Bài dự thi "Kể câu chuyện Việt Nam": "Vua cúc áo" 26 năm "vá" những nụ cười và cái kết đẹp khi trao lại lửa thiện nguyện

Ông Tôn Thạnh Nghĩa - CEO Công ty Tôn Văn được giới kinh doanh ưu ái gọi là “Vua cúc áo” khi đưa những chiếc cúc mang dòng chữ “Made in Vietnam” vươn ra thế giới, trở thành đối tác của nhiều thương hiệu thời trang danh tiếng như Dior, Escada, Ralph Lauren… Ông còn gây chú ý trên mạng xã hội khi xuất hiện trong chương trình Shark Tank Việt Nam cùng con gái là Tôn Nữ Xuân Quyên.

Nhưng phía sau hình ảnh doanh nhân thành đạt là một hành trình khác ít người biết đến. Hơn 26 năm qua, ông Tôn Thạnh Nghĩa lặng lẽ đồng hành cùng các bác sĩ thiện nguyện, góp phần mang lại cơ hội phẫu thuật cho hơn 1.000 người bị sứt môi, hở hàm ếch. Những ca mổ ấy không chỉ giúp người bệnh tìm lại nụ cười và sự tự tin, mà với nhiều người, còn mở ra một cuộc đời mới. Ông chính là người bền bỉ gieo hy vọng cho những phận đời kém may mắn suốt gần ba thập kỷ qua.

Một đời gieo những nụ cười

Khoảng 30 năm trước, khi ở ngưỡng gần 40 tuổi, ông Tôn Thạnh Nghĩa chưa hề nghĩ đến chuyện khởi nghiệp. Khi ấy, ông chỉ là người làm công ăn lương với nỗi lo thường trực về cơm áo gạo tiền. Nhận thấy muốn bước chân vào các doanh nghiệp quốc tế thì ngoại ngữ là tấm vé bắt buộc, ông Nghĩa quyết định học tiếng Nhật để tạo lợi thế cạnh tranh cho mình. Học xong, ông trở thành phiên dịch cho một công ty Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam. Cũng từ công việc này, ông có cơ duyên gặp gỡ đoàn bác sĩ Nhật thường sang Việt Nam làm thiện nguyện. Điểm đến của họ là Bến Tre để thực hiện những ca mổ miễn phí dành cho người bị sứt môi, hở hàm ếch.

Những bệnh nhân được giúp đỡ không phân biệt tuổi tác. Bệnh nhi nhỏ tuổi nhất là 7 tháng tuổi, nhưng cũng có người đã ngoài 40, thậm chí 50 tuổi vẫn mang dị tật trên khuôn mặt vì không có tiền chữa trị. Ông Nghĩa cùng đoàn bác sĩ luôn cố gắng giúp tất cả những trường hợp có thể. Mỗi chuyến đi khoảng 30 - 40 bác sĩ, y tá tham gia. Nhìn cách họ tận tụy với công việc và dành tình yêu thương cho những con người xa lạ, ông Nghĩa chủ động xin đi cùng đoàn, trong đó có bác sĩ Tadashi Yamamoto - người sau này trở thành bạn thân của ông.

Ban đầu, ông nghĩ đơn giản là được học hỏi cách sống, cách làm việc, nếp sinh hoạt của người Nhật và tranh thủ trau dồi vốn tiếng Nhật. Nhưng rồi, ngoài vai trò phiên dịch, ông gần như làm mọi việc. Ông Nghĩa đưa đoàn đi tham quan, hỗ trợ kết nối với cơ quan chính quyền địa phương, lo liệu những việc phát sinh. Dù hết giờ làm hay phải dành cả những ngày cuối tuần, ông vẫn xông xáo hỗ trợ mà chưa từng đòi hỏi bất kỳ khoản thù lao nào.

Theo chân các bác sĩ Nhật Bản đi nhiều nơi, có lúc ông Tôn Thạnh Nghĩa chợt nhớ về quê hương Quảng Nam - nơi chôn nhau cắt rốn của mình. Đó cũng là vùng đất còn nhiều khó khăn, nơi không ít người sinh ra đã mang dị tật sứt môi, hở hàm ếch nhưng không có điều kiện chữa trị. Ông đánh bạo đề nghị đoàn bác sĩ hỗ trợ và nhận được sự đồng ý ngay lập tức. Năm 2000, khi Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam vừa đi vào hoạt động, ông tìm gặp lãnh đạo bệnh viện cùng các cơ quan chức năng liên quan để kết nối, tạo điều kiện cho đoàn bác sĩ đến khám và phẫu thuật cho bệnh nhân địa phương.

