Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa...

Nay, cả ba người anh hùng năm xưa đã khuất bóng, nhưng nhìn lại những bức hình tôi chụp họ trong nắng sớm Điện Biên, thấy họ thật giống với những câu thơ mà nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã viết: “Đất nghèo nuôi những anh hùng/ Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên/ Đạp quân thù xuống đất đen/ Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa…”.

Nghẹn lòng nhìn nhau sau mỗi dòng ký ức

Những ngày trung tuần tháng 3/2014, khi những cánh hoa ban đang bung nở trắng rừng Tây Bắc, chúng tôi đã có mặt trong chuyến đi về nguồn với sự tham dự của hơn 800 đại biểu là các chiến sĩ Điện Biên, cựu thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, cựu chiến binh, gia đình chính sách... thuộc 26 tỉnh, thành phố. Trong chặng hành trình hơn 500km, các thành viên trong đoàn đã được nghe những nhân chứng lịch sử: Anh hùng Đặng Đức Song, Anh hùng Phùng Văn Khầu và Anh hùng Hoàng Đăng Vinh - người trực tiếp tham gia bắt sống tướng Đờ Cát - ôn lại ký ức một thời trận mạc cùng những câu chuyện xúc động trong suốt chặng hành trình.

Nhiều đại biểu đến từ các vùng miền đều không khỏi ngỡ ngàng trước con người và cảnh sắc núi rừng Tây Bắc. Mảnh đất ấy đã và đang đổi thay, những địa danh lịch sử cũng đã rất khác so với những thước phim, những hình ảnh tư liệu về Chiến thắng Điện Biên Phủ mà họ từng được xem. Các đại biểu còn nhận ra cơ hội hiếm có khi tham dự chuyến đi cùng họ là các đại biểu Anh hùng LLVT nhân dân, dân công hỏa tuyến, thân nhân liệt sĩ tại mặt trận Điện Biên… Họ đã cùng con cháu mình trở lại chiến trường xưa để tưởng nhớ đồng đội, cảm ơn đồng bào và tham quan những thành quả cách mạng của dân tộc.

Được tiếp xúc các nhân chứng lịch sử và những cựu chiến sĩ Điện Biên trong hành trình 5 ngày về nguồn, chúng tôi đã nghe họ sẻ chia nhiều kỷ niệm buồn vui. Nghe chuyện mà mắt ai nấy đều loang loáng nước.

“Không ai trong chúng tôi muốn chiến tranh để trở thành Anh hùng, nhưng khi có chiến tranh, người dân cả nước đã bảo nhau cầm súng. Im tiếng súng, người thì vĩnh viễn nằm xuống, người thì may mắn trở về để kể lại những câu chuyện bi hùng về đồng đội”, Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Phùng Văn Khầu chân thành bộc bạch.

Đại tá Phùng Văn Khầu năm ấy đã ở tuổi 84. Ông là người dân tộc Nùng và sinh ra ở vùng quê Trùng Khánh, Cao Bằng. Tháng 3/1954, ông tham gia trận đánh đồi E1, mở màn cho trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ. Trong trận này, ông đã lập công xuất sắc tiêu diệt cứ điểm E1 của quân Pháp trong khi khẩu đội của ông hy sinh và bị thương gần hết. Chỉ còn một mình với khẩu sơn pháo, ông đã bắn trúng và phá hủy mục tiêu địch, tạo điều kiện cho bộ binh ta xông lên chiếm lĩnh trận địa. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngay sau khi chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc.

Không hẹn mà gặp, trong chuyến đi về nguồn lần này, Anh hùng LLVT nhân dân Đặng Đức Song và Anh hùng LLVT nhân dân Phùng Văn Khầu đã cùng tới các dãy cao điểm đồi E và C1 để ôn lại những ngày chiến đấu khốc liệt trong đợt 2 của Chiến dịch. Anh hùng Phùng Văn Khầu kể rằng, đêm 1/4/1954, đại đội sơn pháo 755 của Đại đoàn 351 được lệnh mang 3 khẩu pháo lên đồi E làm nhiệm vụ phòng ngự. Cả khẩu đội 1 của ông có 9 người, nhưng tới ngày 25/4/1954, khi đại đội sơn pháo được lệnh tập kích một trận địa pháo địch cạnh sông Nậm Rốm thì chỉ còn 4 người. “Hồi đó, khẩu đội có một người giật cò, một người vừa chọn đạn vừa chọn ngòi, một người tiếp đạn. Còn tôi vừa chỉ huy vừa nhận việc ngắm. Do chưa biết chữ nên tôi không sử dụng được máy ngắm, phải nhìn qua nòng pháo”, Đại tá Phùng Văn Khầu cho biết.

