Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": Về lại ATK – Nơi bóng núi ôm dáng hình Tổ quốc

Biết được ước nguyện của tôi, nguyên Bí thư xã Điềm Mặc Nông Đình Thân (nhiệm kỳ 2010-2015) đã hồ hởi giới thiệu tôi với người hướng đạo quý báu là anh Đỗ Văn Nhân - Phó phòng Thí nghiệm chuyên ngành vật liệu xây dựng thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Giao thông Vận tải, 1252 đường Láng, quận Đống Đa, Hà Nội - một anh chàng nhỏ thó, như bị nuốt chửng khi ngồi bên cạnh ông Thân. Tôi cũng ngạc nhiên vô cùng về tình cảm và sự trân trọng của ông nguyên Bí thư người Tày dành cho anh bạn người Kinh, ít tuổi này.

Dọc đường đi, tôi kể Nhân nghe những câu chuyện được nghe từ nhà văn, nhà báo Trần Đĩnh - một trong những phóng viên đầu tiên của Báo Sự Thật (tiền thân của Báo Nhân Dân) về những ngày gian khó nhưng dân chủ, lạc quan của các vị tiền nhân Cách mạng nơi ATK. Trong đó có chuyện bố vuốt “râu hùm” nhà văn Ngô Tât Tố - tác giả của những "Tắt đèn", "Lều chõng" dù ông luôn ngồi ăn riêng biệt một góc với vẻ mặt “miễn giao lưu” vì bị đau dạ dày.

Tôi ghen một bà Huyện thời vận tải thô sơ triều Tự Đức

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà

Tôi chỉ Đèo Ngang màn ảnh nhỏ

Và chưa biết Sài Gòn

Đèo Re, Bản Quyên, Bản Bắc, Tân Trào thấp thoáng những tên hoài niệm

Quê đây mà cố hương

Ai tham quan chui đất đẻ ra mình?

(Trích di cảo: Bước ký vào XX1 - nhà thơ Lê Đạt)

Nghe đến những “Đèo Re, Bản Quyên, Bản Bắc”, Nhân hào hứng hẳn lên và kể lý do mình trở thành dân bản địa ATK - không phải bắt đầu từ công trình thiện nguyện xây cầu cho xã Điềm Mặc. Dù muốn xây được cây cầu đó phải mở mới tuyến đường dẫn từ bản Bắc 2 sang xóm Phụng Hiển nơi cố Tổng Bí thư Trường Chinh đặt đại bản doanh năm xưa đến trục giao thông của xã, mà là sự khởi tâm khi đến bản Bắc 1, bản có lẽ nghèo nhất ở xã Điềm Mặc hưởng chính sách 135.

Trên con đường thực địa, một ước nguyện bỗng cồn lên khiến Nhân khựng tay lái giữa miền rừng đầy cây dại, cây hóp. Đó là có khoảng hai trăm mét vuông để xây một căn nhà đơn sơ làm chỗ tập kết hàng cũng như làm nơi trú mưa nắng cho đội thiện nguyện của mình mỗi khi đến ATK. Đem tâm sự này nói với lãnh đạo xã, Nhân nhận được những cái lắc đầu với lý do: “Đây là đất Ông Cha giao cho, bà con không bán đâu! Trước cũng có nhiều người đặt vấn đề nhưng đều bị từ chối. Thậm chí bà con còn nhiều lần không nhận hỗ trợ từ thiện của bên ngoài”.

Thấy Nhân luôn loanh quanh trong bản, thăm hỏi nhu cầu của bà con, tìm hiểu để có phương án giúp đỡ lâu dài..., thấy bản bơn bớt tiếng chửi chó mắng mèo..., bố ông Phùng Văn Đăng - Chủ tịch xã Điềm Mặc năm đó thấy lạ nên để tâm. Biết được ý nguyện của Nhân, không phải để buôn bán đất như những người khác mà để có một cơ ngơi trú chân mỗi khi cần, ông bố vị Chủ tịch này liền vung tay để lại cho Nhân khoảng nghìn mét vuông chứ không chỉ 200 mét vuông như mục đích ban đầu của Nhân. Sự chia sẻ hào sảng này phải chăng được dẫn dắt bởi bậc tiền nhân Phùng Văn Tịnh - chiến sĩ Việt Minh duy nhất của Bản Bắc, thuở những năm 1940-1945, ông nội của Chủ tịch xã Phùng Văn Đăng?

Trong quá trình triển khai xây dựng ngôi nhà mơ ước của mình ở bản Bắc 1, Nhân chợt thấy những việc từ thiện mình vẫn làm, với bà con người Tày nơi đây chỉ như trao một tấm áo khoác chứ không thể triệt để giúp bà con thoát khỏi cảnh nghèo với những tệ nạn và hủ tục đã ăn sâu vào tiềm thức. Và suốt từ năm 2022 ấy, Nhân luôn bị ám ảnh bởi những suy nghĩ: “ATK là miền đất của Ông Cha! Là cái nôi của Cách mạng! Ông Cha của bà con đã cưu mang bao bậc tiền nhân của đất nước! Làm sao để giúp hậu duệ của Ông Cha thoát nghèo? Làm sao để bà con thoát khỏi cảnh bần cùng sinh tệ nạn, sinh đạo tặc?”.