Có lẽ, hạt mầm của lòng trắc ẩn trong ông Nghĩa được gieo từ rất sớm. Ông Nghĩa lớn lên ở một vùng quê nghèo, mẹ của ông nhờ buôn bán nhỏ nên cuộc sống gia đình bớt chật vật hơn so với những người xung quanh. Nhờ thế, gia đình ông Nghĩa có điều kiện giúp đỡ bà con xóm làng: Khi thì cho mượn gạo, khi lại cho vay heo giống để họ gây dựng kế sinh nhai. Đặc biệt mỗi dịp Tết, mẹ của ông thường chuẩn bị khoảng 100 phần quà gồm nước mắm, dầu ăn, gạo... để tặng bà con có hoàn cảnh khó khăn. Điều này sau trở thành thông lệ gia đình và duy trì đến bây giờ, chỉ khác là ông và các con sẽ tặng bà con tiền mặt để họ tự sắm Tết. Những việc làm giản dị ấy âm thầm nuôi dưỡng trong ông một suy nghĩ: Dù ở hoàn cảnh nào, nếu trong khả năng, mình phải chìa tay với những người khó khăn hơn.

Doanh nhân Tôn Thạnh Nghĩa xúc động chia sẻ: “Có thể mang cơ hội chữa lành đến cho những người ngay trên quê hương khiến tôi vô cùng xúc động. Tôi tự nhủ phải làm bằng tất cả tâm sức, giúp được càng nhiều người càng tốt, nhưng đồng thời mọi việc phải chỉn chu, nghiêm túc”.

Những ngày đầu không hề dễ dàng. Nhờ nhiều mối quan hệ, ông Nghĩa có cơ hội trình bày ý tưởng với lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam. Ban đầu, họ chưa đặt niềm tin vào ông cũng như đoàn bác sĩ thiện nguyện. Để kiểm chứng, bệnh viện đã cử các bác sĩ theo đoàn vào Bến Tre vài chuyến. Chỉ đến khi tận mắt chứng kiến “người thật, việc thật”, họ mới đồng ý hợp tác.

Những bước đi đầu tiên được bắt đầu bằng việc đoàn bác sĩ Nhật Bản hỗ trợ bệnh viện nhiều trang thiết bị y tế như giường bệnh, máy gây mê, thuốc men… Có những trang thiết bị từ năm 2000 đến giờ vẫn dùng khá tốt. Mỗi chuyến công tác, đoàn đi khoảng 30 người, đầy đủ nhân sự cho từng khâu, từ điều dưỡng, bác sĩ gây mê đến phẫu thuật viên chính. Thế nhưng, chỉ sau vài lần làm việc tại Việt Nam, các bác sĩ Nhật phải ngỡ ngàng trước năng lực của đồng nghiệp Việt Nam. Họ thừa nhận đội ngũ bác sĩ gây mê, điều dưỡng Việt làm việc khéo léo và chuyên nghiệp. Vì vậy, ở những chuyến sau, đoàn Nhật Bản thường đi ít người hơn, những phần việc mà y, bác sĩ Việt Nam đã đảm nhiệm tốt, họ hoàn toàn yên tâm giao lại.

Hành trình thiện nguyện chưa bao giờ chỉ dừng lại trong phòng mổ. Phía sau đó là vô vàn việc không tên cùng những khó khăn phát sinh. Những câu chuyện như vậy không chỉ xảy ra trong giai đoạn đầu, mà suốt gần ba thập kỷ qua. Có lần, hàng chục thùng chứa thuốc men và dụng cụ y tế bị giữ lại ở hải quan. Ông Nghĩa và đoàn phải cùng lãnh đạo bệnh viện chạy ngược xuôi, hoàn tất các thủ tục để nhận lại số hàng này. Hay có đợt, container thiết bị y tế bị giao chậm trễ, mất tới 4 - 5 tháng mới cập bến Việt Nam, dù trước đó đã hoàn thiện đủ giấy tờ theo yêu cầu.

May mắn trên hành trình ấy, tổ chức quốc tế phi lợi nhuận Rotary đã hỗ trợ một phần trang thiết bị và vật dụng y tế. Phần còn lại, ông Nghĩa và các bác sĩ trong đoàn đều tự bỏ tiền túi để duy trì chương trình.

“Mỗi ca mổ có chi phí từ 50 - 100 triệu đồng, bao gồm toàn bộ phí thăm khám, phẫu thuật, thuốc men, vé máy bay, ăn ở và sinh hoạt của đoàn bác sĩ tại Việt Nam. Đó là khoản kinh phí không nhỏ, nhất là khi chương trình được duy trì bền bỉ suốt gần ba thập kỷ. Dù vậy, tôi chưa bao giờ đứng ra vận động hay kêu gọi tài trợ từ bất kỳ cá nhân, tổ chức nào”, ông Nghĩa cho biết thêm.