Đại tá, Anh hùng Đặng Đức Song cũng đã hào hứng chia sẻ những trận đánh, những đợt tiến công xen lẫn niềm tự hào được góp phần vào chiến công chung của dân tộc. Ông bảo, mong sao những câu chuyện của ông và đồng đội không chỉ đến với thế hệ đã tham gia kháng chiến mà cả những người chưa bao giờ trải qua chiến tranh. Ông Song năm ấy đã ở tuổi 80. Ông là người con của vùng quê Cộng Hòa (Nam Sách, Hải Dương) và nguyên là Tổ trưởng trung liên của Trung đoàn 98, Đại đoàn 316 trong những ngày diễn ra Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong đêm giao lưu tổ chức tại Trung tâm hội nghị tỉnh Điện Biên, Anh hùng Đặng Đức Song đã lặng đi hồi lâu rồi xúc động kể lại những trận chiến giằng co trên đồi C1 giữa ta và địch vào những ngày đầu tháng 4/1954: “Lúc đầu hai bên ném lựu đạn liên tục, sau có lúc ném, lúc không. Thỉnh thoảng địch lại phụt súng phun lửa sang, có lần chiến sĩ quan sát của ta ngủ gật, bị địch “phụt” cháy cả tóc. Bọn tôi bàn nhau chui vào hàm ếch, giả vờ đưa mũ lên. Địch liền “phụt” một cái! Chúng tôi bảo nhau cứ làm thế cho nó hết đạn đi”. Rồi ông hào hứng đọc lại những vần thơ do mình vừa sáng tác: “Nhân về thăm đất miền Tây/ Bồi hồi nhớ lại ngày này năm xưa/Mường Thanh giữa buổi xế trưa/ Vải trắng, dù trắng Tây đưa lên đầu/ Tướng Đờ Cát mặt buồn rầu/ Đoàn quân bại trận dẫn đầu là y/ Lính Pháp nổi tiếng chính quy/ Nay mồm méo xệch gối quỳ đáy dơ…”.

Anh hùng Đặng Đức Song bảo rằng, đã 60 năm trôi qua, nhưng ông không bao giờ quên hình ảnh trong ngày chiến thắng 7/5/1954, khi cờ trắng, vải trắng địch giơ cao trên đầu dọc khắp các chiến hào. “Tất cả chúng tôi cùng sung sướng nhảy cẫng lên rồi hô vang: Chiến thắng! Chiến thắng rồi, Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Kể lại chuyện cũ, ông Song cười vui mà nước mắt lăn dài trên má…

Lính già rơi lệ nơi chiến trường xưa

Những tràng pháo tay đã vang lên không ngớt khi buổi giao lưu có sự xuất hiện của Đại tá, Anh hùng Hoàng Đăng Vinh, người đã cùng Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật và đồng đội bắt sống tướng Đờ Cát ngày 7/5/1954. Đại tá Hoàng Đăng Vinh năm ấy đã bước sang tuổi bát thập, trong suốt chuyến đi, ông trở thành đại biểu “bận rộn” nhất bởi những câu chuyện xung quanh việc bắt sống tướng Đờ Cát đã lôi cuốn, hấp dẫn rất nhiều người. Họ quây quần quanh ông để nghe chuyện, để bắt tay ông và không quên lưu lại khoảnh khắc bên cạnh nhân chứng sống của Chiến dịch Điện Biên 60 năm trước.

Khi được hỏi về những kỷ niệm với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông bảo kỷ niệm thì có nhiều, bởi ngay từ lúc Chiến dịch kết thúc, ông đã được Đại tướng tới bắt tay, hỏi chuyện. Song, có một kỷ niệm khó quên đối với ông, đó là lần gặp Đại tướng ngày 13/3/2004, khi ông có mặt trong đoàn các cán bộ, chiến sĩ tiêu biểu tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ tới thăm Đại tướng nhân kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Hôm ấy, Đại tướng có hỏi “Hoàng Đăng Vinh có đây không?”. Ông Vinh đang đứng hàng sau, thưa “Có ạ!” rồi bước lại gần. Đại tướng vừa bắt tay ông, vừa bảo: “50 năm mà vẫn còn được gặp lại nhau thế này là quý rồi!”…

Khi cùng Đại tá Hoàng Đăng Vinh tới thăm các địa danh lịch sử, chúng tôi đã được nghe ông sẻ chia nhiều kỷ niệm cùng không ít những giọt nước mắt. Ông hào hứng chia sẻ về những trận đánh, các đợt tiến công xen lẫn niềm tự hào được góp phần vào chiến công chung của dân tộc. Ông bảo, mong sao những câu chuyện ấy không chỉ đến với thế hệ đã tham gia kháng chiến mà cả những người chưa bao giờ trải qua chiến tranh.

