Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Từ cậu bé thất học trở thành ông chủ thương hiệu cà phê xuất khẩu ra thế giới

Tuổi thơ lấm láp, khởi nghiệp gian nan

Năm 1993 có một thiếu niên mới học đến lớp 2 đã phải bỏ để theo gia đình từ vùng quê nghèo Kỳ Anh ( Hà Tĩnh) vào Nông trường Cà phê Ia Châm ( huyện Chư Pah, Gia Lai lúc đó ) làm thuê kiếm sống. Cậu bé ấy là Nguyễn Hữu Long.

Bấy giờ là những năm cây cà phê đang thịnh, người có vốn liếng khắp nơi đổ về mua đất trồng cà phê. Suốt ngày quần quật với những đào hố ép xanh, cắt tỉa cành, thu hái... công việc nặng nhọc vẫn không thể dập tắt được ước mơ của cậu bé 11 tuổi. Nhìn những thảm cà phê ngằn ngặt xanh ngút mắt, dù chưa thể hình dung được bằng cách nào, cậu vẫn mơ tới một ngày mình sẽ trở thành ông chủ cà phê giàu có, thoát cảnh “buông cuốc hết ăn”...

“Tiểu sử” cuộc đời ông chủ Shin Coffee Nguyễn Hữu Long bắt đầu như vậy. Xuề xòa trong bộ quần soor và chiếc áo thun ngắn tay giản dị, gương mặt rám nắng, trông anh chẳng khác gì một ông chủ vườn giữa xứ cà phê này. Trầm ngâm một thoáng như để hồi nhớ, anh kể tiếp cho tôi nghe những gian nan của con đường khởi nghiệp từng qua…

Sáu năm ròng quẩn quanh với ước mơ không lối thoát, năm 1999 Long bất ngờ được người bác họ gọi vào Thành phố Hồ Chí Minh phụ giao hàng và giúp  việc vặt cho quán giải khát. Nhưng vừa được 1 năm thì ế, quán đóng cửa, Long phải làm chân chạy bàn cho một nhà hàng. Tối mắt với hàng bao công việc tạp nhạp mỗi ngày mà tiền công vẫn không đủ sống. Ý nghĩ chẳng lẽ lại tiếp tục chôn chân với những thứ việc vô danh này càng khiến anh hoang mang. Long đâu có ngờ, dường như đọc được nỗi niềm trong đôi mắt chàng trai trẻ, một người đàn ông Nhật Bản tên là Shin hay ghé quán bắt đầu chú ý đến anh. Một hôm nhân vắng khách, ông  gọi anh lại bàn hỏi chuyện. Long cở mở kể cho ông nghe cơ cảnh. Trầm ngâm một thoáng, ông bảo:

-Ta thấy anh làm việc chăm chỉ, lại có gương mặt khá giống đứa con trai ta đã mất, nếu anh đồng ý, ta sẽ nhận anh làm con nuôi, chu cấp tiền cho anh đi học, thế nào ?

“Trời, lúc đó tôi cảm giác như mình được sinh lại lần hai –Long xúc động kể. Vậy là từ hôm đó tôi bắt đầu từ nấc thang học vấn lớp ba. Ông Shin vừa kèm tôi học, vừa dạy tiếng Nhật cho. Học xong chương trình phổ thông, thấy tiếng Nhật tôi cũng đã khá, ông giới thiệu cho vào làm phiên dịch cho một cơ sở kinh doanh.  Vài năm sau tôi đã có được chút vốn nhỏ. Như một lẽ tự nhiên, tôi nghĩ đến việc phải làm cho số vốn nảy nở này lên. Uớc mơ làm giàu từ  cà phê  năm nào ngỡ đã tắt lịm bỗng dưng trỗi dậy, vậy là  tôi rủ một người bạn mua cà phê rang xay rồi đi bỏ mối... Nuôi bao hy vọng, sau hơn một năm vất vả, kết quả là tôi đã được nếm vị đắng của cà phê. Bình tâm lại, tôi nhận thấy công việc của chúng tôi thực chất chỉ là công việc giản đơn như bao người ở thành phố này vẫn làm. Chẳng có chút hiểu biết gì về xây dựng thương hiệu cũng như các kỹ năng cần thiết để làm kinh doanh thì thất bại là tất yếu. Tuy nhiên cú sốc này đã giúp tôi nhận thức được rằng muốn kinh doanh thành công thì không thể làm theo ý chí, bản năng mà phải có kiến thức. Vậy là tôi thi vào khoa Quản trị kinh doanh Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Ra trường, với niềm tin giờ mình đã “đủ lông đủ cánh” thì không thể thất bại, tôi hăm hở trở lại với con đường làm giàu bằng kinh doanh cà phê. Cùng với một người bạn thân, chúng tôi chung vốn mở quán cà phê bon sai. Buồn thay, sau quãng thời gian ngắn le lói hy vọng, quán cứ thưa khách dần rồi lụi hẵn. Vị cà phê với tôi lần này còn đắng chát hơn: Không những trắng vốn, tôi còn mất luôn cả căn nhà nhỏ phải làm việc cật lực và có một phần hỗ trợ của người cha nuôi mới có được. Hoang mang tâm trí cả tháng trời, cuối cùng tôi buộc phải suy xét lại để tìm lối thoát. Cà phê bon sai thực chất cũng chỉ là quán cà phê, chỉ là mang hình thức hơi lạ ban đầu thôi. Khi cái lạ đã không còn lạ nữa thì chẳng còn gì hấp dẫn. Chúng tôi đã bỏ vốn tiền tỉ trong lúc chỉ thu về tiền lẻ. Còn một lý do quan trọng khác là sự nhận thức quá khác biệt giữa hai thành viên... Chẳng còn con đường nào khác, tôi đành tìm đường xuất khẩu lao động sang Nhật với quyết tâm kiếm tiền để gây dựng lại từ đầu...

