Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Từ cô gái bản Mông trên cao nguyên đá đến mang vải lanh ra thế giới

Cô gái đầu tiên trong bản học đại học

Tôi quen biết Vàng Thị Dế (sinh năm 2002) vào một chuyến đi thiện nguyện tại Hà Giang (cũ), nay là tỉnh Tuyên Quang. Cô gái người Mông sinh ra ở bản Nhèo Lủng, xã Đồng Văn khi ấy mới tốt nghiệp đại học và đang ấp ủ dự định thành lập một hợp tác xã dệt vải lanh. Còn giờ đây, Dế đã là người sáng lập mô hình dệt vải lanh truyền thống mang tên Hemp Hmong Vietnam, tạo công ăn việc làm cho nhiều chị em phụ nữ địa phương, gìn giữ nghề dệt lanh truyền thống của người dân tộc Mông.

Nụ cười rạng rỡ, phong thái tự tin và khả năng nói tiếng Anh rất tốt là điều tôi ấn tượng với cô gái này. Trên đoạn đường ở phố cổ Đồng Văn, gặp du khách nước ngoài nào Dế cũng bắt chuyện, quảng bá về vải lanh của đồng bào mình. Vậy mà như bao cô gái người Mông khác, Dế cũng đã từng bị mẹ bắt nghỉ học từ năm lớp 9 vì con gái Mông đến tuổi đó phải đi lấy chồng, làm mẹ. Dế kể, mẹ Dế bảo học lên cao cũng để làm gì đâu, rồi cũng về lấy chồng, phụ nữ Mông 14 tuổi lấy chồng được rồi.

Cố gắng theo học hết phổ thông, Dế lại “nịnh” mẹ cho xuống Hà Nội học đại học. Có lẽ mẹ Dế cũng không thể bảo được cô con gái “bất trị” này nên đồng ý nhưng với điều kiện tự lo lấy sinh hoạt nơi phố thị vì gia đình không có tiền. Và Dế trở thành cô sinh viên đại học đầu tiên của bản. Trong thời gian sinh viên, Dế làm thêm nhiều công việc để trang trải học hành và nuôi ước mơ một ngày về trả nghĩa cho quê hương.

Hành trình đưa lanh ra thế giới

Tuy vốn là cô gái Mông nhưng kể cả khi đã lớn, Dế cũng không biết trong nhà mình có một món đồ gia bảo: Vải lanh. Bởi lẽ vì đáng quý nên vải lanh chỉ dùng làm của hồi môn cho con gái đi lấy chồng hoặc cho người đi sang thế giới bên kia mặc, không phải đồ mặc hàng ngày hay có thể làm kinh tế mà khoe ra.

Vì vậy, trong một lần mẹ Dế bảo Dế lên gác dọn dẹp Dế mới phát hiện ra một tấm vải rất đẹp, mềm mại, Dế liền bảo mẹ bán đi lấy tiền trang trải. Ban đầu mẹ Dế không đồng ý, vì vải lanh là đồ gia bảo không phải để bán. Nhưng Dế đã thuyết phục được mẹ và rao bán trên mạng xã hội, lập tức có người hỏi mua với mức giá hấp dẫn, từ đó Dế nảy ra ý tưởng làm kinh tế từ vải lanh.

Cô gái trẻ đã đi khắp bản chụp lại những mẫu vải lanh và đưa lên mạng xã hội, giới thiệu với bạn bè dưới Hà Nội và nhận được sự yêu mến, đánh giá cao từ mọi người. Tuy nhiên, để thuyết phục được các bà, các mẹ đồng ý bán vải lanh không hề dễ. Họ dành cả một đến hai năm chỉ để dệt ra tấm vải lanh cho bản thân và tấm vải đó gắn chặt với đời sống tinh thần của họ.