Hôm cả đoàn đến thăm di tích hầm Đờ Cát, Đại tá Hoàng Đăng Vinh "bị" đám đông vây kín xung quanh để nghe ông kể chuyện. Ông cười ha hả, bảo: “Về đọc lịch sử nhé, chuyện này nói mãi 60 năm nay rồi!”, nhưng sau đó ông vẫn vui vẻ vào vai người “kể sử” bằng một chất giọng hóm hỉnh. Nào là chuyện ông được chứng kiến giây phút viên tướng giặc run rẩy giơ hai tay đầu hàng; rồi kỷ niệm trong trận đánh cuối cùng của Chiến dịch: “Khi chúng tôi chiếm xong cao điểm 507, quân địch ra hàng rất đông, quân ta thì đang tiến vào làm giao thông hào chật cứng, không thể qua được. Đại đội trưởng Luật liền ra lệnh bằng tiếng Pháp cho bọn địch nằm hết xuống để bộ đội ta xung phong. Thế là quân ta đạp lên người chúng để tiến. Mặc dù đấy chỉ là biện pháp tình thế, nhưng lúc đó chúng tôi tự hào lắm, vì quân ta đã đạp lên đầu thù đúng theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng!”.

Trong các mùa tuyển quân, những câu chuyện thú vị ấy đã được Đại tá Hoàng Đăng Vinh về quê, kể lại cho thế hệ trẻ hai huyện Văn Lâm, Văn Giang cũ (tỉnh Hưng Yên) nhằm “truyền lửa Điện Biên” tới thế hệ trẻ. Ôn lại chuyện cũ, thỉnh thoảng lại thấy ông quay đi, vội lau những giọt nước mắt, nhất là khi ai đó hỏi ông về những lần được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp, về những đồng đội đã hy sinh ở mảnh đất Điện Biên.

Ông kể, một lần, khi ông và đồng đội truy kích địch vào đến khu trung tâm, gặp nhiều đồng đội hy sinh và bị thương nặng, trong đó có một người bị pháo địch cắt cụt cả hai chân vẫn bò lết dưới giao thông hào. “Thấy vậy, tôi và đồng chí Nhỏ dừng lại định băng bó cho anh, nhưng đồng chí đó chẳng những không cho băng mà còn quát lên: “Đằng nào mình cũng chết, các cậu phải tiến mau lên!”. Tôi hiểu, khi ấy anh đang rất đau và biết mình sắp chết, nhưng anh vẫn nghĩ đến chiến thắng và giục đồng đội xông lên, đó là kỷ niệm mà tôi không bao giờ quên”, ông Vinh xúc động nhớ lại.

Theo ông, những người lính Điện Biên còn sống cho đến hôm nay thường có ít nhất một lần được đồng đội cứu mạng, và ông cũng là một người trong số đó, bởi nếu không có tiếng quát của Tiểu đội phó Chí trong trận chiến bảo vệ giao thông hào trước đồi Him Lam thì ông đã không có ngày được trở về để nói về chiến thắng. “Đó là trận đánh đầu tiên trong đời quân ngũ của tôi. Khi cùng đồng đội chiến đấu, bỗng một tốp địch nhảy xuống giao thông hào của ta. Sau một lúc bắn hết đạn, lựu đạn cũng không còn quả nào, tôi đang dựa lưng vào thành hào hổn hển thì nghe tiếng quát: “Vinh chú ý, hai thằng bên trái!”. Tiếng quát thất thanh trong lúc bom đạn mịt mùng, giữa cái sống và cái chết đang cận kề đã giúp tôi thoát chết, đó cũng là kỷ niệm suốt đời tôi không bao giờ quên!”, ông Vinh xúc động bộc bạch.

Ông kể, hồi đó, cứ sau mỗi trận đánh ta lại bổ sung thêm quân vì có chiến sĩ bị thương và hy sinh. Đêm tối như bưng, đồng chí chỉ huy dắt tay các chiến sĩ mới vào và chỉ kịp nói: “Đồng chí ở tiểu đội này nhé!” thì sáng hôm sau đồng chí ấy đã hy sinh khi đồng đội còn chưa biết mặt, biết tên.

“Chiến thắng thật vĩ đại, nhưng mất mát cũng vô cùng lớn!”, ông Vinh đã chia sẻ như vậy khi tới thắp hương tại Nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập của tỉnh Điện Biên, nơi có hơn 2000 ngôi mộ liệt sĩ và phần lớn vẫn chưa xác định được danh tính. Còn Anh hùng Đặng Đức Song cũng lặng lẽ lấy khăn lau nước mắt. Ông cầm những nén nhang đến bên các hàng mộ nối dài trong nắng sớm Điện Biên, lòng không khỏi xót xa khi thấy rất nhiều bia mộ của đồng đội không có một dòng tên, không một dòng địa chỉ. Ông nói với đồng đội mà như tự nhủ lòng: “Sau chiến tranh, cuộc sống còn bộn bề với bao công việc, người đời thì có lúc nhớ, lúc quên, có người nhớ, có người quên, xin được lượng thứ nhiều các anh, chị nhé!”…

×