Trầm ngâm một thoáng như để cảm nhận lại vị đắng của những thất bại từng qua, Long kể tiếp:

-Vào làm việc cho Công ty Toyota với mức lương khá, thoạt đầu tôi cứ tưởng sẽ yên vị với công việc mới thì cứ như duyện nợ tiền định, ý tưởng kinh doanh cà phê lại một lần nữa trở lại... Nguyên nhân là vào những ngày nghỉ, có dịp lang thang vào các siêu thị, nhà hàng, tôi nhận thấy Nhật Bản là một thị trường tiêu thụ cà phê lớn. Hầu hết các thương hiệu cà phê nổi tiếng thế giới đều có mặt ở đây. Thế nhưng Việt Nam, tiếng là nước xuất khẩu cà phê lớn của thế giới lại vắng bóng. Giành thời gian tìm hiểu sâu về các mẫu cà phê trên thế giới có tại Nhật, tôi nghiệm ra nguyên nhân là bỡi cà phê ta vẫn canh tác theo lối cũ, thiếu một “tấm giấy thông hành” an toàn vệ sinh thực phẩm để vào một thị trường khó tính như Nhật Bản. Mà điều này thì đâu phải ta không làm được. Lòng tự ái bỗng trỗi dậy, tôi đăng ký theo học các lớp đào tạo nông nghiệp hữu cơ (organic ). Đồng thời nhận thấy những kiến thức kinh doanh được trang bị ở trường đại học còn khiếm khuyết, tôi đăng ký học thêm các lớp quản trị kinh doanh. Sự ủng hộ và  khích lệ của người cha nuôi  càng thôi thúc tôi nỗ lực học tập... Công việc cuốn hút đến mức có lúc tôi tìm cách trốn việc ở hãng để tham gia các khóa huấn luyện rồi căng mình làm bù sau” 

Tinh thần học tập không biết mệt mỏi của Nguyễn Hữu Long đã được một doanh nghiệp chuyên về xuất nhập khẩu cà phê của Nhật biết đến và mời về làm quản lý. Những kinh nghiệm tích lũy được tại đây càng thôi thúc Long quyết tâm xây dựng một thương hiệu cà phê cho riêng mình, nâng tầm cà phê Việt Nam vươn xa trên biển lớn

Năm 2015 với những hoài bão lớn lao, Long về nước, bắt tay khởi nghiệp lần 3. Xây dựng vùng nguyên liệu – điều kiện để kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu được Nguyễn Hữu Long tiến hành tiên quyết. Tên “Shin” của người cha nuôi được anh đặt làm thương hiệu để tri ân...

VCSC và phương châm “cốt tinh không cốt nhiều”

Xã Trang là một trong 7 vùng nguyên liệu Nguyễn Hữu Long chọn đầu tư với diện tích cà phê ban đầu 50 ha. Sau khi thành lập VCSC ( Hợp tác xã Khoa học công nghệ - Thương mại cà phê Việt Nam ) diện tích đã tăng lên 100 ha...Và bây giờ thì tôi đang đứng trước cơ ngơi tọa lạc trên một khu đất rộng tới 30 ha với tổng tài sản trị giá khoảng 50 tỉ đồng - trong đó cơ sở vật chất phục vụ sản xuất, chế biến cà phê trên 25 tỉ, vốn hoàn toàn do các xã viên đóng góp. Thời điểm hiện tại, ở Gia Lai chưa hợp tác xã nông nghiệp nào có được có sở vật chất như vậy…

Tôi háo hức theo Nguyễn Hữu Long đi thăm vườn cà phê của hợp tác xã. Một khái niệm hoàn toàn mới mẻ với những gì đã thấy lâu nay của tôi. Nếu vườn cà phê truyền thống cỏ dại bao giờ cũng được gọt sạch; cây cà phê được hãm ngọn, giữ chiều cao trong khoảng 1,7m trở lại thì cà phê của VCSC không giới hạn chiều cao. Nhìn toàn cục, đó là một thảm xanh cộng sinh giữa cà phê, cây che bóng và cỏ dại. Nguyễn Hữu Long cho biết vườn cà phê của hợp tác xã hoàn toàn không dùng phân hóa học mà chỉ dùng phân hữu cơ tự chế, gồm phân bò, vỏ trấu cà phê và phân vi sinh. Thuốc trừ sâu cũng là thuốc sinh học tự chế chiết suất từ mỡ cá.