Giúp bà con thoát khỏi cảnh nghèo cũng luôn là nỗi trăn trở của bao thế hệ lãnh đạo ở đây! Điềm Mặc - vốn được coi là “Phủ Chủ tịch” đầu tiên tại Việt Bắc, nơi Bác Hồ đã chủ trì cuộc họp Ban Thường vụ Trung ương Đảng để luận bàn và ra chỉ thị ngăn chặn cuộc tấn công của thực dân Pháp đánh lên căn cứ địa Việt Bắc năm 1947 - bản Bắc 1 lại là xóm nghèo nhất của Điềm Mặc. Và đó cũng là nỗi đau của tất cả những con người tâm huyết với nguồn cội, với miền đất Ông Cha này!

Nhân và các thế hệ lãnh đạo gặp nhau ở cùng một nỗi đau, cùng một niềm tâm huyết. Nhưng đề xuất của Nhân: “Đăng ký bản Bắc 1 là xóm kiểu mẫu, xây dựng mở rộng đường trục xóm. Bản Bắc 1 làm công trình chào mừng Đại hội Đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025-2030, kế hoạch xây dựng nông thôn mới (NTM), xây dựng thành bản đất bằng” không gặp được sự đồng thuận bởi đây là điểm khó, yếu kém nhất của xã Điềm Mặc, huyện Định Hóa. “Nếu ta thành công ở điểm đuối nhất này sẽ là điểm sáng, là ngọn cờ thúc đẩy sự quyết tâm của toàn xã, toàn huyện!” - ý tưởng táo bạo của một người Hà Nội, quê gốc Hưng Yên, chọn ATK làm quê hương thứ 2 này đã dấy lên nhiều luồng suy nghĩ, nhiều cuộc tranh luận trong nội bộ lãnh đạo: “Muốn thoát nghèo, phát triển kinh tế thì vấn đề đầu tiên phải là giao thông chứ không chỉ trông vào đồi cọ rừng chè! Bao năm rồi, bà con vẫn quen với con đường mòn liên xóm men theo các sườn đồi hoặc tắt qua các bờ ruộng. Những con đường do ngựa thồ do bà con đi nhiều mà thành sẽ không thể giúp bà con chuyển mình được. Con đường 2m cho người đi bộ? Con đường 5m cho các phương tiện xe thô sơ hay vận tải nhỏ? Làm sao để xe có thể xuôi ngược tránh nhau? Làm sao để xe tải thu mua nông sản, phục vụ chở hàng hóa có thể quay đầu?”...

Đường cũ vào bản Bắc nơi có Khu di tích Bác Hồ ký khai sinh ngành Điện ảnh Việt Nam.

Trăn trở với ý tưởng phát triển địa phương để xóm có cơ hội phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo bền vững cũng như có động lực để vượt qua những rào cản về bất đồng ngôn ngữ, về nhận thức và hiểu biết, Nhân dành hết thời gian cuối tuần - sau những giờ làm việc ở Viện Khoa học và Công nghệ Giao thông Vận tải - rời Hà Nội lên với Điềm Mặc để khám phá tiềm năng của miền đất ATK cũng như thăm hỏi các thế hệ lãnh đạo, tìm hiểu thói quen tập tục của bà con. Như một thủ tục “nhập tịch”, Nhân luôn xin phép bà con được thắp hương cho ban thờ tổ tiên trước khi bước vào nhà.

Không biết có phải vì phép ứng xử kính lễ ấy hay vì bản thân Nhân là một con người nghiêm túc, không rượu, thuốc..., từ chối các cuộc nhậu tràn cung mây và luôn hướng bà con đến sự tri ân, đến lòng tự hào về Ông Cha đã không quản ngại hy sinh để nuôi dưỡng, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến... nên Nhân được bà con dung nạp như một người con xa quê nay trở về nhà. Để gắn kết hơn nữa với bà con và cũng để đem lại niềm vui cho lũ trẻ nhiều thiệt thòi nơi miền sơn dã này, cứ cuối tháng Nhân lại tổ chức một lễ mừng cho các em có sinh nhật trong tháng khiến tiếng cười, tiếng ca trong xóm Bản ngày một rộn rã hơn.

Và rồi... khi mỗi cuối tuần Nhân về Bản, bà con lại tìm đến tin tưởng chia sẻ về những thay đổi nho nhỏ trong gia đình, trong xóm bản, rằng những đứa trẻ đã bớt hư hỗn, vợ chồng trẻ trong nhà đã bớt đánh cãi nhau, ông chồng đã bớt say xỉn, đánh vợ đánh con, các vấn đề tệ nạn cũng bớt đi không ít... Ngôi nhà của Nhân đã trở thành tụ điểm cộng đồng cho mọi sẻ chia không biết tự lúc nào!

