Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Từ hạt phù sa nơi ruộng đồng bờ bãi đến hạt ngọc mùa vàng no ấm đời con

Cha tôi sinh ra và lớn lên trong gia đình thuần nông giữa lúc đạn bom của thực dân Pháp đang vào giai đoạn ác liệt của 9 năm kháng chiến trường kỳ thì ông nội tôi mất trong lúc đang làm nhiệm vụ cách mạng, khi ấy cha tôi vừa tròn 3 tuổi. Từ một đứa trẻ được yêu thương trong vòng tay ấm bỗng thành trẻ mồ côi cha vì cuộc chiến phi nghĩa. Dù thiếu thốn tình thương của ông nội, nhưng cha được yêu thương, dạy dỗ, bao bọc bởi bà nội tôi - người vừa làm cha vừa làm mẹ.

Hơn bao giờ hết, tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn của nhau. Cha từng thủ thỉ với chị em tôi rằng, chính bà nội và đông đảo bà con cô bác trong xóm đã chỉ dẫn cha từ một đứa trẻ mồ côi cha thành một người nông dân thực thụ của ruộng đồng. Và từ đây, cuộc đời cha gắn chặt với cây lúa cọng rơm.

Là một người đàn ông trụ cột của gia đình, cha luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm phải gánh vác và lo chuyện cái ăn cái mặc cho cả nhà. Với tổng cộng 11 nhân khẩu, bà nội tuổi cao và 8 anh chị em tôi đang ở tuổi ăn tuổi học thì đôi vai cha mẹ càng thêm nặng gánh lo toan bộn bề. Trong ký ức của những ngày đói do hạn hán mất mùa với những bữa cơm độn bo bo, hạt bắp, khoai lang, khoai mì… cha mẹ luôn nhắc nhớ chúng tôi như một bài học trân quý hạt gạo là hạt ngọc trời, không phải ngẫu nhiên mà có để nấu thành cơm mà phải trải qua bao khó khăn, vất vả, ra công ra sức mới có được.

Khi đất nước đã lặng im tiếng súng và nhà nhà, người người đang trong không khí hồ hởi xây dựng quê hương trong quá trình đổi mới đất nước từ năm 1986, là một cán bộ hội phụ nữ và hội nông dân của xã Mỹ Hạnh, bà nội tôi luôn năng nổ trong phong trào nhân giống lúa mới từ những ngày chính sách mới của Đảng đi vào cuộc sống nhân dân qua các buổi họp tổ. Tôi được nghe nội kể về những ngày “Nhà nước và nhân dân cùng làm”: “Nếu chiến tranh đã để lại những hố bom, mìn sót thì những người nông dân thời bình sẽ ra sức đêm ngày hàn gắn vết thương chiến tranh, cùng nhau làm nên màu xanh của những cánh đồng lúa mênh mông bát ngát!”.

Cha tôi được bà nội đăng ký tham gia hợp tác xã nông nghiệp vừa thành lập để học hỏi kinh nghiệm kỹ thuật canh tác các giống lúa mới cùng hội nông dân của xã. Từ những chính sách thiết thực bằng văn bản thì nay đã đi vào đời sống của những nhà nông dân khắp các thôn xóm. Các bài học khuyến nông, các lớp tập huấn, các lớp hướng dẫn kỹ thuật gieo trồng canh tác từ nhân giống, bón phân, vô nước, trừ sâu bệnh được các cán bộ và kỹ sư nông nghiệp hướng dẫn đầy đủ, tỉ mỉ đến bà con.

Chính sự quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc tôn vinh di sản văn minh lúa nước Việt Nam, bảo tồn, phát huy bao gồm quá trình nghiên cứu các giống lúa đến cả quá trình nuôi trồng canh tác, thu hoạch đều được quan tâm chia sẻ kinh nghiệm và thành quả lao động là những cánh đồng năng suất bội thu. Tất cả cho thấy Đảng và Nhà nước luôn quan tâm và đồng hành cùng nhà nông, nhất là đề cao và ca ngợi người nông dân lúa nước trong giai đoạn quan trong của hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ là quân lương, là luôn đảm bảo an ninh lương thực trong suốt chiều dài lịch sử xây dựng và phát triển đất nước.