Toàn bộ quy trình sản xuất được khép kín từ khâu giống đến sản phẩm cuối cùng. Đây là nguyên tắc canh tác phải tuân thủ nghiêm ngặt với tất cả xã viên. “Cũng khá là khó khăn khi buộc họ tuân thủ nguyên tắc canh tác mới – Long kể. Thực ra thì không phải quá khó nên xã viên không theo được. Cái chính là thói quen canh tác truyền thống khiến họ không yên tâm để theo cái mới. Chẳng hạn họ luôn thắc mắc “Tại sao lại không giẫy sạch cỏ dại ? Để vậy chúng tranh hết thức ăn của cây cà phê thì sao ?”.

Hay là “Tại sao phải thu hoạch 100% trái chín, trong khi trước nay chỉ cần tỉ lệ 70 – 80% là đã cao” ? Tôi đã phải mất khá nhiều thời gian để giải thích, nhưng quan trọng là hiệu quả không ngờ đã khiến họ phải “tâm phục khẩu phục”: Năng suất cà phê đạt 6 tấn nhân /ha ( bình thường chỉ 3 – 4 tấn ). Không những thế sản phẩm lại được hợp tác xã thu mua cao hơn thị trường từ 15 -20%. Những lợi ích cốt lõi đó đã khiến xã viên dần hiểu: Thay đổi thói quen canh tác chính là thay đổi chất lượng cuộc sống của mình và tự giác thực hiện kỷ luật canh tác – kể cả 5 xã viên người dân tộc Bah Nar. Từ đó vườn cà phê của hợp tác xã đã đạt chứng nhận hữu cơ châu Âu (ORGANIC.EU ) và Mỹ (ORGANIC.USA ) được cấp bỡi tổ chức Contron Union

Bây giờ thì tôi đã hiểu vì sao tại các cửa hàng Shin Coffee ở Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ly cà phê được bán với giá từ 80 – 150.000 đồng. Và hiện tại với 20 dòng sản phẩm được chế biến bỡi chính nhà máy của Shin, thương hiệu Shin Coffee đã có mặt tại Nhật, Mỹ và hầu hết các nước châu Âu. Tiếng tăm và những triển vọng của Shin đã được PAN – một tập đoàn kinh tế  lớn quyết định đầu tư. Có một điều thú vị ít người biết là cà phê Shin đã được PAN chọn làm quà tặng các nguyên thủ quốc gia tại các hội nghị, sự kiện quan trọng  trong năm Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam

“Với uy tín và vị thế của mình trên thương trường, tại sao Shin không mở rộng quy mô sản xuất hay liên kết rộng hơn với người trồng cà phê Gia Lai ?” Trả lời câu hỏi của tôi, Nguyễn Hữu Long chia sẻ: Với nhu cầu khoảng 10.000 tấn cà phê hữu cơ tại địa bàn Gia Lai ( hiện mới đạt 5000 tấn ) để chế biến, Shin rất cần mở rộng sản xuất, liên kết. Tuy nhiên phương châm của VCSC là “cốt tinh không cốt nhiều”. Thay đổi một thói quen sản xuất phải cần thời gian.Thế nên trước mắt VCSC chỉ mong muốn làm “ngọn lửa nhỏ” để lan tỏa một phương thức sản xuất hòa hợp với môi trường; hướng tới mục tiêu xây dựng một cộng đồng canh tác giảm thải cacbon và có thể bán tín chỉ ra thị trường thế giới.  “Là người sáng lập VCSC nhưng tại sao anh lại giữ vị trí cố vấn chứ không phải Giám đốc hay Chủ tịch hội đồng quản trị ? - “Đơn giản là tôi muốn trao cơ hội cho tuổi trẻ. Vả chăng khi gia nhập PAN, Shin Coffee  đứng trước nhiều cơ hội song cũng không ít thách thức. Điều này phải cần đến sức trẻ. Mình dẫu sao cũng đã 42 tuổi rồi…

“Cây cà phê gắn bó với cuộc đời tôi như một định mệnh”. Lời tâm sự rốt của Nguyễn Hữu Long sau cuộc trò chuyện cứ đọng mãi trong tôi. Nào có phải tâm linh gì đâu. Ở đời ai muốn thành công với nghề mà chả phải chịu “nghiệp”. Chợt ước giá nghề cà phê Gia Lai có được dăm bảy “ông” như thế ? Cái thời làm nông chỉ biết cậy cơ bắp xem ra đã sắp lụi rồi…

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×