Cứ thế, Nhân cùng các cấp lãnh đạo trong đó có Phó Bí thư kiêm Chủ tịch xã Lương Thế Đồng, Phó Chủ tịch thường trực phụ trách xây dựng giao thông Trương Văn Vựng dẫn dắt bà con đồng hành trong cuộc tìm kiếm cơ hội thoát nghèo bền vững, làm sao để phát triển kinh tế... Và, bà con dân tộc Tày vốn kiệm lời, quyết giữ đất Ông Cha để lại, nay cũng mở lòng, sẵn sàng hiến đất để có con đường giúp thay đổi bộ mặt của quê hương, như một sự tri ân với công lao và sự hy sinh của các bậc tiền nhân.

Trước thực tế thay đổi theo chiều hướng tích cực, trên cơ sở các tiêu chí xây dựng NTM nâng cao, ban lãnh đạo xã đã xem xét, đồng ý tưởng với mục đích dự án Nhân đề ra, xin ý kiến các cấp và cho phép Nhân đi khảo sát để làm dự toán. Và kinh nghiệm của một kỹ sư cầu đường giúp Nhân hình dung được các vị trí cần nắn tuyến, giúp Nhân tính được phải xin bao nhiêu đất để mở rộng đường cũng như cần mở rộng bao nhiêu cho một con đường với tầm nhìn 50 năm, bởi chính ở nơi đây Nhân đã nhìn thấy tiềm năng của một vùng đất du lịch với núi non, với thác nước, với đặc sản vùng miền, đặc biệt với truyền thống Về nguồn của dân tộc ta.

Với thuyết minh rõ ràng về mục đích mở rộng đường, dự án rất nhanh được phê duyệt cùng những tính toán cụ thể khối lượng đào đắp, ca máy, nhân công, khối lượng bê tông..., nhưng đó cũng chính là lúc Nhân phải xin phép các cấp có thẩm quyền đi kêu gọi các nhà hảo tâm hỗ trợ, cùng đồng hành với những thông tin kinh phí dự toán được tạm tính này.

Trong quá trình kêu gọi, lãnh đạo xã và Nhân đã tìm, nhận được nhiều nhà tài trợ, nhưng đáng kể nhất phải nói đến sự đồng hành của Cục Điện ảnh, Hội Nhiếp ảnh, bởi cái nôi ra đời của 2 ngành nghệ thuật này - khu nhà bia nơi Bác Hồ ký sắc lệnh ra đời ngành Điện ảnh, Nhiếp ảnh - nằm trên chính con đường của bản Bắc 1. Đó cũng là tấm lòng của con dân Điện ảnh, Nhiếp ảnh chung tay cùng bà con tri ân miền đất ATK - căn cứ địa cách mạng và trung tâm đầu não kháng chiến của dân tộc.

Phần đất bà con hiến để mở đường.

Khúc đường 1.400m + 400m điểm cuối của đường trục xóm trên tổng chiều dài 2.700m nuột như một tấm lụa dài vắt qua rừng cọ, đồi chè đã giúp bộ mặt của xóm bản tràn đầy sinh khí. Từ nay, bà con không còn phải lo nghĩ đến những tháng ngày bị cô lập bởi mưa lầy bão lội. Những chiếc ô tô từ mọi miền có thể lúc nào cũng bon bon Về nguồn không cần phải đợi lúc xuân sang, hè đến. Nhưng để hoàn thiện nốt 900m đường với kinh phí xã hội hóa vẫn cần rất nhiều sự tài trợ của các nhà hảo tâm. Cần hơn tất cả vẫn là ý chí kiên cường, là tâm nguyện tri ân của Nhân với miền đất ATK - đó là động lực giúp Nhân vượt qua mọi khó khăn, vượt qua mọi rào cản về bất đồng ngôn ngữ, về những hiểu lầm, vượt qua những đêm dài với những giọt nước mắt khi một mình cô đơn trên con đường đã chọn.

Khu di tích lịch sử nơi Bác Hồ ký khai sinh ngành Điện ảnh Việt Nam.

Khánh thành con đường vào bản Bắc 1.

Và khi tôi kết thúc bài viết này thì nhận được tin: Ban lãnh đạo xóm đã họp và thống nhất làm văn bản báo cáo xã kế hoạch triển khai nắn tuyến, xây dựng kè đoạn ao trên đường vào Di tích Điện ảnh dài 80m. Kinh phí dự tính khoảng 300 triệu đồng. Dự kiến tháng 7 triển khai nếu thời tiết thuận lợi. Hơn nữa Ban lãnh đạo xã còn tuyên truyền 23 xóm đến học tập bản Bắc 1 cách vận động bà con hiến đất mở rộng đường, từng bước hoàn thiện trục đường chính để thực sự phát triển kinh tế, tự xóa đói giảm nghèo.

Bằng bài viết này, tôi hy vọng góp chút công sức với Nhân, với bà con, với miền đất ATK, lan tỏa tâm nguyện tri ân miền đất của Ông Cha, của những đứa con luôn hướng về Cội nguồn.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×