồi… Trong quân đội, ông là một nhà văn Tổng Biên tập, là “người mẫu” khi mặc quân phục (vóc dáng ông tầm thước nên mặc rất đẹp). Dân sự, ông là một người nếu ai mới gặp khó có thể đoán biết ông làm nghề gì, bởi với ông trang phục không nói lên bất cứ điều gì. Ông là như vậy.

Tôi vẫn thường tự răn mình, sống để chứng minh với dân làng cổ, với bè bạn, với mọi người, với cuộc đời này rằng: Không phải cứ học xong đại học là mọi thứ tốt đẹp đều sẽ đến, và không phải cứ học xong đại học là đều trở thành công chức, quan chức cả… Tôi cứ thế và cứ âm thầm sống cho đến lúc cuộc đời cho tôi một cơ may. Năm 2002, tôi được về làm việc tại Ban Văn của Tuần báo Văn nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam (một biên tập viên). Sáu năm sau đã đến lúc tôi phải đối mặt với ông - nhà văn Nguyễn Trí Huân khi ông nhận trọng trách Tổng Biên tập Tuần báo Văn nghệ.

Gần ông, hiểu ông và có lẽ ông cũng hiểu tôi. Tôi chân thành cảm ơn ông vì chính ông là người mang lại cho tôi sự tự tin vào bản thân, tin vào đời sống này! Kết quả ấy phải chăng được bắt nguồn từ chỗ ông xuất thân trong một gia đình nền nếp, mà sự nền nếp ấy được hun đúc nhiều đời nay. Ông mang tinh thần ấy (ở một khía cạnh nào đó) về Tuần báo Văn nghệ. Với ông, Tuần báo Văn nghệ là một “gia đình lớn”. Không riêng gì tôi, bên cạnh công việc mà mỗi người phải hoàn thành, mọi người đều nhận được từ ông một tình cảm mà theo tôi, đó là sự đoàn kết để tờ báo vượt qua những áp lực như một thử thách đối với văn chương trong giai đoạn hiện nay.

Gia đình ông hiện ở Hà Nội (phố Lý Nam Đế - người ta còn gọi là “phố nhà binh”). Song, gia đình lớn của ông ở Hoài Đức, Hà Tây cũ. Tôi ở Đường Lâm phía trên dòng sông Hồng. Ông ở Hạ Mỗ, xuôi theo dòng sông khoảng hai mươi ki-lô-mét. Nhà ông ở Hà Nội cách quê ông cũng khoảng ấy. Cơ quan tôi đã về thăm làng ông nhân một kỳ làng ông vào đám. Nhà văn Nguyễn Trí Huân còn mẹ già ở quê. Đó là lý do mà tất cả những ngày nghỉ, ông hầu như không có mặt ở Hà Nội. Ông về quê để phụng dưỡng mẹ già. Mẹ ông những năm ấy đã gần một trăm tuổi. Tôi một lần đã nói với ông, cổ nhân đã từng đúc kết: Ba mươi (tuổi) có cháu, sáu mươi (tuổi) còn cha mẹ là một việc hiếm ở đời!

Điều này đã được kiểm chứng bằng chính đời tôi. Mẹ tôi mất năm tôi học năm thứ tư đại học. Sau tôi còn một đứa em gái nhỏ đang học năm thứ nhất, trong một gia đình có năm chị em mà mọi người đã yên bề gia thất. Vào những năm tháng ấy của thập kỷ tám mươi (thế kỷ XX) thì điều đó khủng khiếp đến mức nào. Mất mẹ, tôi bơ vơ trên cõi đời này. Mọi việc chi dùng trong gia đình cũng như việc học hành của hai anh em khiến tôi không còn vô tư và toàn tâm, toàn ý cho công việc học hành… Tôi đã nhận ra một chân lý giản dị mà trước đây tôi mơ màng thấy đâu đó trong sách vở: “Người ta chỉ thật sự già khi không còn mẹ nữa”! Ngoài hai mươi mà tôi lủ khủ như một “ông già” với biết bao điều lỉnh kỉnh của đời sống thường nhật, những điều mà trước đây tôi đã có mẹ tôi lo liệu.

Cứ như nhà văn Nguyễn Trí Huân hôm nay, ta có thể khẳng định rằng: Ông ấy là một người hạnh phúc. Hạnh phúc bởi ông vẫn được làm con!

Nguyễn Trí Huân được sinh ra trong một gia đình mà bố ông là liệt sĩ trong kháng chiến chống Pháp. Anh trai của ông là liệt sĩ trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ông là con trai còn lại của gia đình. Cuối tuần ông từ Hà Nội về quê để được nghe mẹ ông “sai bảo và mắng mỏ”.