Chữa lành một gương mặt, đổi thay một số phận

Nhiều bệnh nhân không chỉ phẫu thuật một lần mà phải trải qua ca mổ thứ hai, thứ ba để hoàn thiện chức năng và thẩm mỹ. Sau phẫu thuật, ông Tôn Thạnh Nghĩa cùng đoàn tiếp tục đồng hành bằng việc cấp phát thuốc miễn phí, hướng dẫn tập phát âm và theo dõi quá trình hồi phục. Đối với người bị sứt môi, hở hàm ếch bẩm sinh, sự thay đổi không chỉ nằm ở diện mạo. Dị tật này thường khiến họ nói ngọng, khó phát âm, từ đó mặc cảm, tự ti và đánh mất nhiều cơ hội. Ngoài ra, khi ăn uống, thức ăn dễ trào lên mũi của họ, lâu dần gây viêm nhiễm, ho hen, ốm yếu, cơ thể chậm phát triển.

Nhờ phẫu thuật, sức khỏe của họ được cải thiện rõ rệt, gương mặt đổi thay, sự tự tin trở lại. Nhiều người sau đó có thể đi học, tìm được việc, lập gia đình và thực sự bước sang một trang đời mới.

Hầu hết những người tìm đến chương trình đều có hoàn cảnh éo le. Họ không có tiền chữa trị, nhiều người còn là đồng bào dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu, vùng xa. Vì vậy, giúp được gì cho bệnh nhân, đoàn thiện nguyện đều cố gắng hỗ trợ: Từ chi phí phẫu thuật, thuốc men đến tiền đi lại, lưu trú, thậm chí tặng thêm một khoản nhỏ để người bệnh bồi dưỡng sau ca mổ.

Trong rất nhiều câu chuyện đã đi qua, ông Tôn Thạnh Nghĩa nhớ nhất trường hợp của một bệnh nhi 4 tuổi ở Huế. Ông Nghĩa bồi hồi nhắc lại: “Năm đó, một cặp vợ chồng trẻ đưa đứa con 4 tuổi đến bệnh viện tỉnh đăng ký phẫu thuật, hoàn tất các thủ tục khám bệnh, xét nghiệm và được xếp lịch mổ. Thế nhưng, đến ngày mổ, bệnh nhi đột ngột biến mất. Một năm sau, tôi tình cờ gặp lại khi cha mẹ của em đang đăng ký phẫu thuật. Tôi tò mò hỏi lý do, họ hồn nhiên đáp rằng, sau khi nhận khoản tiền hỗ trợ, họ đưa con về nhà, năm nay mới quay lại mổ. Làm như vậy, họ sẽ nhận được tiền hỗ trợ hai lần. Khoản tiền ấy thực ra chỉ vài trăm nghìn đồng. Nhưng với họ, nó quý giá đến mức đủ để chấp nhận lùi lại cơ hội chữa bệnh”.

Cha gieo hạt, con tiếp bước hành trình nhân đạo!

Nhiều người làm thiện nguyện như một cách tìm kiếm sự bình an trong tâm thức, còn với ông Nghĩa thì làm bằng cái tâm. Ông chưa bao giờ đặt ra mục tiêu phải giúp được bao nhiêu người. Sức đến đâu thì làm đến đó, trong khả năng của mình. Đặc biệt, ông Nghĩa tuyệt đối không đứng ra kêu gọi tổ chức hay cá nhân nào đóng góp tiền bạc cho các hoạt động thiện nguyện, có lẽ vì tính cách.

“Tôi luôn có cảm giác rằng khi nhận tiền của người khác, bản thân sẽ mang món nợ trách nhiệm và niềm tin. Tôi sợ nhất là để người ta băn khoăn hay nghi ngờ về sự minh bạch, trung thực. Hơn nữa, tôi không giỏi chuyện đứng lên hô hào, vận động. Vì vậy, tôi chỉ ráng làm việc, kiếm những đồng tiền sạch rồi dành một phần để giúp đỡ những người kém may mắn hơn”, ông Nghĩa bày tỏ.

