Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Rời Ukraine, hành trình vượt nghịch cảnh, viết tiếp cuộc đời của 1 người Việt ở Đức

Di tản

4/3/2022 là một ngày mãi mãi không thể quên trong cuộc đời của tôi khi trải qua những đấu tranh nội tâm giằng xé trước khi quyết định đi di tản. Vượt qua biết bao nhiêu những lo âu, căng thẳng, mệt mỏi rã rời trên một hành trình dài chúng tôi đã đặt chân đến Ba Lan - cửa ngõ vào châu Âu.

Từ Ba Lan, với sự giúp đỡ của các anh chị em người Việt Nam và các tình nguyện viên khắp nơi trên thế giới, chúng tôi đã di chuyển sang nước Đức và điểm dừng chân cuối cùng là thành phố Selm nhỏ bé yên bình nằm cách Dortmund vùng Tây Đức không xa. Đêm về sáng ngày 7/3/2022, người bạn học của em chồng tôi đã đón chúng tôi về nhà và ngay chiều hôm đó chúng tôi đã nhập trại dành cho người tị nạn của thành phố.

Điều kiện cuộc sống tối thiểu: Giấy tờ tùy thân cùng mấy bộ quần áo vơ tạm lúc lên đường. 6 chiếc giường sắt trong mỗi "phòng" trong khu trại là những công-te-nơ ghép lại. Cứ thế, chúng tôi mang tâm trạng lo lắng, chờ đợi, cầu nguyện cho hoà bình và mong sớm trở về.

Tiếng còi báo động, tiếng máy bay gầm rú, tiếng tên lửa xé rít không khí, những quả cầu lửa man rợ thiêu cháy giấc mơ... Những tháng ngày mỏi mòn chờ đợi hoà bình khiến chúng tôi không biết phải làm gì và bắt đầu từ đâu...

Bắt đầu hội nhập

Sau một tháng nằm trong khu trại công-te-nơ, chúng tôi được chuyển ra ở "Nhà xã hội". Gọi là "Nhà xã hội" vì đây là một khu nhà riêng biệt bao gồm nhiều căn hộ 3 phòng thiết kế y hệt nhau được xây dựng giữa cánh đồng, là nơi ở khẩn cấp dành cho những người tị nạn hoặc lánh nạn. 2 vợ chồng tôi ở trong một phòng nhỏ diện tích 12m2, mỗi người một giường sắt, một tủ sắt đựng quần áo và chung một tủ lạnh cá nhân bé tí tẹo. Bếp, nhà tắm và nhà vệ sinh chung với 5 người khác trong 2 phòng khác.

Điều kiện tuy chật chội nhưng cũng dần dần khắc phục và ổn định cuộc sống. Giao thông bất tiện vì mỗi tiếng chỉ có duy nhất một chuyến xe buýt chạy qua. Từ nơi ở phải đi bộ 20 phút mới ra đến điểm đỗ xe buýt nên cần căn giờ để khỏi nhỡ chuyến. Cứ thế, chúng tôi trải qua những ngày dài chờ đợi, hy vọng...

Chính quyền thành phố cũng gọi chúng tôi lên Sở Lao động để hỏi han và lắng nghe nguyện vọng của từng người. Chúng tôi muốn xin đi làm, nhưng quả thực tìm được công việc rất khó vì điều kiện là phải biết giao tiếp cơ bản bằng tiếng Đức. Trong thời gian này, tôi đã ngẫu nhiên tìm được trang FB của hãng sushi đang tuyển nhân viên và nộp đơn. Tuy nhiên, ở khu vực tôi sinh sống hiện không còn chỗ trống nên phải chờ.

Hơn một năm trời trong tâm trạng mông lung, tôi quyết định xin đi học tiếng Đức. Khi nhận được thông báo nhập học thì lớp đã khai giảng một tuần nên tôi khá chật vật để theo cho kịp tiến độ. Mỗi buổi học 3 tiếng, với lượng kiến thức và từ vựng rất nhiều. Cũng rất may là tôi có tham khảo các bài giảng sơ cấp của các giáo viên người Việt dạy tiếng Đức nên dần dần mới bắt nhịp được với bài học.