Với thế hệ 8X như tôi, xuyên suốt cả thanh xuân của mình, tôi hạnh phúc vì mình có một thời tuổi thơ rơm rạ thật sự đúng nghĩa. Nhớ những ngày theo cha mẹ ra đồng trên những chuyến xe bò lộc cộc khắp các nẻo đường quê rộn rã tiếng chim ca rợp mát bóng cây tràm ngát hương lúa trổ đòng đòng hai lối đi; là những ngày cùng mẹ sàng sảy những mẻ lúa giống lựa từng hạt lép, hạt sâu, từng bông cỏ để kịp cho cha ngâm lúa giống gieo mạ; là những ngày chân lội bùn, đầu đội nón cỏ bàng cùng cha quăn mạ cho bà con cấy lúa; là những ngày ôm từng bó rơm cho cha chất thành cây để dành cho bò ăn khi vụ mùa kết thúc; là những buổi trưa cài lúa, phơi lúa, quạt lúa đổ vô bồ đến những ngày cùng má lui cui xúc lúa vô bao đi chà đã trở thành những ký ức đẹp giản đơn nhưng mang giá trị dung dưỡng tâm hồn ta.

Cứ hết mùa giáp hạt, không chỉ Tết mà cả năm đó, nhà có đủ ăn hay không đều trông vào mấy công lúa ngoài ruộng. Nhắc đến đây ký ức gọi tôi về với những hình ảnh đẹp của những người nông dân như cha mẹ tôi cùng nụ cười hạnh phúc mãn nguyện dưới vành nón lá khi vụ mùa bội thu trúng vụ. Đó không chỉ là câu chuyện của việc được mùa mà không bị mất giá, mà còn là câu chuyện của lòng biết ơn ông chủ gia bà chủ đất đã không phụ lòng những người nông dân ngày đêm vun trồng để có được hạt ngọc trời no ấm đủ đầy. Vâng! Khó có thể quên những đêm trời đổi gió, cha trở mình thức giấc đốt ngọn đèn dầu sáng lên những khạp lu, chiếc kiệu ngâm lúa giống coi có đủ nước và nảy mầm đều hay không; hay những chiều mẹ chạy gạo từng lon từng bữa cho đàn con thơ dại no lòng yên giấc qua đêm. Ánh mắt ấy như hằn lên thêm bao nỗi xót xa qua bao mùa sương gió bể dâu để rồi nỗi lòng cha mẹ như lóe lên một tia hy vọng của một ngày mai sẽ được mùa trúng vụ.

Đất mênh mông, tình người cũng bao la nơi ruộng đồng bờ bãi theo từng con nước theo mùa mang những hạt phù sa về nuôi dưỡng cây lúa sau bao ngày khô hạn. Cha lui cui tra lại cái cuốc, mài lại lưỡi cày, cắt thêm bội cỏ cho đôi bò kéo xe để chuẩn bị cho một mùa vụ mới. Từ chạng bếp, mẹ đem mớ lúa giống sau bao ngày bảo quản cẩn thận tránh mối mọt ra góc sân sàng sảy hạt lép để chờ ngày ngâm lúa giống bắt mạ. Mỗi một công việc dù lớn dù nhỏ, cha mẹ luôn đặt cái tâm cái tình của người nông dân chân chất để rồi một vụ mùa mới bắt đầu như thế. Đất không phụ người, tình người tình đất nở hoa thơm ngát từ những cánh đồng lúa vàng óng.

Tôi sinh ra và lớn lên tại vùng miệt đồng bưng biền Long An cũ, nay là tỉnh Tây Ninh. Tuổi thơ tôi là những tháng ngày tươi đẹp bên những đường cày của cha giữa hương đồng cỏ nội quê hương. Nơi mà những hương vị ngai ngái mùi bùn tanh lạ, ngan ngát mùi rơm rạ và cả mùi hương hạt gạo mới quê nhà sau mỗi mùa gặt đã đi theo suốt cuộc đời mình.