Sau hàng trăm ca phẫu thuật cho trẻ em, ông Tôn Thạnh Nghĩa chưa bao giờ mong những bệnh nhân hay gia đình họ phải nhớ đến, biết ơn hay đền đáp. Ông Nghĩa tâm sự, người bệnh và người nhà của họ đa phần đều chân chất, mộc mạc. Họ không biết nói những lời cảm ơn hoa mỹ. Sau khi ca phẫu thuật kết thúc, họ chỉ lặng lẽ ôm lấy ông cùng đoàn bác sĩ rồi bật khóc. Nhiều người còn tặng đoàn trái cây trồng được như mít, chuối, xoài, vú sữa... để thể hiện lòng biết ơn. Dĩ nhiên các bác sĩ rất trân trọng tấm lòng của bà con nhưng đều để lại quà tặng chứ không mang về Nhật Bản được.

Đến nay, cùng với đoàn bác sĩ, ông Nghĩa đã đồng hành thực hiện hơn 1.000 ca phẫu thuật, trung bình từ 40 - 60 ca/năm. Điều đặc biệt là khi bắt đầu, tất cả mọi người chỉ dự định duy trì chương trình trong 5 năm. Vậy mà hành trình ấy đã bước sang năm thứ 26.

Những năm gần đây, sức khỏe của ông Nghĩa giảm sút đáng kể, nhất là sau khi trải qua hai ca phẫu thuật điều trị viêm xoang mãn tính. Ông Nghĩa đã có tuổi, nên đoàn thiện nguyện bắt đầu bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ. Giờ Tôn Nữ Xuân Quyên - con gái của ông thay cha vào phòng mổ, đảm nhận công việc phiên dịch và nhiều phần việc hỗ trợ khác. Hai người con của ông Tadashi Yamamoto cũng trở thành bác sĩ và trực tiếp đứng mổ chính. Còn ông Nghĩa và người bạn già hơn 80 tuổi chỉ đứng bên cạnh quan sát, hướng dẫn khi cần.

Chia sẻ về công việc thiện nguyện hiện tại, ông Nghĩa hồ hởi cho biết: “Quyên tổ chức mọi việc chu đáo hơn tôi ngày trước rất nhiều. Thế hệ của các con có điều kiện thuận lợi hơn, được tiếp cận cách làm việc chuyên nghiệp. Quyên gần như quán xuyến mọi thứ, từ khâu hỗ trợ đoàn bác sĩ đến các công việc hậu cần. Còn tôi bây giờ tham gia chủ yếu để đồng hành và tận hưởng niềm vui, không còn tất bật, vất vả như trước. Mới đây, sau khi hoàn thành các ca phẫu thuật tại Việt Nam, Quyên đã đưa đoàn đi tham quan Bà Nà, Hội An. Các bác sĩ rất thích thú khi được ngắm cảnh đẹp và trải nghiệm văn hóa Việt Nam. Những năm trước, chúng tôi từng cùng nhau đến Hà Nội, Ninh Bình, Huế…”.

Thực ra, sự tiếp nối ấy đã được gieo mầm rất sớm. Từ khi còn học tiểu học, cả ba người con của ông Nghĩa là Quyên, Quỳnh và Văn đã theo cha đến bệnh viện trong những đợt đoàn bác sĩ Nhật sang làm thiện nguyện. Khi cha vào phòng mổ, các con lăng xăng bên ngoài phụ mọi người nấu cơm, phát cơm, chạy việc vặt. Cuối ngày, cả đoàn lại quây quần chơi cầu lông, đá cầu, tạo nên biết bao kỷ niệm đẹp.

“Tôi luôn tin rằng lòng nhân ái phải được nuôi dưỡng từ khi còn nhỏ. Một đứa trẻ biết yêu thương, biết sẻ chia và cưu mang người khác, lớn lên sẽ biết yêu quê hương, đất nước của mình. Có lẽ vì thế mà sau khi hoàn thành việc học ở Mỹ, các con chọn trở về Việt Nam khởi nghiệp, tạo công ăn việc làm cho nhiều người và góp phần làm giàu đẹp cho quê hương”, doanh nhân Tôn Thạnh Nghĩa mỉm cười hạnh phúc.

Cuộc thi “Kể câu chuyện Việt Nam” do Báo Dân Việt/Nông thôn Ngày nay phối hợp với Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cuộc thi được phát động từ ngày 1/6/2026, thời hạn nhận bài đến hết ngày 15/8/2026. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra ngày 26/8/2026 tại Hà Nội.

Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 30 triệu đồng, 2 giải Nhì mỗi giải trị giá 15 triệu, 3 giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và các giải thưởng có giá trị khác bao gồm: 10 giải chuyên đề, 5 giải nhân vật truyền cảm hứng.

Tác phẩm dự thi gửi về địa chỉ email: kecauchuyenvietnam2026@gmail.com hoặc qua đường bưu điện tới Ban Thời sự Chính trị, tầng 10, Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay, Lô E2, Khu đô thị mới Cầu Giấy, đường Dương Đình Nghệ, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

×