Vào học được mấy buổi thì tôi nhận được thông báo đi làm việc. Quá mừng vì từ nơi học đến nơi làm việc chỉ cách nhau khoảng 15 phút đi bộ. Vậy là hàng ngày tôi dậy từ hơn 5 giờ sáng, ăn uống, đi bộ 20 phút ra bến xe để đến trường học. Sau giờ học lại lao vào làm, tan ca là 18 giờ, ra xe về nhà, ăn vội vàng rồi lại lao vào học đến tận lúc đi ngủ. Ngay cả khi ngủ thì tiếng Đức cứ nhảy loạn xạ trong đầu, ấy là tôi đang học khi ngủ...

14 tháng trời vừa học vừa làm tôi sút cân, tay chân đau, tê bì, huyết áp lên xuống thất thường, bước cao bước thấp, có lúc đang đi tưởng khuỵu xuống nhưng tôi đã tự động viên mình không được phép bỏ cuộc...

Trước ngày thi B1, tôi bị hội chứng ống cổ tay, đau đến mức không cầm nổi bút. Huyết áp và nhịp tim tăng cao, có hôm đang học phải xin phép giáo viên sang phòng bên cạnh nằm nghỉ. Tôi đã phải nỗ lực hết sức để bước vào phòng thi.

Phòng thi là Hội trường lớn của Nhà cộng đồng thành phố được bài trí những dãy bàn với khoảng cách đủ để để các thí sinh không thể ảnh hưởng đến nhau.

Nội dung kỳ thi B1 dành cho khoá học hội nhập chia làm 3 phần: Phần 1 là nghe, đọc, hiểu và trả lời. Phần này khá căng thẳng vì phải căng não để nghe hiểu. Đọc hiểu cũng không hề dễ dàng bởi các văn bản đưa ra đều mang tính công văn, giấy tờ nếu hiểu sai hoặc không hiểu thì đều trả lời sai.

Sau phần 1 chúng tôi được nghỉ giải lao 15 phút và chuyển sang phần thi viết. Có 2 đề thi để thí sinh lựa chọn và yêu cầu chuẩn một bức thư: Có thể là một khiếu nại, một đơn xin việc hoặc thư mời hay thư trả lời...

Sau 2 phần thi huyết áp của tôi lên 160 và nhịp tim 120, đầu óc quay cuồng, bạn thi cùng còn đưa cho tôi mấy quả nho để ăn hy vọng sẽ đỡ hơn...

Sang phần 3 là thi miệng (phản xạ nói). Tôi cùng cặp thi với cô bạn cùng lớp trẻ tuổi đến từ Thổ Nhĩ Kỳ phải vào thi đầu tiên. Tôi đặc biệt ấn tượng với phần thi nói vì được chia ra làm 3 phần nhỏ: Giới thiệu bản thân, mô tả bức tranh và cặp thí sinh phải cùng nhau lên kế hoạch cho một công việc cụ thể.

Bức tranh đề thi của tôi là hình ảnh hai người bạn gái trong quán cà phê. Sau khi thí sinh mô tả bức tranh xong, giám khảo sẽ đặt câu hỏi. Câu hỏi của tôi là "Ở đất nước bạn người dân có hay uống cà phê không? Bạn nghĩ gì về văn hóa uống cà phê?". Tôi đã trả lời với một niềm tự hào rằng Việt Nam của chúng tôi xuất khẩu rất nhiều cà phê ra thế giới. Văn hóa uống cà phê là một nét văn hóa đẹp và người Việt Nam chúng tôi có món cà phê trứng rất ngon, rất đặc biệt. Ở các thành phố lớn như Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, hình thức kinh doanh cà phê rất phổ biến và đáp ứng được nhu cầu của khách hàng kể cả người khó tính. Nếu các bạn đến Việt Nam nhất định phải thưởng thức cà phê trứng...