Bằng sự thấu hiểu, phân tích được mất, Dế đã thuyết phục được nhiều phụ nữ đồng ý dệt vải lanh đem bán. Khách hàng đặt mua vải lanh của Dế không chỉ người Việt mà còn có khách nước ngoài như Mỹ, Thái Lan, Nhật Bản. Vải lanh là chất liệu vải xanh mà cả thế giới đang khao khát. Vải lanh hoàn toàn tự nhiên, thân thiện với môi trường, bền bỉ và không hóa chất độc hại, mang đậm nét văn hóa truyền thống của người Mông.

Bên cạnh đó, khó khăn lớn nhất trong quá trình đưa lanh ra thế giới của Dế là kiểm soát chất lượng sản phẩm, không để vải lanh chạy theo thị trường mà đánh mất đi nét tinh túy của lanh. Dế cho biết, khách nước ngoài họ thích sự tỉ mỉ và dệt thủ công, chất liệu thân thiện với môi trường từ vải lanh thay vì chất liệu công nghiệp nên phải giữ được nét đặc trưng mới có thể đi được đường dài. Ngoài ra, Dế cũng hướng đến đa dạng sản phẩm từ lanh như quần áo, túi, ví...

Bằng sự học hỏi và quyết tâm, Dế đã tự làm website và fanpage để bán vải lanh, những đơn hàng thường xuyên đến, có lúc nhiều đến nỗi khách “giục” Dế “em chưa về quê lấy hàng cho chị à?”, cho dù tháng nào Dế cũng về quê một lần.

Sau hơn 5 năm Dế triển khai dự án, đến nay mô hình của Dế đang có 4 lao động thường xuyên, 10 hộ gia đình tham gia chuỗi sản xuất. Bà con mở rộng diện tích trồng lanh, tham gia chuỗi sản xuất nông nghiệp từ lanh, để lanh là cây trồng không chỉ mang biểu tượng văn hóa mà còn đem lại giá trị kinh tế bền vững, lâu dài.

Trước đây mỗi gia đình người Mông chỉ làm được 4 cuộn lanh/năm thì nay họ đã làm được từ 10 – 20 cuộn, thu nhập gia tăng thêm 3 triệu đồng/tháng. Đối với người phụ nữ Mông số tiền này rất lớn. Trước kia họ còn không được ra ngoài làm việc gì, chỉ có ở nhà nấu cơm cho chồng. Chồng uống rượu say xỉn đánh đập cũng phải chịu, không có tiếng nói trong gia đình. Nay có nghề, có kinh tế thì người chồng phải tôn trọng vợ hơn, không dám đánh vợ nữa.

Cô gái trẻ trên cao nguyên đá đang có những bước đi đầu tiên vững chắc trên hành trình mang vải lanh ra thế giới, dám thay đổi số phận của người phụ nữ Mông truyền thống. Dế hiểu rằng, sứ mệnh mang lanh đi muôn nơi không chỉ tạo thêm công ăn việc làm cho người dân mà còn gìn giữ, bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống, quảng bá hình ảnh đất nước con người, văn hóa Việt Nam đến bạn bè thế giới.

“Tấm vải được dệt nên mang theo hơi ấm của bàn tay mẹ, của bà, được cất giữ kỹ lưỡng, được coi là linh hồn đi theo con người Mông suốt cuộc đời. Nó thiêng liêng vì nó là sợi dây nối không thể đứt giữa con người và cội nguồn”, Dế cho biết.

Hành trình bước đi của Dế là một hành trình không đơn độc, luôn có sự song hành cùng rất nhiều người vì hành trình đó không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế, gìn giữ bản sắc văn hóa. Dế hy vọng trong thời gian tới sẽ biến không gian sản xuất ở xưởng thành một bảo tàng sống, nơi du khách ghé thăm được lắng nghe, trải nghiệm những câu chuyện văn hóa từ đó thêm hiểu, thêm yêu hơn văn hóa truyền thống cũng như hình ảnh đất nước con người Việt Nam thân thiện, cởi mở và giàu bản sắc.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×