Nhà văn Nguyễn Trí Huân kể: Một lần vừa về đến nhà, mẹ ông liền bảo: "May quá anh về nhà giúp cho mẹ việc này". Thì ra là việc đi ăn giỗ. Trước khi đi mẹ ông dặn: "Anh mang cái lễ này (bà cụ đã chuẩn bị sẵn) sang bên ngoại góp giỗ. Anh phải nói thế này: Mẹ cháu mệt không sang được… Sau khi thưa với các cụ xong thì mới thắp hương làm lễ. Khi lễ phải nghiêm chỉnh…". Cứ thế ông Huân cúi đầu vâng dạ… Sáng hôm sau ông xin phép mẹ đi làm. Bà cụ lại ra tận xe (xe máy) xem con có đem theo áo mưa không. Ông lên xe rồi, bà cụ còn nói với theo: "Con đi làm nhớ phải đóng cửa cho cẩn thận!" (chả là một lần xuống phố chơi với con, cụ đã thấy một nhà hàng xóm mất trộm.

Mọi người trong cơ quan nghe ông kể mà bấm bụng cười. Riêng tôi thì cười… ra nước mắt! Giá như tôi còn mẹ như ông nhỉ, tôi thèm được nghe mẹ “sai bảo và mắng mỏ” như ông. Sinh thời, bố tôi đã nhiều lần kể cho con cái nghe câu chuyện thế này: Trong những năm tháng bao cấp, cả tổ mới được phân phối một chiếc khăn rửa mặt. Chưa biết phân cho ai, bởi ai cũng cần. Chưa biết làm thế nào thì một anh trong tổ rơm rớm nước mắt bảo: "Tôi đề nghị cả tổ cho tôi được mua chiếc khăn này. Tôi còn bố già, cái khăn của bố tôi đã rách từ lâu rồi. Nếu được như vậy thì cơ quan cứ trừ vào tiêu chuẩn phân phối hàng tháng sau của tôi, bất kể là hàng gì…". Tất nhiên là không ai phản đối. Sau đó, bố tôi rất buồn vì ông không còn cha nữa. Ông không còn cơ hội để làm bất cứ điều gì dù là nhỏ nhoi như mua một chiếc khăn rửa mặt cho bố. Người xưa nói: Dưỡng tử phụ mẫu chi ân (nuôi con mới thấu lòng cha mẹ). Tôi nuôi con tôi khi không còn cha mẹ nữa. Nhờ trời, mấy năm nay đời sống có mát mặt hơn thì cha mẹ (cả nội lần ngoại) đã khuất núi rồi. Tôi ước được như nhà văn Nguyễn Trí Huân, bởi ông là người hạnh phúc và còn… rất trẻ (mặc dù ông sinh năm 1947)!

Hiện nay, không chỉ riêng chốn thị thành mà ngay cả những vùng quê xa xôi, hình như cơ cấu gia đình truyền thống không còn nguyên vẹn. Nguyên nhân thì nhiều, nhưng có thể chi ra một nguyên nhân cơ bản là nhiều năm nay trong văn hóa giáo dục chúng ta quá xao nhãng lĩnh vực này. Nếu như quan niệm gia đình là tế bào của xã hội thì hơn lúc nào hết, chúng ta phải củng cố lại những quan niệm về gia đình.

Tôi đã nhiều lần đi dọc triền đê hữu ngạn sông Hồng để về quê. Bao nhiêu làng mạc tôi đã đi qua. Song mỗi lần đi ngang Hạ Mỗ, tôi đều nhìn về nơi ấy, quê của nhà văn Nguyễn Trí Huân. Nơi ấy cũng bình dị như bao làng quê trên đất nước này. Vẫn những triền bãi xanh mướt mát ngô, đậu sau mùa lũ. Vẫn những chợ chiều nhộn nhịp và vội vã khi ánh ngày chỉ còn váng vất phía thượng nguồn. Thấp thoáng trong xa xăm, bếp lửa nhà ai thơm nồng mùi thân ngô, thân mía ấm áp bữa cơm chiều… Biết bao nhiêu bà mẹ vẫn âm thầm bên bếp lửa đợi con về… Tất cả, tất cả những bình thường và giản dị ấy đã làm nên biết bao điều kỳ diệu trong những tháng ngày qua. Đúng như người xưa đã nói: Chúa không có mặt ở khắp mọi nơi nên Chúa đã sinh ra các bà MẸ!

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×