Kết quả phần thi nói của tôi được phê "sehr gut erfüllt" nghĩa là "hoàn thành rất tốt" 95/100 điểm, hai phần thi trước đều đạt điểm B1.

Sau kỳ thi B1, chúng tôi tiếp tục học khoá Politika trong vòng một tháng. Đây là một khoá học về lịch sử, văn hóa và luật pháp cơ bản nước Đức. Kết quả kỳ thi này tôi đạt 30/33 điểm. Như vậy, sau 14 tháng theo học tôi đã nhận được chứng chỉ B1, Politika và "Hoàn thành Khoá học hội nhập". Đây là một điều kiện cơ bản để hội nhập cuộc sống của nước sở tại.

Để hội nhập cuộc sống ở một đất nước có kỷ luật cao như nước Đức không hề đơn giản. Rất may là tôi vừa được học tiếng vừa tìm được việc làm khi tuổi đã quá 50. Công việc của tôi cũng không có gì nặng nhọc. Khởi đầu có chút khó khăn vì mình không biết tiếng lại chỉ được bạn cùng làm hướng dẫn duy nhất trong khoảng 2 tiếng đồng hồ trong buổi làm việc đầu tiên. Mọi thứ mình đều phải tự nhìn nhận, tự rút ra kinh nghiệm trong cả quá trình để mỗi ngày một tiến bộ hơn.

Các sản phẩm chúng tôi làm ra ngon và đẹp mắt, an toàn vệ sinh thực phẩm được đặt lên hàng đầu. Trong danh mục các sản phẩm có nem cuốn và miến trộn theo phong cách Việt Nam. Các mặt hàng khô như bánh đa nem, bún khô và hàng đông lạnh như nem chay, tôm Ebi... có xuất xứ từ Việt Nam nhân lên niềm tự hào dân tộc trong tôi.

Tính đến nay đã ngót nghét 3 năm làm việc tại công ty này, tôi tự hào đã đưa hình ảnh người Việt Nam cần cù chăm chỉ, trách nhiệm cao trong công việc và niềm nở, thân thiện với khách hàng. Tôi có nhiều dịp trò chuyện với khách hàng từ rất nhiều các quốc gia trên thế giới, do đó tôi có thể phát huy khả năng ngoại ngữ của mình, qua đó cũng tự tin hơn trong giao tiếp. Người ta vẫn nói, tiếng Đức là một trong những ngôn ngữ khó trên thế giới. Mặc dù đã có bằng B1, có thể giao tiếp tương đối nhưng tôi vẫn cảm thấy chưa đủ. Hiện tại, tôi tự học lên B2 và nhận ra mình đã lựa chọn đúng. Biển học mênh mông, việc học một ngôn ngữ mới tuy gặp nhiều khó khăn, lẫn lộn với ngoại ngữ đã học là chuyện bình thường nhưng nó mở ra một chân trời mới đầy sức hấp dẫn mà ta không thể cưỡng lại được. Trong số nhiều người Việt đi lánh nạn tại Đức, có rất nhiều người đã đạt được đến B2, thậm chí C1 thật đáng ngưỡng mộ và tự hào.

Đa số người Việt Nam từ Ukraine di tản sang Đức đều đi làm tại các nhà hàng, quán ăn, nhà máy sản xuất xúc xích, tiệm móng... Ai ai cũng cần cù lao động và học hỏi vươn lên. Các cháu thanh niên có nhiều cháu học hành thành đạt sau gần 5 năm di tản và đã có việc làm, thu nhập ổn định không phải phụ thuộc vào ttrợ cấp xã hội - đó là một điều rất đáng trân trọng. Người Việt Nam vốn có truyền thống yêu nước và hiếu học, yêu lao động. Ở bất cứ nơi đâu, nét đẹp này cũng được nhân lên và lan tỏa. Tự hào người Việt Nam con Lạc cháu Hồng luôn tỏa sáng trong bất cứ hoàn cảnh nào...

(Germany, 9/8/2026)

×