Đối với những đứa trẻ 8X như tôi được sinh ra và lớn lên ở thôn quê thì cánh đồng và hình ảnh cha mẹ một nắng hai sương nơi ruộng đồng bờ bãi đã trở thành một phần ký ức chẳng thể nào quên, bởi nó đã gắn liền với tuổi thơ - phần lớn quãng thời gian trong trẻo nhất của một đời người.

Thẳm sâu miền ký ức gọi tôi về bức tranh đồng quê dung dị, đẹp một cách yên bình dìu dịu. Đó là khoảnh khắc đôi chân tôi với những bước thấp, bước cao in theo dấu những đường cày của cha trên những thửa ruộng chuẩn bị xuống giống gieo mạ cấy lúa; là những ruộng lúa trổ đòng tơ ngậm cốm non ngát hương cả một vùng quê thanh bình; là khúc hát reo vui của đàn sáo hòa cùng bản hoan ca của người nông dân đặng mùa bội thu chín vụ; là những sân phơi đầy lúa vàng; là hình ảnh tụi con nít đội nón lá như tôi vẫn hay “cày lúa” đi tới đi lui trên những tấm đệm phơi lúa ngoài sân để lúa mau khô - những bước chân nhỏ xíu in ngang, in dọc trên đệm lúa vàng…

Ngày mùa trong tôi còn là những ụ rơm khô vàng ửng. Sau vụ thu hoạch, đâu đâu cũng thấy rơm rạ ngút ngàn vàng những lối đi. Tôi cùng cha chất những bó rơm lên xe bò chở về nhà mới cảm thương cái tình, cái nghĩa mà ruộng đồng bờ bãi đã ôm trọn vào lòng mình những mầm mạ non đến cây lúa trưởng thành cho ra những hạt gạo thơm và cả những nhánh rơm rạ cuối cùng như một món quà mà thiên nhiên tận hiến cho những anh bạn đồng hành cùng người nông dân ngày ngày mang ách, kéo cày được no bụng khi vụ mùa kết thúc. Suốt cả hành trình ấy, có những mùi vị rất đỗi thân quen. Nó cứ thoang thoảng rồi loang dần, quấn quýt vào sống mũi. Tôi chợt nhận ra đó là mùi vị của đồng ruộng - là vị phù sa thắm sâu vào trong những thớ bùn đất ngai ngái, mùi rơm rạ, mùi vị mồ hôi mặn nồng của cha và cả mùi vị đắng cay ngọt bùi của mẹ qua bao tháng tháng ngày ngày mưa nắng dãi dầu.

Làm sao tôi có thể quên được những bát cơm thơm lừng mùi gạo mới của mẹ nấu bằng bếp rơm, bếp củi, lửa cháy bùng, cơm sôi ùng ục. Đó là mùi vị cứ phảng phất theo tôi, để rồi những năm tháng sau đó, tôi rời quê xa cha mẹ đến miền xa theo con đường công danh chữ nghĩa, đi qua những cánh đồng lúa chín vàng thì khóe mắt cay cay, mũi bỗng sực nhớ đến mùi vị ấy - mùi hương của rơm rạ, mùi hương lúa gạo mới thơm lừng, mùi cơm sôi trên bếp lửa tí tách những hòn than hồng lụp bụp tiếng nhớ tiếng thương của mẹ ngày nào…

Có hạt gạo nào bay theo làn gió hè thu qua cành lá non phảng phất hương vị của ngày mùa mới, mùa của yêu thương với ước mong của cha, hy vọng của mẹ. Và tôi mang theo những mơ ước của mình gửi vào từng hương vị ấy để thấy những nỗi vất vả cơ cực, chắt chiu, ấm áp, ngọt ngào mà góp nhặt yêu thương cho riêng mình.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×